MUHAMMED ABDÜRREZZÂK HAMZA

محمّد عبدالرزّاق حمزة
Müellif:
MUHAMMED ABDÜRREZZÂK HAMZA
Müellif: MUSTAFA GENÇ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 28.03.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-abdurrezzak-hamza
MUSTAFA GENÇ, "MUHAMMED ABDÜRREZZÂK HAMZA", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-abdurrezzak-hamza (28.03.2020).
Kopyalama metni
Şâban 1308’de (Mart 1891) Kalyûbiye vilâyetinde Benhâ’ya bağlı Kefrüşşeyh Âmir köyünde doğdu. Soyu Hz. Hamza’ya dayanır. İlk öğrenimini ve hıfzını tamamladıktan sonra 1909’da Kahire’ye giderek Ezher Üniversitesi’ne girdi. Beş yıl süren öğrenimi sırasında aklî ilimler ve akaidle ilgili kitaplar okudu, araştırma için Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’ye gitti. Ezher’de ders aldığı hocalarından biri Mustafa el-Kāyâtî’dir. Ardından Reşîd Rızâ’nın kurduğu Dârü’d-da‘ve ve’l-irşâd adlı medresede iki yıl tahsil gördü. I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine medrese faaliyetine devam edemeyince Reşîd Rızâ ve Muhammed Tevfîk Sıdkī’nin özel derslerine katıldı. Ayrıca el-Menâr Matbaası’nda basılan eserlerin redaksiyonunda Reşîd Rızâ’ya yardım etti. Ezher âlimlerinden ve Mısır’da Selefiyye’nin savunucularından Abdüzzâhir Ebü’s-Semh’in derslerini takip etti. Bu hocasının yönlendirmesiyle İbn Teymiyye’nin kitaplarını okumaya ve bu süreçte benimsediği Selefî düşünceyi savunmaya, bid‘atlara karşı mücadeleye başladı. Mısır’da Selefî düşüncenin ateşli savunucularından olan Muhammed Hâmid el-Fıkī’nin başkanlığındaki Cemâatü ensâri’s-sünneti’l-Muhammediyye ile sıkı bir ilişki içine girdi. 1925’te Reşîd Rızâ, Şeyh Abdüzzâhir ve diğer bazı hocalardan oluşan bir heyetle birlikte hacca gitti. Kral Abdülazîz tarafından kabul edildi. Hocaları Reşîd Rızâ vasıtasıyla Mısır’daki Selefî faaliyetlerini öğrenen kral kendilerinden Mekke’de kalmalarını istedi. Bu teklifi kabul eden Abdüzzâhir Ebü’s-Semh ile Hamza Kahire’ye gidip birkaç ay sonra aileleriyle birlikte döndüler. Şeyh Abdüzzâhir Mescid-i Harâm’ın imam-hatiplik vazifesine, Hamza da Mescid-i Harâm’da müderrislik görevine getirildi.

