AMR b. LÜHAY

عمرو بن لحي
AMR b. LÜHAY
Müellif: ABDÜLKERİM ÖZAYDIN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 10.08.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/amr-b-luhay
ABDÜLKERİM ÖZAYDIN, "AMR b. LÜHAY", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/amr-b-luhay (10.08.2020).
Kopyalama metni
Yaşadığı devir hakkında bilgi bulunmayan Amr b. Lühayy’in babasının adının Âmir, dedesinin ise Lühay olduğuna dair rivayetler vardır. Annesi Füheyre, Kâbe’nin yöneticilerinden Hâris’in torunuydu. Amr b. Lühay büyüyünce yönetim konusunda Hâris ile anlaşmazlığa düştü ve İsmâil oğullarıyla birleşerek Cürhümîler’le savaşa girdi. Sonunda onları Mekke’den uzaklaştırıp Kâbe’nin yönetimini ele geçirdi.

Amr bir iş için gittiği Belkā yöresindeki Meâb’da (Moab) Amâlika kabilesinin putlara taptığını görmüş, ilk defa karşılaştığı bu manzara karşısında hayrete düşerek bunların mahiyetini sormuştu. Amâlikalılar da bu putların insan şeklinde yapılmış ilâhlar olduğunu ve bunlara taptıklarını söyleyince Arabistan’a götürmek üzere bir put istemişti. Bunun üzerine Amâlikalılar ona kırmızı akikten yapılmış Hübel (veya Menât) adlı bir put vermişlerdi. Amr da bu putu Mekke’ye getirip Zemzem Kuyusu’nun üst tarafına, Kâbe’ye yakın bir yere koymuş ve herkesi ona tapınmaya çağırmıştı. Başka bir rivayete göre Amr adı geçen putu el-Cezîre’deki Hît şehrinden getirmiştir. O tarihten itibaren halk Hz. İbrâhim’in tebliğ ettiği Hanîf dinini bırakarak putperestliği ve çok tanrıcılığı (politeizm) benimsediği için bu hadise Araplar’ın İslâmiyet’ten önceki tarihlerinde bir dönüm noktası sayılır.

Hübel’den sonra İsâf, Nâile, Ved, Süvâ‘, Yegūs, Yeûk, Nesr ve benzeri pek çok put dikip Araplar’ı bunlara tapmaya çağıran Amr’ı, Hz. Peygamber, bu yaptıklarından dolayı bağırsaklarını cehennem ateşinde sürürken gördüğünü söylemiştir (bk. Buhârî, “Menâḳıb”, 9; Müslim, “Cennet”, 50).

Putlara kurban adama âdetini de ilk defa ortaya koyan odur (bk. Buhârî, “ʿAmel”, 11). Bu âdete göre Câhiliye devrinde bazı hayvanlar Sâibe, Bahîre, Vasîle ve Hâmî adlarıyla putlara adandıktan sonra serbest bırakılır; böylece kutsal bir mahiyet kazandığına inanılan bu hayvanlardan bir daha hiçbir şekilde faydalanılmazdı. Kur’ân-ı Kerîm’de bu hususa temas edilerek, “Allah Teâlâ bahîre (kulağı çentilen), sâibe (putlar adına salıverilen), vasîle (erkek-dişi ikizler doğuran) ve hâm (on kere yavrulamasından dolayı sırtına yük vurulmayan) gibi hayvanların adanmasını meşrû kılmamıştır. Fakat kâfirler -bu inançlarını- Allah’a atfederek yalan söylerler. Zaten onların çoğunun akılları ermez” (el-Mâide 5/103) buyurulur.

Kaynaklarda Amr’ın kısa boylu, açık tenli ve mavi gözlü olduğu, Huzâa kabilesi arasında büyük bir itibarı bulunduğu, herkesten saygı gördüğü ve uzun bir ömür sürdüğü rivayet edilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA
Buhârî, “ʿAmel”, 11, “Menâḳıb”, 9; Müslim, “Cennet”, 50, 51, “Küsûf”, 3; , s. 20, 21, 27, 29, 36, 49, 50, 51; İbn Hişâm, es-Sîre, I, 76, 80; II, 624; Ya‘kūbî, Târîḫ, I, 229, 254; Ezrakī, Aḫbâru Mekke (Melhas), s. 65, 88, 96, 101, 116, 117, 124, 126, 166, 193-194, 374, 376-377; II, 176; İbn Düreyd, el-İştiḳāḳ, s. 423, 468, 474; , II, 56; Şehristânî, el-Milel (Vekîl), II, 237, 238; , s. 346, 368; İbn Kesîr, el-Bidâye, II, 187-189; İbn Hacer, Fetḥu’l-bârî (nşr. Tâha Abdurrauf Sa‘d v.dğr.), Kahire 1398/1978, XIII, 148-151; Elmalılı, Hak Dini, VI, 4592; M. Seligsohn, “ʿAmr b. Luḥayy”, İA, I, 414; J. W. Fück, “ʿAmr b. Luḥayy”, EI2 (İng.), I, 453.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1991 yılında İstanbul'da basılan 3. cildinde, 87-88 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER