ABDÜLHALİM GALİB PAŞA

Müellif:
ABDÜLHALİM GALİB PAŞA
Müellif: ÜMRAN AY
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 30.05.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulhalim-galib-pasa
ÜMRAN AY, "ABDÜLHALİM GALİB PAŞA", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulhalim-galib-pasa (30.05.2020).
Kopyalama metni
İstanbul’da doğdu. Şiirlerinde “Galib” dışında “Niğdeli Galib” mahlasını da kullanmasından (Mutâyebât-ı Türkiyye, s. 52, g.19/7) Niğdeli olduğu anlaşılmaktadır. “Türk Galib” lakabıyla tanınmasının sebebi Kastamonu ağzıyla yazdığı şiirleri Mutâyebât-ı Türkiyye adlı kitapta toplamasıdır (Pakalın, VIII, 105). Maliye Mektûbî Dairesi’ne kâtip olarak girdi. Kaptanıderyâ Çengeloğlu Tâhir Paşa’nın mühürdarlığı zamanında ve Tâhir Paşa Aydın vilâyeti müşiri iken hâcegânlık rütbesiyle divan kâtipliği görevinde bulundu. Ayrıca Marmara voyvodalığı, eski sadrazam Dârendeli İzzet Mehmed Paşa’nın Akkâ eyaleti valiliği (1840) sırasında Şam’da divan kâtipliğini, postahane kâtipliği, Posta Nâzırı Hüseyin Bey’in mühürdarlığını ve mâbeyin başmemuru Hâmid Paşa’nın kâtipliğini yaptı. Ardından üçüncü derece ile Urfa-Viranşehir kaymakamlığına, bir süre sonra Ankara defterdarlığına tayin edildi. 1848’de İstanbul’a döndü. 1849’da Batum ve 1851’de Tırnova kaymakamlığına getirildi. 1853’te beylerbeyilik rütbesiyle paşa oldu. Eski Dahiliye Nâzırı Ebûbekir Hâzım Bey (Tepeyran) hâtıralarında Galib Paşa’nın Antalya’da bir, Niğde’de iki defa mutasarrıflık yaptığını söyler (a.g.e., VIII, 105). Sultan Abdülaziz’e sunduğu kasidesinde orduya sadakatle hizmet ettiğini, fakat rütbesinin alınıp Bursa’ya sürgüne gönderildiğini, üç yıl önce oradan döndüğünü, parasızlık yüzünden hizmetkârlarının dağıldığını ve esnafa borçlandığını ifade eder (Mutâyebât-ı Türkiyye, s. 28-37, K1/b.22-23). Son görevi Amasya mutasarrıflığıdır. Buradan ayrılıp İstanbul’a geldi ve 10 Eylül 1876 tarihinde vefat etti (Sicill-i Osmânî, III, 729). Kabri Üsküdar’dadır. Dîvân-ı Muhâsebât ve Şûrâ-yı Devlet reisliğiyle Adliye ve Nâfia nâzırlıkları yapan Hasan Fehmi Paşa kölesi veya evlâtlığı iken sonradan damadı olmuştur (Pakalın, VIII, 105).

Galib Paşa’nın bilinen tek eseri Mutâyebât-ı Türkiyye’dir. Mensur bir mukaddime ile başlayan eser Sultan Abdülaziz’e sunulan kırk üç beyitlik bir kaside, Abdülaziz’in Avrupa seyahatinden dönüşü üzerine yazılmış bir kıta, bir tahmîs, bir şarkı ve yetmiş dokuz gazelden meydana gelmektedir. İbnülemin bu eserde yer almayan “âlem bu ya” redifli bir gazelini yayımlamıştır (Son Asır Türk Şairleri, I, 449-451). Kastamonu yöresi ağzıyla yazılmış olan ve altmış iki şiir içeren eserin anlaşılabilmesi için Galib Paşa 898 mahallî kelimenin anlamını sayfa kenarlarında açıklamış, mizahî bir dille yazdığı eserini eğlenceli vakit geçirmek amacıyla kaleme aldığını belirtmiştir. Eser atasözleri ve deyimler, Kastamonu yöresinin az bilinen kelimelerini ve bölgeye ait yemek adlarını içermesi bakımından önemlidir. Mutâyebât-ı Türkiyye orta boyda elli beş sayfa, harekeli, nesih hattıyla ve taş basması olarak yayımlanmıştır. Sultan Abdülaziz’in 7 Ağustos 1867 tarihinde Avrupa gezisinden dönüşü üzerine şairin yazdığı kıta (s. 8) eserin 1867 yılında veya bu yıl civarında kaleme alındığını ya da bastırıldığını düşündürmektedir. Yayımlandığı tarihten itibaren ilgi gören eser çeşitli dil ve içerik incelemelerine konu olmuştur. Macar Türkologu Thúry József eseri dil bakımından ele almış, Ercüment Muhip kırk altı, Murat Bardakçı on dokuz, Mustafa Kaçalin yirmi yedi gazelini bugünkü Türkçe’ye aktarmıştır. Filiz Bingölçe eserin tamamını yayıma hazırlamıştır (bk. bibl.).

BİBLİYOGRAFYA
Abdülhalim Galip Paşa, Mutâyebât-ı Türkiyye (haz. Ercüment Muhip), İstanbul 1943; a.e.: Türkçe Eğlencelikler (haz. Filiz Bingölçe), İstanbul 2007; Sicill-i Osmânî, III, 729; T. József, A Kasztamuni-i török nyelvjaras, Budapeşte 1885; İbnülemin, Son Asır Türk Şairleri, I, 449-451; Gövsa, Türk Meşhurları, s. 148; Mehmet Zeki Pakalın, Sicill-i Osmânî Zeyli (haz. Ayhan Afşin Ünal), Ankara 2008, VIII, 105; Murat Bardakçı, Osmanlıda Seks-Sarayda Gece Dersleri, İstanbul 1992, s. 18-29; Mustafa Kaçalin, “Abdülhalim Galip Paşa’nın Mutâyebât-ı Türkiyye’si”, TUBA, XXIV (2000), s. 137-185; Kāmûsü’l-a‘lâm, V, 3246.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2016 yılında İstanbul'da basılan EK-1. cildinde, 28 numaralı sayfada yer almıştır.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER