İSAKÇA

Müellif:
İSAKÇA
Müellif: BOGDAN MURGESCU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.01.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/isakca
BOGDAN MURGESCU, "İSAKÇA", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/isakca (21.01.2020).
Kopyalama metni
Aşağı Tuna’nın deltaya yakın kenarında önemli bir geçit noktası üzerinde bulunur. Romalılar’ın hâkimiyeti sırasında bu bölgede adı Keltçe’den gelen Noviodunum denilen bir yerleşme yeri olduğu bilinmektedir. Romalılar burada kale inşa ederek Tuna’daki donanmaları için bir üs meydana getirdiler. Zamanla kalenin güneydoğusu yönünde birkaç bin kişinin oturduğu büyük bir sivil yerleşme alanı ortaya çıktı. 260’larda Gotlar’ın akınlarına karşı yeniden imar edilip sağlamlaştırıldı. IV. yüzyılda antik Noviodunum gelişmesinin zirve noktasına çıktı. 1955’te yapılan arkeolojik kazılarda sadece surlara ait parçalar değil Roma hamamları, bir hıristiyan bazilikası, birkaç bina temeli ve bu yüzyıldan kalma büyük bir heykelin kaideleri de bulunmuştur. IV. yüzyıl sonları ile V. yüzyıldaki istilâlardan etkilenen Noviodunum, Justinian (527-565) tarafından yeniden imar edilerek bir piskoposluk merkezi haline getirildi.

VII. yüzyıldaki Slav ve Bulgar işgalleri sırasında buradaki Bizans yerleşmesi dağılmakla birlikte Aşağı Tuna bölgesinde stratejik bir geçit noktası olarak önemini korudu. Bulgarlar’ın IX. yüzyılın ilk yarısında Karadeniz’in kuzeyine yönelik saldırılarında burayı üs olarak kullanmaları Bizanslılar’la aralarındaki başlıca ihtilâf konularından biriydi. XIII. yüzyılda Moğollar’ın Aşağı Tuna’daki ana karakol noktalarından biri haline gelince önemi daha da arttı. Muhtemelen İsakça adı bu dönemde ortaya çıktı. Nitekim burada Tokta (1291-1312) adına basılan bir gümüş sikkede “Sakcı” adı yer almaktadır (Ağat, s. 58). Bizans-Ceneviz kalesi olan Vicina’nın İsakça’ya dahil bulunup bulunmadığı tartışmalı olmakla birlikte bu sıralarda İsakça’nın bölgenin önemli siyasî ve iktisadî merkezlerinden olduğu bilinmektedir. Burada Altın Orda hanları adına bronz ve gümüş sikkeler basılmış, yine Altın Orda Hanı Tokta idaresine karşı baş kaldıran (1297-1301) Emîr Nogay ve oğlu Çaka adına para darbedilmişti. Ayrıca XIII. yüzyılın sonları ve XIV. yüzyılın başlarında buradaki darphânede basılmış Grek ve Latince yazılar taşıyan sikkelere rastlanmaktadır.

İsakça, Oblucita adıyla bilindiği XIV ve XV. yüzyıllardaki huzursuzluk döneminin ardından Osmanlı idaresine geçti ve yeniden canlanmaya başladı. 881’den (1476) itibaren Moldavya, Lehistan ve Rusya’ya karşı sefere çıkan Osmanlı ordularının Tuna’yı geçtikleri lojistik bir üs olarak kullanıldı. II. Bayezid 889’da (1484) İsakça’dan Tuna’yı geçerek Kili ve Akkirman’ı almıştı. Stratejik konumu sayesinde idarî ve iktisadî bakımdan önem kazanan İsakça, Silistre sancağına bağlı bir kaza merkezi oldu. Tahrir defterlerinde önceleri kasaba değil köy (karye) olarak nitelendirilmiş olsa da 1006’daki (1598) Osmanlı tahrirlerine göre yedi mahalleli, 556 vergi nüfusuna sahip (bunun 522’si hıristiyan) bir merkez durumundaydı. Vergi gelirleri ise 188.000 akçeye ulaşmaktaydı. Bu rakamlar, İsakça’nın bu sıralarda 2000 civarında bir nüfusa sahip olduğunu göstermektedir.

II. Osman 1030’da (1621) Lehistan seferine çıktığında bir müddet İsakça’da kaldı ve burada bir kale, cami ve hamam inşa edilmesini emretti. Evliya Çelebi’ye göre Kaptan Hasan Paşa bu emir uyarınca bir kale ve Tuna üzerine gemilerden bir köprü yaptırmış, Tuna civarındaki on üç köyün gelirlerini vakıf olarak bu eserlere tahsis etmişti. Elde edilen vakıf gelirlerinin bir bölümü cami, okul ve kale muhafızlarına, diğer bölümü ise hazineye, Haremeyn vakfına gidiyordu.

