BÂÛNİYYE

الباعونية
Müellif:
BÂÛNİYYE
Müellif: AHMET ÖZEL
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bauniyye
AHMET ÖZEL, "BÂÛNİYYE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bauniyye (22.08.2019).
Kopyalama metni

Büyük dedesi Nâsır b. Halîfe el-Bâûnî’ye nisbetle tanınan değerli âlimlerin yetiştiği bir aileye mensuptur. Babası Trablus, Safed, Halep ve Dımaşk’ta kadılık yaptı; Âişe el-Bâûniyye de Dımaşk’ta doğdu. Sekiz yaşında iken Kur’ân-ı Kerîm’i ezberledi. Tasavvuf eğitimini Seyyid İsmâil el-Hârizmî ve Muhyiddin Yahyâ el-Urmevî’den aldı. Oğlunun devlet kademelerinde bir görev alabilmesi için 919 (1513) yılında Kahire’ye gitti. Sultan Kansu Gavri ve diğer bazı yöneticilerle görüştüyse de devletin içinde bulunduğu kritik durum sebebiyle istediğini elde edemedi. Tasavvuf ve edebiyata olduğu kadar fıkha da vukufu bulunan Bâûniyye’ye Kahire’de fetva ve tedris icâzeti verildi. Burada tanıştığı meşhur ediplerden Abdürrahîm el-Abbâsî ile aralarında manzum yazışmalar oldu. Daha sonra Dımaşk’a dönen Bâûniyye, 1516 yılında Yavuz Sultan Selim’in Suriye seferi münasebetiyle o yöreye gelen Kansu Gavri ile tekrar görüşmek için Halep’e gittiyse de sultanın Mercidâbık Savaşı’nda ölmesi üzerine onunla görüşme imkânı bulamadan Dımaşk’a döndü ve aynı yıl burada vefat etti.

Eserleri. Daha çok edebiyat ve tasavvufla ilgili eserler veren Bâûniyye’nin bilinen eserleri şunlardır: 1. el-Fethu’l-mübîn fî medhi’l-Emîn. En tanınmış eseri olup Hz. Peygamber’e methiye olarak yazmıştır. Edebî sanatlara örnek sayılacak bir mükemmelliğe sahip bulunan eserde Bâûniyye tarz olarak Safiyyüddin el-Hillî’yi takip etmiş ve muhtemelen daha çok İbn Hicce’nin tesirinde kalmıştır. Abdülganî en-Nablusî’nin de Nesemâtü’l-eshâr’ı (şerhi Nefehâtü’l-ezhâr, Kahire 1299) telif ederken bu eserden etkilenmiş olduğu şüphesizdir. el-Fethu’l-mübîn, yine Bâûniyye’nin buna yaptığı şerh ile birlikte, kenarında Bedîüzzaman el-Hemedânî’nin Resâʾil’i olduğu halde önce Bulak’ta (1291), sonra da ikisi bir arada İbn Hicce’nin Hizânetü’l-edeb ve gayetü’l-ereb adlı eserinin kenarında Kahire’de (1304) basılmıştır. 2. Mevlidü’n-nebî (el-Mevridü’l-enhâ fi’l-mevridi’l-esnâ) (Dımaşk 1301, 1310). Bâûniyye’nin mensur ve manzum olarak telif ettiği bir eserdir.

Fütûhu’l-Hak fî medhi seyyidi’l-halk (Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi, nr. 449/1), el-Kavlü’s-sahîh fî tahmîsi Bürdeti’l-medîh (Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi, nr. 463/3), Levâmihu’l-fütûh fî eşrefi memdûh, Nefâīisü’l-gurer fî medhi seyyidi’l-beşer adlı eserlerinin müellif hattı birer nüshası Zâhiriyye Kütüphanesi 7335 numarada kayıtlı olup Feyzü’l-fazl adlı divanının yazması da mevcuttur (bk. Muhammed Ali Hasan, s. 93). Kaynaklarda ayrıca Sehâvî’nin el-Kavlü’l-bedîʿ fi’s-salâti ʿale’l-habîbi’ş-şefîʿ adlı eserini bir kaside (urcûze) şeklinde ihtisar ettiği, tasavvufî konularla ilgili el-Fethu’l-hanefî, el-Melâmihu’ş-şerîfe ve’l-âsârü’l-münîfe ve Hâce Abdullah-ı Herevî’ nin Menâzilü’s-sâʾirîn’inin manzum bir muhtasarı olan el-İşârâtü’l-hafiyye fi’l-menâzili’l-ʿaliyye ile ed-Dürrü’l-ġāʾiṣ fî baḥri’l-muʿcizât ve’l-ḫaṣâʾiṣ adlı eserlerinin olduğu da zikredilmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

, I, 287-292.

, I, 96, 732; II, 1081, 1232, 1234, 1813, 1828.

, VIII, 111-113.

, I, 519.

, II, 349;  Suppl., II, 181, 381.

a.mlf., “A’işe”, , I, 230.

, I, 436.

, IV, 6.

, V, 57.

a.mlf., Aʿlâmü’n-nisâʾ, III, 196-197.

, III, 843, 926-930.

Ömer Nasuhi, “Âişe”, , I, 206.

Abdullah Muhlis, “Âʾişe el-Bâʿûniyye”, , XVI/1-2 (1941), s. 66-72.

Muhammed Ali Hasan, “el-Bâʿûniyye eş-şâʿiretü’ṣ-ṣûfiyye”, el-Mevrid, V/3, Bağdad 1976, s. 90-100.

W. A. S. Khalidi, “al-Bāʿūnī”, , I, 1109.

Bu madde ilk olarak 1992 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 5. cildinde, 212-213 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.