ALİ b. SEHL

علي بن سهل
Müellif:
ALİ b. SEHL
Müellif: MUSTAFA BİLGİN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 28.02.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-b-sehl
MUSTAFA BİLGİN, "ALİ b. SEHL", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-b-sehl (28.02.2020).
Kopyalama metni
Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Cüneyd-i Bağdâdî ile mektuplaştığı, Ebû Türâb en-Nahşebî ve çağdaşı diğer sûfîlerle görüştüğü bilinmektedir. Kaynaklar onun bir sohbet sırasında “lebbeyk” diyerek vefat ettiğini bildirir. Kabri İsfahan’da Tokçu Mezarlığı’ndadır.

Ali b. Sehl’in Cüneyd-i Bağdâdî’ye yazdığı mektuplardan biri sekr* ve sahv* konusundadır. Bu mektupta savunduğu fikirlerden onun sahva dayalı tasavvufî bir görüşe sahip olduğu söylenebilir. Amr b. Osman el-Mekkî, Ebû Ya‘kūb Nehrecûrî ve Ebû Ya‘kūb Akta‘ gibi sûfîlerle birlikte Hallâc’a karşı çıkması bu görüşü doğrulamaktadır. Ona göre tasavvuf, Allah’ın dışındaki her şeyden yüz çevirmektir. İsfahânî, gerçek anlamda Allah’ı tanıyan ve hayatının her anında O’nunla şuurlu bir beraberliğe erişen kimsenin, başka şeylerle huzûr ve sükûn bulamayacağı görüşündedir. Bu yüzden yakīn*i Allah’ı bilmek, huzûr*u da O’nunla şuurlu ve devamlı bir beraberlik hali olarak ele alır; yakīnin geçici, huzûrun ise kalıcı olduğunu söyler.

Ali b. Sehl insanları dinî yaşayışlarına göre sınıflandırır ve her sınıfın temel vasfını, Allah’ın sıfatlarından birinin tecellîsi ile bağlantılı olarak açıklar. Dine karşı kayıtsız olan gafillerin hilm, Allah’ı zikredenlerinse rahmet sıfatı ile hayat bulduğunu söyler. O, kulun ibadet ve taatlardaki başarısının şahsî iradesinden kaynaklanmadığı, Allah’ın kendisini başarılı kıldığı için itaatkâr bir kul olduğu görüşündedir. Bu sebeple isyanı Allah’a muhalefet, itaati de Allah’la uyum halinde olmak şeklinde değerlendirir. Akıl, ruh, nefis ve hevâ gibi tasavvufî terimleri açıklarken aslında temiz olan ruhun daima iyiliği istediğini ileri sürer. Ona göre akıl ve ruh insanı âhirete yönelmeye ve nefsin arzularına karşı koymaya çağırdığı için akla bazan ruh da denilmektedir. Birbirine zıt iki ayrı yapıya sahip olan akıl ile hevâdan birincisini besleyen şey ilâhî yardım, diğerini güçlendiren şey ise ilâhî yardımdan mahrumiyettir. Bu iki zıt kutbun arasında yer alan nefis, hangisi kuvvetli ise onun tesirinde kalmaktadır. Öyleyse tehlikelerden korunmak için nefsi akıl, ruh ve imanın kontrolünde tutmak gerekir.

BİBLİYOGRAFYA
Sülemî, Ṭabaḳāt, s. 233-236; Ebû Nuaym, Ẕikru aḫbâri İṣfahân (nşr. Dedering), Leiden 1934, II, 14; a.mlf., Ḥilye, X, 404-405; Kuşeyrî, er-Risâle, s. 503-504; Hücvîrî, Keşfü’l-mahcûb: Hakikat Bilgisi (trc. Süleyman Uludağ), İstanbul 1982, s. 246-247; Attâr, Tezkiretü’l-evliyâ (trc. Süleyman Uludağ), İstanbul 1985, s. 577-578; İbnü’l-Cevzî, el-Muntaẓam, VI, 155; a.mlf., Ṣıfatü’ṣ-ṣafve, IV, 85-96; İbn Kesîr, el-Bidâye, XI, 131; Lâmiî, Nefehât Tercümesi, s. 155-156; Şa‘rânî, eṭ-Ṭabaḳāt, I, 94; Münâvî, el-Kevâkib, I, 256; II, 41; Arûsî, Netâʾicü’l-efkâr (nşr. Abdülvekîl ed-Derûbî – Yâsin Arefe), Bulak 1290, I, 171.
Bu madde ilk olarak 1989 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2. cildinde, 442 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.