LAFZA-i CELÂL

لفظة الجلالة
Müellif:
LAFZA-i CELÂL
Müellif: BEKİR TOPALOĞLU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2003
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 17.07.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/lafza-i-celal
BEKİR TOPALOĞLU, "LAFZA-i CELÂL", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/lafza-i-celal (17.07.2019).
Kopyalama metni
Sözlükte “kelime” anlamına gelen lafza (lafz) ile “azamet ve yücelik” mânasındaki celâlden (celâle) oluşan lafza-i celâl terkibi “kayıt ve kıyas kabul etmeyen azamet ve yüceliği ifade eden kelime” demektir ve yalnız Allah ismi için kullanılır. Aynı mânada Türk kültüründe “ism-i celâl” tabirine de rastlanır. Lafz kavramının kök anlamı “ağzındakini veya içindekini dışarıya atmak” olduğundan bazı sözlükler “lafzullah” terkibinin kullanılmasının doğru olmadığını kaydeder (İbrâhim Mustafa v.dğr., s. 832). Bu telakki Kur’ân-ı Kerîm’in metni için de geçerli olup “lafzü’l-Kur’ân” yerine “nazmü’l-Kur’ân” tabiri tercih edilmiştir (et-Taʿrîfât, “naẓm” md.).

Kur’ân-ı Kerîm’de beşi “Allāhümme” şeklinde olmak üzere 2702 yerde geçen lafza-i celâlin kelime türü olarak isim veya sıfat olduğu, türemiş niteliği taşıyıp taşımadığı, türemişse kökünün ne olabileceği hususunda çeşitli görüşler ileri sürüldüğü gibi lafza-i celâl mûsiki ve hat sanatlarında da özel bir yere sahip olmuştur (bk. ALLAH). Ayrıca Allah ismi, Kur’an’da ve Arapça metinlerde ilk kelime olarak bulunduğu veya kendisine katılan önceki kelimeye ait son harfin harekesi üstün yahut ötre olduğu durumlarda kalın sesle okunmuş ve bu okuyuş zât-ı ilâhiyyeye bir saygı göstergesi olarak kabul edilmiştir. Tasavvuf ehlince Allah’ı anmanın ve O’na yakın olmanın en veciz ifadesi olarak kabul edilen “hüve” (hû) zamiri doğrudan doğruya Allah’ın zâtını, dolayısıyla bütün vasıflarını ihtiva eden lafza-i celâli simgeler (DİA, XI, 410; ayrıca bk. İLÂH; İSM-i A‘ZAM).

Konuyla ilgili bazı müstakil eserler kaleme alınmış olup Mehmed b. Hamza el-Aydınî’nin Risâle fî lafẓati’llâh (İzmir Millî Ktp., nr. 1886) ve Şehâbeddin el-Hafâcî’nin Vażʿu’l-ʿalemiyye li-lafẓati’l-celâle (Kayseri Râşid Efendi Ktp., nr. 610) adlı çalışmaları bunlardan bazılarıdır.

BİBLİYOGRAFYA
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “elh” md.; Lisânü’l-ʿArab, “elh” md.; et-Taʿrîfât, “naẓm” md.; Tâcü’l-ʿarûs, “elh” md.; İbrâhim Mustafa v.dğr., el-Muʿcemü’l-vasîṭ, İstanbul, ts. (el-Mektebetü’l-İslâmiyye), s. 832 (lfz md.); M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “Allāh” md.; Ebü’l-Bekā, el-Külliyyât, s. 172-173; A. Fischer, “Zur Aussprache des Namens Allah”, Islamica, I/4 (1925), s. 544-547; Bekir Topaloğlu, “Esmâ-i Hüsnâ”, DİA, XI, 410.

Bekir Topaloğlu
Bu madde ilk olarak 2003 senesinde Ankara'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 27. cildinde, 47-48 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.