el-FETÂVA’l-HAYRİYYE

الفتاوى الخيريّة
Müellif:
el-FETÂVA’l-HAYRİYYE
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1995
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-fetaval-hayriyye
CENGİZ KALLEK, "el-FETÂVA’l-HAYRİYYE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-fetaval-hayriyye (15.11.2019).
Kopyalama metni

XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Haremeyn, Dimyat, İstanbul ve Şam gibi değişik yörelerinde günlük hayatta karşılaşılan veya tartışılan meselelerle ilgili 2161 fetvayı ihtiva eden eser, özellikle müellifin yaşadığı Filistin bölgesinde devrin din anlayışını, toplum yapısını ve sosyokültürel değerlerini yansıtması bakımından büyük bir öneme sahiptir. Nitekim İhsan Abbas ve Semîr M. Seykalî bu esere dayanarak XVII. yüzyıl Filistin’inde sosyal ve ekonomik hayatın bazı yönleriyle ilgili birer çalışma yapmışlardır (bk. bibl.).

Remlî’nin fetvalarını oğlu Muhyiddin derlemeye başlamış (1071/1661), ancak onun ölümü üzerine “Kitâbü’n-Nikâh”ın mehir babından sonra gelen kısmını, Remlî’nin talebesi İbrâhim b. Süleyman b. Muhammed el-Cînînî hocasının vefatından üç dört ay önce tamamlamıştır (Cemâziyelevvel 1081 / Eylül-Ekim 1670). Muhyiddin yazdığı dîbâcede, el-Fetâva’l-Ḫayriyye li-nefʿi’l-beriyye adını verdiği eserin tertibinde Burhâneddin el-Mergīnânî’nin el-Hidâye’sini örnek aldığını ve o dönemde sık sık karşılaşılmakla birlikte diğer kaynaklarda yeterince ele alınmayan meselelerle ilgili fetvaları derlemeye çalıştığını belirtmektedir.

Klasik fıkıh kitaplarındaki gibi “kitab” ve “bab”lara göre düzenlenen eser, “Kitâbü’t-Tahâre” ile başlayıp “Kitâbü’l-Ferâiz”de son bulmakta ve elli üç kitabdan oluşmaktadır. Her bab bazan birkaç cümleden ibaret kalan, bazan da birkaç sayfa devam eden soru ve cevaplar şeklinde düzenlenmiş fetvalardan oluşmaktadır.

Tahâret, namaz, zekât, oruç ve hacla ilgili olarak elli dört fetvanın yer aldığı eserde esas ağırlık muâmelât konularına verilmiştir. Bunların içinde üzerinde en çok durulan bölüm ise 300 fetvayı ihtiva eden “Kitâbü’l-Vakf”tır. Bunu sırasıyla talâk, da‘vâ, büyû‘, icâre gibi bölümler takip etmektedir. Talâk bölümünde talâk üzerine yapılan yeminlerin oldukça ayrıntılı bir şekilde ele alınması dikkat çekicidir.

Hanefî fıkhının esas alındığı eserde fetvaların verildiği bölgeler dolayısıyla Şâfiî mezhebinin görüşlerine de zaman zaman işaret edilmekte, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine ise nâdiren atıf yapılmaktadır. Akaid ve tasavvufla ilgili bazı fetvalara da rastlanan eserde İbn Nüceym’in el-Baḥrü’r-râʾiḳ’i, Bedreddin Simâvî’nin Câmiʿu’l-fuṣûleyn’i, Bezzâzî’nin el-Fetâva’l-Bezzâziyye’si, Âlim b. Alâ el-Ensârî’nin el-Fetâva’t-Tatarḫâniyye’si, Kādîhan’ın el-Fetâva’l-Ḫâniyye’si, Muhammed b. Abdullah et-Timurtâşî’nin Tenvîrü’l-ebṣâr’ı, Alâeddin Ali et-Tûsî’nin eẕ-Ẕaḫîre’si ve Zahîrüddin el-Buhârî’nin el-Fetâva’ẕ-Ẕahîriyye’si gibi Hanefî fıkhı kitapları başta olmak üzere çeşitli ilim dallarına ait 150 kadar kaynağa atıfta bulunulmaktadır. Remlî’nin zaman zaman bu eserlerden yaptığı alıntılardan sonra “ekūlü” (derim ki) lafzını kullanarak kendi değerlendirmelerini zikrettiği de görülmektedir. Mezhep içindeki farklı görüşler arasından sahih, müftâbih ve zâhirü’r-rivâye olanlarını belirtmekte, delillerine ise nâdiren yer vermektedir. Bazan soruların veya cevaplarının, bazan da her ikisinin manzum olarak ifade edilmesi esere ayrı bir özellik kazandırmaktadır.

el-Fetâva’l-Ḫayriyye’nin iki cilt bir arada olmak üzere birçok baskısı yapılmıştır (Bulak 1273, 1300; Kahire 1275-1276, 1310; İstanbul 1311, 1313).


BİBLİYOGRAFYA

Hayreddin b. Ahmed er-Remlî, el-Fetâva’l-Ḫayriyye li-nefʿi’l-beriyye, I-II, Bulak 1300.

, I, 951-952.

, II, 408; Suppl. , II, 432.

İhsan Abbas, “Ḫair ad-dīn ar-Ramlī’s Fatāwā: A New Light on Life in Palestine in the Eleventh/Seventeenth Century”, Die Islamische Welt Ziwischen Mittelalter und Neuzeit (ed. U. Haarman – P. Bachman), Beirut 1979, s. 1-19.

Samir M. Seikaly, “Land Tenure 17th Century Palestine: The Evidence from the al-Fatāwā al-Khairiyya”, Land Tenure and Social Transformation in the Middle East (ed. Tarif Khalidi), Beirut 1984, s. 397-408.

Bu madde ilk olarak 1995 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 12. cildinde, 443-444 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.