AYAK - TDV İslâm Ansiklopedisi

AYAK

Müellif:
AYAK
Müellif: SARGON ERDEM
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1991
Erişim Tarihi: 28.01.2023
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ayak--olcu
SARGON ERDEM, "AYAK", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ayak--olcu (28.01.2023).
Kopyalama metni

Ayak, tabii bir mesafe ölçme aracı olan insan ayağından alınarak tarih boyunca, eski Ön Asya uygarlıklarının tamamı ile Yunanlılar ve Romalılar başta olmak üzere hemen hemen bütün dünya milletleri tarafından kullanılmıştır. Ancak ayak ölçüsünün insandan insana değişmesine bağlı kalındığı için bir tek ayak boyu tesbit edilememiş ve bu ölçü birimi çeşitli toplumlarda karış, kulaç, adım gibi diğer tabii ölçü birimleriyle birlikte sabit olmayan ve birbirine uymayan uzunluklarla benimsenmiştir. Bugün pek çok ülkede kullanılmaya devam eden İngiliz-Amerikan ayağı foot 30,48 cm. ve Fransız ayağı pied 32,4 santimetredir.

Osmanlılar’da ayak veya kadem denilen ölçü birimi arşının yarısı kadardır. Gerek arşının “çarşı arşını” (68 cm.) ve “mimar arşını” (75,8 cm.) adlarıyla iki ayrı değer taşıması (bk. ARŞIN), gerekse kültür münasebetleri sonucu geç dönemlerde Fransız ayağının da kullanılması, Osmanlı ayağının uzunluğunu daha değişken bir hale getirmiştir. Bu ölçü birimi, 1782 sayı ve 26 Mart 1931 tarihli kanun uyarınca kullanımdan kaldırıldığı sıralarda ortalama 33 cm. uzunluğunda idi ve Avrupa ayakları gibi on iki “parmak”tan meydana geliyordu; ayrıca bir parmak “hat” adıyla on ikiye, hat da altı “kerte”ye ayrılıyordu. Ayak bugün Türkiye’de, daha çok askerî terimler arasında yükseklik ve derinlik birimi olarak fit (feet, İng. footun çoğulu), buzdolabı yapımcılığında da ayak adlarıyla ve İngiliz-Amerikan ölçü sistemine göre kullanılmaya devam etmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

Sâlih Zeki, Kāmûs-ı Riyâziyyât, İstanbul 1315, I, 39-40.

, II, 437-439.

P. Robert, Le Petit Robert, Dictionnaire de la langue francaise, Paris 1985, s. 1433.

, I, 106-108, 134; II, 891.

L. V. Judson, “Weights and Measures”, , XXIII, 370-379.

“Arşın”, , I, 615-616.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1991 yılında İstanbul’da basılan 4. cildinde, 191 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER