x
Ağrı Taşlıçay’da doğdu (1953). Erzurum İmam-Hatip Okulu’ndan (1972) ve Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi’nden (1977) mezun oldu. Aynı fakültede “İslam Hukukunda Ülke Mefhumu ve Hukukî Neticeleri” başlıklı teziyle doktorasını tamamladı (danışman: Prof. Dr. Ali Şafak, 1982). 1995’te doçent, 2012’de profesör unvanı aldı.
Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde Antalya müftü yardımcılığı (1978-1983) ve Antalya Eğitim Merkezi İslâm hukuku öğreticiliği (1983-1985) görevlerinde bulunduktan sonra Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Genel Müdürlüğü’nde çalışmaya başladı. Bu kurumun, İslâmî ilimler alanında araştırmalar yapmak ve araştırmacı yetiştirmek amacıyla kurulan (1988) Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) ile birleşmesinden (1993) sonra uzun yıllar İSAM’da danışma kurulu üyeliği (1996-2003), başkan yardımcılığı (2005-2010) ve yönetim kurulu üyeliği (2005-2022) gibi idarî görevlerde bulundu. Bir süre Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak görev yaptı ve buradan emekli oldu (2011-2017).
İSAM bünyesinde hazırlanan TDV İslâm Ansiklopedisi’ne başlangıcından itibaren müellif-redaktör, Fıkıh İlim Heyeti üyesi, İnceleme Kurulu üyesi ve başkan yardımcısı olarak çok önemli katkılarda bulundu; 255 madde veya madde bölümü telif etti, binlerce maddenin ilmî redaksiyonunu yaptı. Temel İslam Ansiklopedisi’ne 66 madde yazdı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne katkıları sebebiyle Diyanet İşleri Başkanlığı’nın “Yüzyılın İslâm Kültür Hizmeti Onur ve Hizmet Ödülleri” kapsamında hizmet ödülüne lâyık görüldü (2014).
İslâm Hukukunda Milletlerarası Münasebetler ve Ülke Kavramı başlıklı kitabı ile Türkiye Milli Kültür Vakfı “Teşvik Ödülü”ne lâyık görüldü (1982).
İlmî ve akademik çalışmaları İslâm hukuku (fıkıh) alanında, özellikle de devletler hukuku ve fıkıh tarihi üzerinde yoğunlaşmıştır.
İslâm Hukukunda Milletlerarası Münasebetler ve Ülke Kavramı (İstanbul 1982; İslâm Hukukunda Ülke Kavramı: Dârülislâm Dârülharb adıyla, İstanbul 1991, 2019), Hanefi Fıkıh Alimleri (Ankara 1990, 2018), İslâm Devletler Hukukunda Savaş Esirleri (Ankara 1996, 2014), İslâm ve Terör: Fıkhî Bir Yaklaşım (İstanbul 2007, 2014), Kutsal Topraklara Yolculuk: Hac ve Umre Kılavuzu (Ankara 2007, 2014), Yönetici Peygamber: Hz. Muhammed (İstanbul 2015, 2019), TDV İslâm Ansiklopedisi Dinî Terimler Sözlüğü (I-II, Ankara 2023, 2025), Kutlu Hayatın İzinde: Yeni Siyer (İstanbul 2025, 2026), Suyun Üstünde Kalanlar: Taşlıçay’dan İSAM’a (İstanbul 2026) başlıca eserleridir. Ayrıca Muhammed Abdülhay el-Kettânî’nin et-Terâtîbü’l-idâriyye adlı eserini Hz. Peygamber’in Yönetiminde Sosyal Hayat ve Kurumlar adıyla ve önemli notlarla birlikte Türkçe’ye kazandırdı (3 cilt, İstanbul 1990; Hz. Peygamber’in Yönetimi adıyla, İstanbul 2003, 2012). Tunus’ta yayımlanan Mevsûʿatü aʿlâmi’l-ʿulemâʾ ve’l-üdebâʾi’l-ʿArab ve’l-müslimîn adlı ansiklopediye 147 madde, Küveyt’te yayımlanan Muʿcemü’l-Bâbiṭîn li’ş-şuʿarâʾi’l-ʿArabi’l-muʿâṣırîn adlı antolojiye de Arapça şiirleri olan on bir Türk şairi hakkında maddeler yazdı.