ALİ el-EKBER

علي الأكبر
ALİ el-EKBER
Müellif: ETHEM RUHİ FIĞLALI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-el-ekber
ETHEM RUHİ FIĞLALI, "ALİ el-EKBER", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-el-ekber (22.10.2019).
Kopyalama metni
Hz. Hüseyin’in diğer oğlu Zeynelâbidîn’in de asıl adı Ali olduğundan, İslâm kültür tarihinde bu iki kardeşin büyüğü Ali el-Ekber, küçüğü de Ali el-Asgar diye şöhret bulmuştur.

Ali el-Ekber’in hayatı hakkında menkıbevî rivayetler dışında yeterli tarihî bilgiler bulunmamaktadır. Annesi, sahâbeden Urve b. Mes‘ûd’un torunu Leylâ bint Mürre’dir. Medine’de doğup büyüdüğü bilinmekle birlikte doğum tarihi belli değildir. Kerbelâ Vak‘ası esnasında on sekiz veya on dokuz yaşında olduğu ileri sürülmekteyse de o sırada yirmi beşinde bulunduğu yolundaki rivayet daha doğrudur; çünkü Kerbelâ faciasından kurtulan kardeşi Zeynelâbidîn Ali el-Asgar’ın o zaman yirmi üç veya yirmi dört yaşında olduğu bilinmektedir (bk. İbn Sa‘d, V, 221). Kaynaklara göre Ali el-Ekber, Kerbelâ’da Tâliboğulları arasında savaş alanına ilk çıkan ve Hz. Hüseyin’in ailesinden ilk şehid edilen kişidir (bk. Dîneverî, s. 254; Taberî, V, 446; İbnü’l-Esîr, IV, 74; Şeyh Müfîd, s. 238 vd.). Kerbelâ’da, “Ben Hüseyin b. Ali’nin oğluyum. Kâbe’nin rabbine yemin ederim ki Hz. Peygamber’e en yakın olan biziz. Evlâtlığın oğlu (Ubeydullah b. Ziyâd) bize hükmedemez!” (Taberî, V, s. 446) diyerek çıktığı on kadar mübârezede yiğitçe dövüştü ve her seferinde karşı taraftan iki üç kişiyi öldürdü. Susuzluktan güçsüz düştüğü bir sırada Mürre b. Münkız tarafından sırtına mızrak saplanarak şehid edildi (10 Muharrem 61/10 Ekim 680). Savaştan sonra başı, diğer Kerbelâ şehidleriyle birlikte önce Ubeydullah b. Ziyâd’a, sonra Şam’a Yezîd b. Muâviye’ye gönderildi. Oğlunun vefatına son derece üzülen Hz. Hüseyin, “Yavrum, senden sonra dünyam yıkılmıştır!” diyerek göz yaşları dökmüştür. Ali el-Ekber’in naaşı babasının Kerbelâ’daki türbesinin ana kubbesi altına defnedilmiştir.

Ali el-Ekber, Abbâsîler’in son devirlerinden bugüne kadar, özellikle Muharrem âyinleri sırasında bütün İran ve doğu bölgelerinde kazandığı menkıbevî şahsiyetiyle anılır ve Kerbelâ’daki kahramanlıkları hakkında pek çok hikâyeler anlatılır.

BİBLİYOGRAFYA
İbn Sa‘d, eṭ-Ṭabaḳātü’l-kübrâ, V, 221; Dîneverî, el-Aḫbârü’t-tıvâl, Kahire 1330, s. 254; Taberî, Târîḫ (Ebü’l-Fazl), V, 446-447, 468; Mes‘ûdî, Mürûcü’ẕ-ẕeheb, III, 71; Şeyh Müfîd, el-İrşâd, Kum, ts., s. 238 vd.; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, IV, 74; Aʿyânü’ş-Şîʾa, I, 607; J. Calmard, “Alī Akbār”, EIr., I, 855-856.
Bu madde ilk olarak 1989 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2. cildinde, 390 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.