1927’de Medine’de Mescid-i Nebevî’nin hatipliği, sabah namazı imamlığı, müderrislik ve Mekke’de verilen dersleri murakabe heyeti vekilliği görevlerine tayin edilen Hamza ertesi yıl tekrar Mekke’de Mescid-i Harâm’ın hocalığına getirildi; buradaki ders halkasında Ṣaḥîḥ-i Buḫârî ve tefsir okuttu. Aynı yıl açılan el-Ma‘hedü’s-Suûdî’de tefsir, hadis ve hadis usulü dersleri de verdi. İki yıl sonra buradaki dersleri bırakarak sadece Mescid-i Harâm’daki derslerine devam etti. Bu sırada verdiği dersler arasında matematik ve astronomi gibi fen bilimleri de vardı. Astronomiye duyduğu ilgiden dolayı, ramazan orucu ve hac gibi ibadet vakitlerini tayin etmek için ramazan hilâlini gözetlemek maksadıyla Ebûkubeys dağına bir rasathâne kurma girişiminde bulunduysa da girişimi sonuçsuz kaldı. Şeyh Abdüzzâhir ve bir grup hadis ehliyle birlikte 1935’te dârülhadisini kurdu ve burada ders verdi. Şeyh Abdüzzâhir’in 1950’de vefatından sonra Harem-i şerîf’teki derslerinin yanı sıra dârülhadisin başkanlık görevini de yürütmeye başladı. Aynı yıl Harem-i şerîf’in imamlık görevine tayin edildi ve ertesi yıl emekliye ayrıldı. 1953’te Riyad’da açılan el-Ma‘hedü’l-ilmî’de bir yıl süreyle hadis, hadis usulü ve tefsir okuttuktan sonra Mekke’ye döndü, tedris faaliyetlerine burada devam etti. Talebeleri arasında Ahmed Abdülgafûr Attâr, Hamed el-Câsir, İsmâil b. Muhammed el-Ensârî, Muhammed Yâsîn el-Fâdânî, Ebû Türâb ez-Zâhirî gibi şahsiyetler anılır. 1968 yılı sonlarına kadar öğretim faaliyetleriyle dârülhadisin başkanlığını sürdürdü. 7 Nisan 1972 tarihinde vefat etti ve Cennetülmuallâ’da defnedildi (el-Muḳābele, nşr. Abdullah b. Sâlih el-Medenî, neşredenin girişi, I, 106). Zekeriyyâ b. Abdullah Bîlâ 11 Şubat 1972’de öldüğünü kaydeder (el-Cevâhiru’l-ḥisân, I, 359). Muhammed b. Ahmed Seyyid Ahmed, eş-Şeyḫ el-ʿAllâme el-Muḥaddis̱ Muḥammed b. ʿAbdirrezzâk Ḥamza min kibâri ʿulemâʾi’l-Ḥaremeyni’ş-şerîfeyn adıyla bir eser kaleme almıştır (Cidde 1425).

Eserleri. Telif. 1. eş-Şevâhid ve’n-nuṣûṣ min “Kitâbi’l-Aġlâl” ʿalâ mâ fîhi min zeyġin ve küfrin ve ḍalâl. Abdullah el-Kasîmî’nin Haẕî hiye’l-aġlâl adlı eserine reddiyedir (Kahire 1367/1948). 2. Risâletü’ṣ-ṣalât: Evḳātühâ, keyfiyyetühâ, envâʿuhâ (Kahire 1370). 3. el-İmâm el-Bâḳıllânî ve kitâbühü’t-Temhîd. Bâkıllânî’nin Temhîdü’l-evâʾil fî telḫîṣi’d-delâʾil adlı eseri hakkında küçük hacimli bir risâle olup İbn Kayyim’in bu esere atıfla naklettiği bazı bilgilerin eserde bulunmadığına dair Zâhid Kevserî’nin iddiası üzerine kaleme alınmıştır (Muhammed Behcet el-Baytâr’ın el-Kevs̱erî ve taʿlîḳātühû ve Abdurrahman b. Yahyâ el-Muallimî’nin Ṭalîʿatü’t-Tenkîl adlı eseriyle birlikte, Kahire, ts. [Matbaatü’l-İmâm]; Kahire 1958, 1419/1999). 4. Ẓulümâtü Ebî Reyye emâme Eḍvâʾi’s-sünneti’l-Muḥammediyye. Ebû Reyye’nin büyük tepkilere yol açan Eḍvâʾ ʿale’s-sünneti’l-Muḥammediyye adlı kitabına reddiyedir (Kahire 1378/1958, 1379/1959). 5. el-Muḳābele beyne’l-hüdâ ve’ḍ-ḍalâl: Ḥavle terhîbi’l-Kevs̱erî bi-naḳdi Teʾnîbih (Kahire 1370; nşr. Abdullah b. Sâlih el-Medenî, Medine 1393/1973).

