MİLLÎ TETEBBÛLAR MECMUASI

Müellif:
MİLLÎ TETEBBÛLAR MECMUASI
Müellif: NESİMİ YAZICI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2005
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.06.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/milli-tetebbular-mecmuasi
NESİMİ YAZICI, "MİLLÎ TETEBBÛLAR MECMUASI", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/milli-tetebbular-mecmuasi (19.06.2019).
Kopyalama metni
Maarif Nâzırı Ahmed Şükrü Bey’in girişimleri ve 10 Mart 1331 (23 Mart 1915) tarihli iradeyle kurulan Âsâr-ı İslâmiyye ve Milliyye Tedkik Encümeni (Encümen-i Tedkik) tarafından İslâm medeniyeti ve Türk kültürüyle ilgili din, ahlâk, hukuk, iktisat, lisâniyat, bedîiyat, fenniyat, bünye-i ictimâiyye tedkikatı hedeflerine yönelik olarak iki ayda bir neşredilmesi planlanmıştır.

İlmî bir heyet olarak teşekkül eden Encümen-i Tedkik, kuruluş gayesiyle ilgili konularda araştırmalarda bulunmak ve ulaşacağı sonuçları yayımlamak üzere Maarif nâzırı tarafından hazırlanan yirmi dört maddelik tâlimatnâmeye (MTM, sy. 1, s. 188-191) uyarak çalıştı. Encümenin ilk dokuz üyesi Dârülfünun hocalarından Ağaoğlu Ahmed, Halim Sabit (Şibay), Ziya Gökalp, Köprülüzâde Mehmed Fuad, Mustafa Şeref ile Meclis-i Sıhhiyye âzası Hüseyinzâde Ali, Gelenbevî İdâdîsi Müdürü Şemseddin (Günaltay), eski Halep Defterdarı Ali Emîrî Efendi ve Adliye Nezâreti müfettiş-i umûmî muavini Yusuf Kemal’di (Tengirşenk). Bu heyete Beyazıt dersiâmlarından kütüphâne-i umûmî hâfız-ı kütübü İsmail (Saib Sencer), dersiâm Şerefeddin (Yaltkaya), Vefâ Sultânîsi öğretmenlerinden Rifat ve Maârif-i Umûmiyye Nâzırı Ahmed Şükrü Bey de dahil oldu (a.g.e., I, sy. 1, s. 190-191). Daha sonra müslüman araştırmacılardan aslî, yerli ve yabancılardan fahrî ve muhabir üyeler seçilerek Encümen-i Tedkik geliştirildi ve genişletildi (a.g.e., I, sy. 3, s. 576; II, sy. 4, s. 191). Encümen-i Tedkik’in ilk başkanı Ali Emîrî Efendi çok zaman geçmeden kuruldan ayrılmış, yerine Ahmed Şükrü Bey getirilmiştir. İlk toplantısını 22 Mart 1331’de (4 Nisan 1915) yapan encümen bundan sonra Dârülfünun’da kendisine ayrılan özel dairede her hafta düzenli biçimde toplanmıştır.

Encümen-i Tedkik, kendi çalışma alanına giren ilmî mesaisi yanında ancak beş sayı çıkarılabildiği halde derin izler bırakmış olan Millî Tetebbûlar Mecmuası ile hatırlanmaktadır. Üzerindeki tarihlere göre Mart / Nisan 1331 - Teşrînisâni / Kânunuevvel 1331 (Mayıs / Haziran 1915 - Ocak / Şubat 1916) arasında ikişer aylık olarak beş sayı çıkan derginin yaklaşık 1000 sayfayı bulan hacmi içinde çok sayıda önemli araştırma yayımlanmıştır. Matbaa-i Âmire’de o günün şartları içerisinde iyi cins kâğıda basılan dergi dönemine kadar neşredilen Türkçe süreli yayınların en kalitelileri arasında sayılmıştır.

Millî Tetebbûlar Mecmuası’nda ileride çok sayıda çalışmaya kaynaklık, yol göstericilik edecek önemli makaleler neşredilmiştir. Bunların başlıcaları Köprülüzâde Mehmed Fuad’ın “Türk Edebiyatında Âşık Tarzının Menşe ve Tekâmülü Hakkında Bir Tecrübe” (sy. 1, s. 5-46), “Türk Edebiyatının Menşei” (sy. 3, s. 5-78), “Selçukîler Zamanında Anadolu’da Türk Medeniyeti” (sy. 5, s. 193-232); Ziya Gökalp’in “Bir Kavmin Tedkikinde Takip Olunacak Usul” (sy. 2, s. 193-205) ve “Eski Türkler’de İçtimaî Teşkilâtla Mantıkî Tasnifler Arasında Tenâzur” (sy. 3, s. 385-456); Rauf Yektâ’nın “Eski Türk Mûsikisine Dair Tetebbûlar: ‘Kök’ler” (sy. 3, s. 457-463) ve “Eski Türk Mûsikisine Dair Tarihî Tetebbûlar: Türk Sazları” (sy. 2, s. 135-141, 233-240); Martin Hartmann’ın “Dîvânü Lugāti’t-Türk’e Ait Birkaç Mülâhaza” (sy. 2, s. 167-170) adlı yazılarıdır. Dergide bunların dışında önemli bir kısım makale de yabancı dillerden çevrilerek yayımlanmıştır. Bunlar arasında Edgard Blochet’nin “Mazdeizm’in Eski Türk İtikadları Üzerindeki Tesiri”, Thúry József’in “Orta Asya Türkçesi Üzerine Tedkikler, On Dördüncü Asır Sonlarına Kadar Türk Dili Yâdigârları”, V. Barthold’un “Avrupa ve Rusya’da Şarkî Tetebbû Tarihi” gibi tek veya dizi makaleler, ayrıca “Osmanlı Kanunnâmeleri” gibi çok sayıda metin neşri ve kitap tenkidi yer almaktadır. Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi’nin Kanûnî Sultan Süleyman’a sunduğu fetvalarını bir araya getiren Ma‘rûzât adlı mecmuası da eksik bir nüshası esas alınarak neşredilmiştir.

BİBLİYOGRAFYA
İsa Çolaker, Millî Tetebbûlar Mecmuası Üzerine Bir İnceleme (yüksek lisans tezi, 1994), Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; Yıldız Akpolat-Davud, “II. Meşrutiyet Dönemi Türk Sosyolojisinin Kaynakları I: Millî Tetebbûlar Mecmuası”, Türkiye Günlüğü, sy. 44, Ankara 1997, s. 86-91 (bu makalenin tenkidi için bk. Selim Aslantaş, “Millî Tetebbûlar Mecmuası Üzerine Yazılan Bir Makaleyi Tenkid Münasebetiyle”, a.e., sy. 46 [1997], s. 142-144); Zeki Arıkan, “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Tarihçilik”, TCTA, VI, 1591; “Millî Tetebbular Mecmuası”, TDEA, VI, 362.
Bu madde ilk olarak 2005 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 30. cildinde, 83-84 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.