TEFSÎRÜ’l-ESMÂ ve’d-DAAVÂT

تفسير الأسماء والدعوات
Müellif:
TEFSÎRÜ’l-ESMÂ ve’d-DAAVÂT
Müellif: BEKİR TOPALOĞLU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2011
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/tefsirul-esma-ved-daavat
BEKİR TOPALOĞLU, "TEFSÎRÜ’l-ESMÂ ve’d-DAAVÂT", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/tefsirul-esma-ved-daavat (20.09.2019).
Kopyalama metni
Kaynaklarda adı Kitâbü Şerḥi’d-duʿâʾ, Tefsîru esâmi’r-rab ʿazze ve celle, Meʿâni’d-daʿavât ve tefsîruhâ, Şerḥu’l-esmâʾi’l-ḥüsnâ, Şerḥu’l-edʿiyeti’l-meʾs̱ûre, Şeʾnü’d-duʿâʾ, Şeʾnü’l-edʿiyeti’l-meʾs̱ûre, Kitâbü’d-Duʿâʾ şeklinde de geçer. İlmî neşir nüshasında 300 sayfa civarında bir hacme sahip bulunan kitabın üçte biri İbn Huzeyme’nin Şeʾnü’d-duʿâʾ (Kitâbü’d-Duʿâʾ, Kitâbü’d-Daʿavât) adlı risâlesinin şerhi mahiyetindedir (DİA, XX, 80). Tefsîrü’l-esmâʾnın muhtevasını dört bölüm halinde incelemek mümkündür. Birinci bölümde dua kelimesinin etimolojisi yapılmış, duanın bir ibadet konumunda olduğuna dikkat çekilmiş, onun takdîr-i ilâhîyi değiştirip değiştiremeyeceği hususu tartışılmış ve âdâbı anlatılmıştır. İkinci bölümde Hz. Peygamber’den rivayet edilen dualara giriş niteliğinde doksan dokuz esmâ-i hüsnâ hadisi kaydedilmiş, burada geçen “ihsâ” (isimleri kavrayıp gereğince amel etme) kavramının açıklanmasından sonra isimler hadisteki sıraya göre şerhedilmiştir. Müellif Ebû Hüreyre’den gelen diğer bir rivayette yer alan, doksan dokuz ismin dışındaki yirmi üç ismi de kısaca açıklamış, “dehr” (felek) kelimesinin esmâ-i hüsnâdan sayılamayacağına, ayrıca esmâ-i hüsnâ içinde yer alıp insanlar için de kullanılan bazı kavramların muhteva bakımından ilâhî isimlere benzetilemeyeceğine dikkat çekmiştir. Tefsîrü’l-esmâʾnın üçüncü bölümü Şeʾnü’d-duʿâʾnın şerhinden ibarettir. Burada Hz. Peygamber’den nakledilen altmış üç dua, zikir ve niyaz metninin izahı sırasında kelimelerin etimolojisinin yanı sıra dua, zikir ve niyazın âdâbına ve insanın iç dünyasındaki etkilerine değinilmiştir. Risâlenin başlıca konuları arasında uykudan uyanınca okunacak dua, dünyaya ait kötülüklerden, kabir ve âhiret azabından korunma duaları, seyyidü’l-istiğfâr, sağlık, âfiyet ve mağfiret talebi, ezan duası, doğruyu bulma ve doğruda sebat etme niyazı, tesbih ve hamd örnekleri, özlü sözler ve nasihatler sayılabilir. Ancak metinlerin bir kısmının müstakil konu teşkil etmeyip birden fazla rivayetler halinde kaydedildiği ve bazı rivayetlerin eksik olduğu anlaşılmaktadır. Şerhedilen İbn Huzeyme’ye ait risâlenin herhangi bir nüshasına henüz rastlanmamıştır (Şeʾnü’d-duʿâʾ, neşredenin girişi, s. 9-10). Dördüncü bölüm İbn Huzeyme’nin risâlesinde yer almayan, Resûlullah’tan nakledilmiş elli üç duayı içermektedir, bu metinler de şerhedilmiştir. Söz konusu dua konuları içinde sefere çıkış ve dönüş duası, Hz. Peygamber’in kendisinin ve torunları Hasan ile Hüseyin’in korunmasıyla ilgili duası, sabah namazı duası, rüzgâr ve fırtınanın tehlikelerinden korunma duaları, yağmur duası ve yemek duası yer almaktadır. Tefsîrü’l-esmâʾ ve’d-daʿavât, dört yazma nüshasından hareketle Ahmed Yûsuf ed-Dekkāk tarafından yayımlanmış, neşirde sayısı 150’ye yaklaşan hadislerin kaynakları gösterilmiş ve kitabın sonunda indekslere yer verilmiştir.

BİBLİYOGRAFYA
Hattâbî, Şeʾnü’d-duʿâʾ (nşr. Ahmed Yûsuf ed-Dekkāk), Dımaşk 1404/1984, tür.yer.; ayrıca bk. neşredenin girişi, s. 7-47; Salih Karacabey, “Hattâbî”, DİA, XVI, 491; Mustafa Işık, “İbn Huzeyme”, a.e., XX, 80.
Bu madde ilk olarak 2011 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 40. cildinde, 295 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.