Neşir: İbn Teymiyye, Risâletü’l-ictimâʿ ve’l-iftirâḳ fi’l-ḫalfi bi’ṭ-ṭalâḳ (Kahire 1342/1923); el-Fetva’l-Ḥameviyyetü’l-kübrâ (Mekke 1351/1932, 1400/1980; Cidde 1403); Naḳżü’l-manṭıḳ (Süleyman b. Abdurrahman es-Sânî ile birlikte, Kahire 1370/1951, 1988); Osman b. Bişr, ʿUnvânü’l-mecd fî târîḫi Necd (Mekke 1349/1930); Heysemî, Mevâridü’ẓ-ẓamʾân ilâ zevâʾidi İbn Ḥibbân (Kahire 1351/1932); İbn Kesîr, el-Bâʿis̱ü’l-ḥas̱îs̱ ilâ fenni muṣṭalaḥi’l-hadîs̱ (Mekke 1353/1934); İbn Hibbân, Ravżatü’l-ʿuḳalâʾ ve nüzhetü’l-fużalâʾ (M. Hâmid el-Fıkī ve M. Muhyiddin Abdülhamîd ile birlikte, Kahire 1368/1949; Beyrut 1395/1975, 1397/1977); Talîʿatü’t-Tenkîl limâ fî Teʾnîbi’l-Kevs̱erî mine’l-ebâṭîl (Kahire 1368/1949); Zehebî, el-Kebâʾir (Kahire 1373/1953); Ca‘fer el-Bâkır, Risâletü’t-Tevḥîd (Beyrut 1376/1956); Abdurrahman el-Muallimî, et-Tenkîl limâ verede fî teʾnîbi’l-Kevs̱erî mine’l-ebâṭîl (M. Nâsırüddin el-Elbânî v.dğr. ile birlikte, I-II, Kahire 1386; Riyad 1403/1983, 1406/1986); Münzirî, Erbaʿûne ḥadîs̱en fi’ṣṭınâʿi’l-maʿrûf (Mekke 1423/2002, Ebû Abdullah es-Sülemî ile birlikte).

BİBLİYOGRAFYA :

Muhammed Abdürrezzâk Hamza, el-Muḳābele beyne’l-hüdâ ve’ḍ-ḍalâl: Ḥavle Terhîbi’l-Kevs̱erî bi-naḳdi Teʾnîbih (nşr. Abdullah b. Sâlih el-Medenî; Abdurrahman b. Yahyâ el-Muallimî, et-Tenkîl bimâ fî teʾnîbi’l-Kevs̱erî mine’l-ebâṭîl [nşr. M. Nâsırüddin el-Elbânî v.dğr.] içinde), Beyrut 1406/1986, neşredenin girişi, I, 102-107; Abdurrahman b. Abdüllatîf b. Abdullah Âlü’ş-Şeyh, Meşâhîrü ʿulemâʾi Necd ve ġayrihim, Riyad 1394/1973, s. 514 vd.; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), VI, 203; Ömer Rızâ Kehhâle, el-Müstedrek, Beyrut 1406/1985, s. 680-681; Abdullah b. Abdurrahman b. Abdürrahîm el-Muallimî, Aʿlâmü’l-Mekkiyyîn mine’l-ḳarni’t-tâsiʿ ile’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşer el-hicrî, Beyrut 1421/2000, I, 397-398; M. Hayr Ramazan Yûsuf, Muʿcemü’l-müʾellifîne’l-muʿâṣırîn: Vefeyât 1315-1424 (1897-2003), Riyad 1425/2004, II, 639; Abdullah Saîd ez-Zehrânî, Eʾimmetü’l-Mescidi’l-Ḥarâm ve müʾeẕẕinûhu fi’l-ʿahdi’s-Suʿûdî, Riyad 1426/2005, s. 36-37; Zekeriyyâ b. Abdullah Bîlâ, el-Cevâhirü’l-ḥisân fî terâcimi’l-fużalâʾ ve’l-aʿyân min esâtiẕe ve ḫullân (nşr. Abdülvehhâb İbrâhim Ebû Süleyman – M. İbrâhim Ahmed Ali), Mekke 1427/2006, I, 356-359; Yûsuf Abdurrahman el-Mar‘aşlî, Nes̱rü’l-cevâhir ve’d-dürer fî ʿulemâʾi’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşer, Beyrut 1427/2006, II, 1305.
Bu madde ilk olarak 2016 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin EK-2. cildinde, 294-295 numaralı sayfalarda yer almıştır.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.