GAZANFER et-TEBRÎZÎ

غضنفر التبريزي
Müellif:
GAZANFER et-TEBRÎZÎ
Müellif: CEVAT İZGİ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 24.07.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/gazanfer-et-tebrizi
CEVAT İZGİ, "GAZANFER et-TEBRÎZÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/gazanfer-et-tebrizi (24.07.2019).
Kopyalama metni

Hayatı hakkında bilgi yoktur. Nisbesinden Tebrizli olduğu anlaşılmakta, doğum tarihi ise bilinmemektedir. Ancak XII. yüzyılın sonlarında doğduğu söylenebilir. Çünkü İbn Hebel diye tanınan Mühezzebüddin Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed b. Ali el-Bağdâdî’nin (ö. 610/1213) el-Muḫtâr fi’ṭ-ṭıbb’ının dört ciltlik bir nüshasını (Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 3620) 610 yılında Sivas’ta istinsah eden Ebû İshak İbrâhim b. Muhammed ile Fahreddin Ebû İshak İbrâhim b. Muhammed Gazanfer’in aynı kişi olması muhtemeldir. İbn Sînâ’nın Envârü’l-efkâr adlı eserinin, en tanınmış öğrencisi Behmenyâr b. Merzübân tarafından yazılan on iki fasıl halindeki tenkidinin Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlı bulunan bir nüshası da (Pertev Paşa, nr. 617) yine Gazanfer et-Tebrîzî diye tanınan Hakîm Fahrü’l-hak ve’d-dîn’in istinsah ettiği bir nüshadan çekilmiştir (Şeşen, Nevâdirü’l-maḫṭûṭâti’l-ʿArabiyye, III, 128). Ferîdûn Sipehsâlâr b. Ahmed’in Mevlânâ ve etrafındakilerle ilgili Risâle’sinde, Mevlânâ’nın ölümü sırasında (672/1273) Ekmeleddin en-Nahcuvânî ile birlikte baş ucundan ayrılmadığını söylediği Gazanfer adlı tabip Gazanfer et-Tebrîzî’dir.

Gazanfer et-Tebrîzî, Huneyn b. İshak’ın el-Mesâʾil fi’ṭ-ṭıb li’l-müteʿallimîn adlı eserine Ḥâṣılü’l-Mesâʾil adıyla bir ihtisar yazmıştır. Eserin, Keyhusrev b. Fethullah el-Attâr el-Mütetabbib tarafından 858’de (1454) istinsah edilen iki nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (Ayasofya, nr. 3555/4, vr. 147b-154a; Fâtih, nr. 5300/5, vr. 321-348; , I, 650; Sezgin, III, 251; , s. 210). Bunlardan Ayasofya nüshasının başında Gazanfer et-Tebrîzî için “Efdalü’l-müteahhirîn Fahrü’l-hak ve’d-dîn Ebû İshak İbrahim b. Muhammed el-Ma‘rûf bi-Gazanfer et-Tebrîzî” denilmek suretiyle onun son zamanlarda gelen tabiplerin en üstünü olduğu vurgulanmaktadır. Gazanfer et-Tebrîzî bu çalışmasında Huneyn b. İshak’ın el-Mesâʾil’ini, tertibinde ve muhtevasında herhangi bir değişiklik yapmadan ihtisar etme işini bitirince, örneklerin çok olduğunu ve metnin daha fazla kısaltılması gerektiğini görüp yeni başlayan öğrencilerin anlayamayacağı endişesiyle eseri fazlalıklarını atıp faydası az örneklerini çıkarmak suretiyle tekrar özetlemiştir. Kitap nabız, bevl, diş sağlığı ve humma gibi konulardan bahsetmektedir.

Bîrûnî (ö. 453/1061 [?]), Ebû Bekir er-Râzî’nin eserlerinin fihristini tertip ederken buna 1037 yılına kadar yazdığı kendi 113 kitabını da eklemiş ve bu fihristin bir nüshası Gazanfer et-Tebrîzî tarafından bizzat kaleme aldığı şerh ile birlikte (Ünver, s. 93) istinsah edilmiştir. Bu yazmanın bir sureti, E. Sachau tarafından tercüme ve neşredilen el-Âs̱ârü’l-bâḳıye’ye, Bîrûnî’nin 1037’den sonraki on iki yıl içerisinde yazdığı eserlerin isimleriyle beraber eklenmiştir (, II, 639). Yine Bîrûnî’nin eṣ-Ṣaydele’sinin 1927 yılında Zeki Velidi Togan tarafından bulunarak ilim âlemine tanıtılan tek nüshasını da (Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Kurşunluoğlu, nr. 149) 678 (1280) yılı sonunda Gazanfer et-Tebrîzî istinsah etmiştir (a.g.e., II, 642). Gazanfer et-Tebrîzî bu kitabın ferağ kaydında eseri yalnız istinsah etmekle kalmadığını, içindeki pek çok yanlışlığı düzeltmeye çalıştığını ve mevcut fahiş hataların ya müellifin yazıcısından veya bir başkasından geldiğini söylemektedir (vr. 134a).


BİBLİYOGRAFYA

Gazanfer et-Tebrîzî, Fihristü âs̱ârı Ebû Bekr er-Râzî maʿa şerḥih, Bibliotheek Leiden, nr. Or. 133.

Sipehsâlâr, Risâle: Mevlânâ ve Etrafındakiler (trc. Tahsin Yazıcı), İstanbul 1977, s. 113-114.

Bîrûnî, eṣ-Ṣaydele fi’ṭ-ṭıb, Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Kurşunluoğlu, nr. 149, vr. 134a.

A. Süheyl Ünver, Selçuk Tababeti, Ankara 1940, s. 93.

, I, 650; Suppl., I, 367, 872.

, III, 251.

, s. 210.

a.mlf., Nevâdirü’l-maḫṭûṭâti’l-ʿArabiyye fî mektebâti Türkiyâ, Beyrut 1402/1982, III, 128.

Ahmed Hulusi Köker, “Selçuklular Devrinde Hekimler”, Selçuklular Devrinde Kültür ve Medeniyet, Kayseri 1992, s. 15.

Zeki Velidi Togan, “Bîrûnî”, , II, 639, 642.

Bu madde ilk olarak 1996 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 13. cildinde, 433-434 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.