1070 (1660) yılında buradan geçen ve kasabanın adını “İshakcı” imlâsıyla veren Evliya Çelebi, II. Osman döneminde inşa edilen kalenin oldukça müstahkem olduğunu, içinde muhafızlara ait evlerin bulunduğunu yazar. Ayrıca kalenin dışında Tuna’nın güneyinde varoş kısmı yer alıyordu, burada tahtadan yapılmış saz örtülü evler vardı. Hıristiyan ahalinin önemli bir kısmı Eflaklı, Boğdanlı, Rum, Ermeni ve Bulgarlar’dan oluşuyordu. Buradaki Hasan Paşa Camii bir minareli olup ayrıca imareti ve dükkânları vardı. Hamam, çarşı ve pazarları da Hasan Paşa’nın gayretiyle kurulmuştu (Seyahatnâme, V, 359-361).

1083’ten (1672) önce İsakça’da, Osmanlı ordusunun Lehistan ve Rusya’ya karşı giriştiği seferler dolayısıyla erzak stoklamak için büyük depolar yapılmıştı. Eflak ve Boğdan ile Tuna bölgesindeki eyaletlerden sevkedilen zahire buradan gemilerle İstanbul’a yollanırken söz konusu seferler dolayısıyla artık bu depolarda muhafaza edilmeye başlanmıştı. Osmanlı orduları açısından taşıdığı lojistik önem dolayısıyla Ruslar’ın ana hedefi haline gelen İsakça 1771, 1790, 1809 ve 1818’de ele geçirilip ateşe verildi. Osmanlılar, XVIII. yüzyıl boyunca kaleyi ve depoları sürekli olarak yeniden onardılar ve İsakça’yı desteklediler.

Besarabya’nın Ruslar tarafından işgali üzerine stratejik önemini kaybetmeye başlayan İsakça, Osmanlı hâkimiyetinin son yıllarında bir kaza merkezi olmaktan da çıktı. Tulçı sancağına bağlı bir nahiye merkezi haline gelen İsakça’nın bu gerilemesi daha sonra Romen gruplarının yerleşmesiyle dengelendi. Özellikle Transilvanya (Erdel) menşeli göçmenler bölgeye gelince hareketlilik getirmiş ve bunlar 1833’te Cocoşu Ortodoks Manastırı’nı kurmuşlardı. İsakça’da yeni bir Ortodoks kilisesi ve Rumen okulu yapıldı. 1878’de Dobruca’nın tamamı gibi burası da Romanya idaresine bırakıldı. Karışık nüfusun etnik ve dinî temele dayalı hayatında pek fazla değişiklik olmadıysa da XIX ve XX. yüzyıllarda Dobruca’nın dinamik gelişmesine sınırlı ölçüde katkıda bulundu. Nüfusu 1901’de 3100 iken 1936’da 5100, 1992’de 158’i Türk, dokuzu Tatar olmak üzere küçük bir müslüman grup dahil 5639 kişiden oluşuyordu. Bugün kasaba Isaccea adıyla anılmaktadır.

BİBLİYOGRAFYA
Evliya Çelebi, Seyahatnâme, V, 359-361; Nurettin Ağat, Altınordu (Cuçi Oğulları) Paraları Kataloğu: 1250-1502, İstanbul 1976, s. 58; Ion Barnea, “Noviodunum”, Dictionar de istorie veche a României, Bucharest 1976, s. 431-432; Tahsin Gemil, Relatiile Tarilor Române cu Poarta Otomana în documente turceşti (1601-1712), Bucharest 1984, document 89, 116, 141, 203; Ernest Oberländer-Târnoveanu, “Un atelier monétaire ınconu de la Horde d’or sur le danube: sāqčy-Isaccea (XIIIe-XIVe siècles)”, Proceedings of the XIth International Numismatic Congress, III, 291-304; Recensamântul populatiei şi locuintelor din 7 ianuarie 1992, Bucharest 1994, I, 280-281; Tudor Mateescu, “Depozitele de la Isaccea ale Imperiului Otoman”, Danubius, VI-VII (1972-73), s. 49-68; Anca Ghiata, “L’activité culturelle et politique des Roumains en Dobroudja à l’aube de l’indépendance”, Analele Universitatii Bucureşti. Istorie, XXXVII, Bucharest 1988, s. 31-40; B. Cvetkova, “Isakča”, EI2 (İng.), IV, 92; Kemal H. Karpat, “Dobruca”, DİA, IX, 484-485.

Bogdan Murgescu
Bu madde ilk olarak 2000 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 22. cildinde, 489-490 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.