BÛNÎ, Ahmed b. Ali

أحمد بن علي البوني
Müellif:
BÛNÎ, Ahmed b. Ali
Müellif: SÜLEYMAN ULUDAĞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.07.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/buni-ahmed-b-ali
SÜLEYMAN ULUDAĞ, "BÛNÎ, Ahmed b. Ali", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/buni-ahmed-b-ali (15.07.2019).
Kopyalama metni

Cezayir sahilinde Konstantin vilâyetine bağlı Bûne kasabasında doğdu. Mısır’da yaşadığı, Kahire’de vefat ettiği ve Karâfe Mezarlığı’na defnedildiği dışında hakkında bilgi yoktur. Mesleme b. Ahmed el-Mecrîtî’den (ö. 398/1008) sonra “garîb ilimler” veya “gayb ilimleri” denilen simya, hurûf, tılsım ve sihir konularında en geniş bilgiye sahip olan müelliflerden biri olan Bûnî’nin bu konuda kaleme aldığı eserlerin sayısı kırktan fazladır. Onun eserleri İslâm âleminde sihir, havas ilmi* ve muskacılık konusunda en çok başvurulan kaynaklardır. Bu eserlerdeki bilgilerin kaynağı geniş ölçüde Süryânî tesirleriyle ortaya çıkan an‘anevî telakkiler, sözlü rivayetler ve daha önce bu konuya dair yazılan çeşitli eserlerdir.

Bûnî’nin garîb ilimler konusundaki esas anlayışı, sayı ve harfler arasındaki anlamlı ve etkili münasebetlerden (vefklerden), bazı geometrik ve girift şekillerden birtakım ruhanî tesirlerin meydana geldiğine, başta Allah’ın isimleri, besmele, Fâtiha ve Âyetü’l-kürsî olmak üzere bazı, sûre, âyet ve duaların esrarengiz ve mânevî bir tesire sahip olduklarına, buna dayanılarak maddî âlemde tasarrufta bulunmanın mümkün ve gerekli olduğu iddiasına dayanır. İbn Haldûn’un da işaret ettiği gibi Bûnî harf ve sayılardaki esrarlı münasebetlerin ve bunlardan hâsıl olan mânevî tesirin aklın düşünce gücüyle değil sadece keşf* ve ilâhî yardımla bilineceğine inanır.

Eserleri. Çeşitli kaynaklarda ona izâfe edilen sihir, tılsım ve havasla ilgili eserlerin hepsinin Bûnî’ye ait olduğunu kabul etmek imkânsızdır. Bu eserlerden bazılarının onun kitaplarından kısaltılarak veya bazı bölümleri iktibas edilerek meydana getirildiği söylenebilir. Bu tür eserlerin birbiriyle ve Bûnî’nin Şemsü’l-maʿârif’i ve diğer eserleriyle olan ilgileri yeni ve geniş çaplı araştırmalara muhtaçtır. Bûnî’nin başlıca eserleri şunlardır: 1. Şemsü’l-maʿârif*i’l-kübrâ. Kırk bölümden meydana gelen eserde sayılar, harfler ve âyetlerle Allah’ın isimlerinin (esmâ-i hüsnâ) özellikleri, tılsımın mahiyeti gibi harf ve vefka ait bilgiler verilmektedir. Birçok defa basılan (I-IV, Kahire 1291 [taşbaskı], 1321; Bombay 1287, 1298) ve kısaca Şemsü’l-maʿârif diye tanınan bu eserini Bûnî Teysîrü’l-ʿavârif fî telhîsi Şemsi’l-maʿârif (Kahire 1358) adıyla ihtisar etmiştir. Eser Selahattin Alpay tarafından Şemsü’l-maârif (Büyük Bilgiler Güneşi) adıyla Türkçe’ye tercüme edilmiştir (I-IV, İstanbul 1979). 2. Letâʾifü’l-işârât fî esrâri’l-hurûfi’l-ʿulviyyât. İbn Haldûn’un ifadesine göre Bûnî bu eserinde de aynı konuları işlemiştir. 3. el-Lümaʿatü’n-nûrâniyye (Kahire, ts.). İbn Haldûn’un tertibini dikkate alarak el-Enmât (bölümler) adıyla bahsettiği (Mukaddime, III, 1162) bu eserde esmâ-i hüsnâ ve melekler konusunda İsrâiliyat’a yer verildiği Goldziher ve G. Vajda gibi Batılı araştırıcıların bile dikkatini çekmiştir.

Bûnî’nin bunların dışında yayımlanmış diğer eserleri de şunlardır: Şerhu İsmillâhi’l-aʿzam (önceki eserle birlikte basılmıştır, bk. Serkîs, I, 608); Risâletü’s-sırri’l-kerîm fî fazli bismillâhi’r-rahmani’r-rahîm (Kahire, ts.); Fethu’l-kerîmi’l-vehhâb fî fezâʾili’l-besmele (Kahire, ts.); Kabsü’l-iktidâ ilâ ufki’s-saʿâde (Fas 1317); ed-Dürrü’l-manzûm fî ʿilmi’l-efvâk ve’n-nücûm (Kahire, ts.; Bûnî’nin diğer eserleri için bk. , I, 655-656; Suppl., I, 910-911).


BİBLİYOGRAFYA

İbnü’z-Zeyyât, el-Kevâkibü’s-seyyâre, Bağdad, ts., s. 268.

, III, 1159-1165.

a.mlf., Şifâʾü’s-sâʾil, s. 59, 67.

, II, 244.

, S. Uludağ özel nüshası, vr. 48b-49b.

, I, 413, 650.

, I, 375, 430; II, 689.

, I, 90.

, I, 607-608.

, I, 655-656;  Suppl., I, 910-911.

, I, 306-307.

, s. 136.

, II/2, s. 595-596.

W. Ahrens, “Die magischen Quadrate al-Būnī’s”, , XII (1922), s. 157-177.

B. Carra de Vaux, “Bûnî”, , II, 804.

a.mlf., “el-Bûnî, , V, 68.

A. Dietrich, “al-Būnī”, , s. 156.

Bu madde ilk olarak 1992 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 6. cildinde, 416-417 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.