AZÎMÂBÂDÎ

العظيم آبادي
AZÎMÂBÂDÎ
Müellif: MEHMET ÂKİF AYDIN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.05.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/azimabadi
MEHMET ÂKİF AYDIN, "AZÎMÂBÂDÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/azimabadi (22.05.2019).
Kopyalama metni
Zilkade 1273’te (Temmuz 1857) Azîmâbâd’da (Patna) doğdu. İlk tahsilini burada yaptı. 1875’te Leknev’e giderek bir yıl Fazlullah b. Ni‘metullah el-Leknevî’nin derslerine devam etti. Ardından Muradâbâd’a geçti. 1878’e kadar Beşîrüddin el-Osmânî el-Kannûcî’den ders okudu. Daha sonra Delhi’ye giderek devrinin en büyük hadis âlimlerinden Nezîr Hüseyin ed-Dihlevî’nin derslerini takip ederek ondan hadis rivayet etti. Bir ara memleketine döndü ve 1302’ye (1884-85) kadar orada kaldı. Ardından tekrar Delhi’ye gidip yine Şeyh Nezîr Hüseyin’den Kur’an, tefsir ve hadis okudu. Bu arada Hüseyin b. Muhsin es-Sub‘î el-Ensârî’nin derslerine de devam ederek ondan da hadis rivayetinde bulundu. Delhi’deki tahsilini tamamladıktan sonra memleketine dönen Azîmâbâdî bir taraftan hadis öğretimiyle, diğer taraftan kitap telifi ve özellikle hadis kitaplarını toplayıp kendi imkânlarıyla neşretmekle meşgul oldu. 1894’te hacca gitti ve orada ileri gelen ilim adamlarıyla tanıştı. 19 Rebîülevvel 1329’da (20 Mart 1911) vebadan öldü.

Eserleri. Özellikle hadis sahasındaki çalışmaları ve şerhleriyle dikkati çeken Azîmâbâdî’nin başlıca eserleri şunlardır: 1. Gayetü’l-maksûd fî halli Süneni Ebî Dâvûd. Ebû Dâvûd’un es-Sünen’inin şerhidir. Çok hacimli olarak tasarlanan bu eser tamamlanamamıştır. Nezîr Hüseyin eserin otuz iki cilt olduğunu söylemektedir (UDMİ, XI, 780). Yalnız I. cildi yayımlanabilen eserin mukaddimesinde Ebû Dâvûd ve es-Sünen’i hakkında değerli bilgiler vardır (yazma nüshası için bk. Brockelmann, I, 948; Brockelmann eserin adını Gayetü’l-makasıd olarak vermektedir). 2. Avnü’l-mabûd*. Gayetü’l-maksûd’u çok geniş tutan müellif eseri bitiremeyeceği endişesiyle ihtisar ederek Avnü’l-mabûd’u kaleme almıştır. Mukaddimede müellif olarak Azîmâbâdî’nin kardeşi Muhammed Eşref el-Azîmâbâdî görünmekte ve bu sebeple bazı kaynaklarda sadece onun adı (Serkîs, II, 1344) veya her ikisi birlikte (Brockelmann, I, 267; Sezgin, I, 151) zikredilmekte ise de asıl yazar Muhammed Şemsülhak el-Azîmâbâdî’dir. Nitekim kitabın sonundaki ifadeler ve yazılan takrizler bunu açıkça ortaya koymaktadır (IV, 220, 223, 226, 227, 229, 231). Ayrıca ilk cildi kitabın hazırlanmasında yardımlarını gördüğü kardeşi Muhammed Eşref’in adıyla neşretmeyi arzu ettiği için eseri ona nisbet ettiğini bizzat Şemsülhakk’ın beyanına dayanarak Abdülhay el-Hasenî zikretmektedir (Nüzhetü’l-havâtır, VIII, 408). Ebû Dâvûd’un en meşhur şerhi olan bu eser dört büyük cilt halinde yayımlanmıştır (Delhi 1918-1923). Daha sonra yine Delhi’de çeşitli baskıları yapılan Avnü’l-mabûd, son olarak Abdurrahman Muhammed Osman’ın tahkikiyle on dört cilt olarak neşredilmiştir (Medine 1388/1968). 3. Talîku’l-mugnî alâ Süneni’d-Dârekutnî. Dârekutnî’nin es-Sünen’inin şerhi olup iki cilt (Delhi 1910) ve Dârekutnî’nin es-Sünen’i ile birlikte dört cilt (Kahire, ts.) halinde yayımlanmıştır.

Azîmâbâdî’nin diğer eserleri de şunlardır: İʿlâmü ehli’l-ʿaṣr bi-aḥkâmi rekʿateyi’l-fecr (Kahire, ts.); ʿUḳūdü’l-cümân fî cevâzi taʿlîmi’l-kitâbeti li’n-nisvân, el-Mektûbü’l-laṭîf; el-Metâlibü’r-refîa fi’l-mesâili’n-nefîse (bu üç kitap için bk. Kettânî, II, 592-594); el-Akvâlü’s-sahîha fî ahkâmi’n-nüsükiyye; el-Kavlü’l-muhakkık fî tahkıki ihsâi’l-behâim (bu iki eser için de bk. UDMİ, XI, 781); Ġunyetü’l-elmaʿî. Bazı hadis ve fıkıh meselelerini soru-cevap tarzında ele alan küçük bir risâledir. Taberânî’nin el-Muʿcemü’ṣ-ṣaġīr’i ile birlikte basılmıştır (Beyrut 1403/1983; II, 153-176). Bunların dışında tamamlanmamış eserleri arasında Tezkiretü’n-nübelâ fî terâcimi’l-ulemâʾ adlı biyografi ile ilgili bir eseriyle Tenkıhu’l-mesâil adlı bir fetva kitabı da vardır.

BİBLİYOGRAFYA
Azîmâbâdî, ʿAvnü’l-maʿbûd (nşr. Abdurrahman M. Osman), Medine 1388-89/1968-69, nâşirin takdîmi, I, 7, 13, not 1, Hâtimetü’t-tabʿ, XIV, 220-231; Abdülhay el-Kettânî, Fihrisü’l-fehâris, II, 592-594; Abdülhay el-Hasenî, Nüzhetü’l-havâtır, VIII, 179-180, 408; Serkîs, Muʿcem, II, 1344; Brockelmann, GAL Suppl., I, 267, 275, 948; Sezgin, GAS, I, 151; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, X, 72; Sehârenfûrî, Bezlü’l-mechûd, I, 8; Muhammad Ishaq, India’s-Contribution to the Study of Hadith Literature, Dacca 1976, s. 185; İsmail L. Çakan, Hadîs Edebiyâtı, İstanbul 1985, s. 150-151; Nezîr Hüseyin, “Şemsü’l-Hak Diyânüvî”, UDMİ, XI, 779-781.
Bu madde ilk olarak 1991 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 4. cildinde, 329-330 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.