BEKRÎ, Cemâleddin

جمال الدين البكري
BEKRÎ, Cemâleddin
Müellif: MUSTAFA MACİT KARAGÖZOĞLU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 04.08.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bekri-cemaleddin
MUSTAFA MACİT KARAGÖZOĞLU, "BEKRÎ, Cemâleddin", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bekri-cemaleddin (04.08.2020).
Kopyalama metni
X. (XVI.) yüzyılın başında Mısır’da doğdu. Hz. Ebû Bekir’in soyundan gelen ve yetiştirdiği âlimlerle tanınan Bekrî ailesindendir. Babası Ebü’l-Hasan el-Bekrî’nin ictihad mertebesinde bir âlim, muhaddis ve tarikat büyüğü olduğu, İbn Hacer el-Heytemî ile muhaddis Müttakī el-Hindî’nin ona talebelik ettiği belirtilmektedir (Sıddîk Hasan Han, III, 163). Abdülkādir el-Ayderûsî, Bekrî’nin Abdülazîz ez-Zemzemî el-Mekkî hakkında yazdığı bir şiirinden söz ederken kendisini “eş-şeyhü’l-kebîr, velî, ârif billâh” diye nitelemektedir (en-Nûrü’s-sâfir, s. 288). Muhaddis ve ahbârî sıfatlarıyla da anılan Bekrî, dinî ilimler ve Arap şiiriyle ilgilenmesinin yanında vaaz ve irşad faaliyetlerinde de bulundu. Onun Resûl-i Ekrem başta olmak üzere tanınmış şahsiyetler, veba salgını gibi olaylar hakkında şiirler yazdığı kaydedilmektedir. Vefat yılı kesin olarak bilinmemekle beraber son eseri olan Teʾbîdü’l-minne bi-teʾyîdi Ehli’s-sünne’yi 962’de (1555) telif etmesi dikkate alınarak bu tarihten sonraki bir zamanda öldüğü söylenebilir.

Eserleri. Bekrî’nin eserleri, Kâtib Çelebi ve Bağdatlı İsmâil Paşa’nın kayıtlarından anlaşıldığı kadarıyla küçük risâleler şeklinde olup belli başlıları şunlardır: 1. Teʾbîdü’l-minne bi-teʾyîdi Ehli’s-sünne. Tevhide dair olup 962’de (1555) telif edilen eserin bir nüshası el-Mektebetü’l-Ezheriyye’de bulunmaktadır (nr. 106665/944). 2. el-Cevherü’s̱-s̱emîn min kelâmi Seyyidi’l-mürselîn. Kırk hadis çalışmasıdır (İÜ Ktp., AY, nr. 1517). Aynı adla Riyad’da el-Mektebetü’l-merkeziyye’de kayıtlı olan (nr. 66836/2703) ve müellifi bilinmeyen eser de muhtemelen bu risâledir. Müellifin ilk sekiz tanesi birer kırk hadis çalışması olan diğer eserleri de şunlardır: el-Eḥâdîs̱ü’l-muḥaẓẓirât ʿan (min) şürbi’l-müskirât (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Tecdîdü’l-efrâḥ bi-feżâʾili’n-nikâḥ (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Ḥüsnü’l-iṣâbe fî-fażli’ṣ-ṣaḥâbe (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Maḥvü’l-evzâr (aḳẕâr) bi-fażli’l-istiġfâr (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Büşra’l-ʿibâd bi-fażli’r-ribâṭ ve’l-cihâd (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Taḥẕîru ehli’l-âḫire min dâri’d-dünyâ ed-dâs̱ire (nşr. Mecdî es-Seyyid İbrâhim, Tanta 1410/1990; aynı eser Celâleddin es-Süyûtî’ye nisbet edilerek de yayımlanmıştır [nşr. Târık b. Muhammed et-Tavârî, Beyrut 1428/2007]); Şerefü’l-fuḳarâʾ ve beyânü ennehümü’l-ümerâʾ (Îżâḥu’l-meknûn, II, 47); Aḫbârü’l-aḫyâr (Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 1446); el-Fetḥu’l-ḳarîb bi-fażli’l-kiberi ve’l-meşîb (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Meḥâsinü’l-ifâde fî eḥâdîs̱i’l-ʿiyâde (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Nüzhetü’l-ebṣâr bi-feżâʾili’l-enṣâr (Tunus Zeytûne Ktp., nr. 4808; İÜ Ktp., AY, nr. 1517); en-Naẓarü’s̱-s̱âḳıb fîmâ li-Ḳureyş mine’l-menâḳıb (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Nihâyetü’l-ifḍâl fî şerefi’l-âl (İÜ Ktp., AY, nr. 1517); Meʿâhidü’l-cemʿ fî meşâhidi’s-semʿ (semâ ve hükümlerine dair olup bir mukaddime ile üç fasıldan meydana gelmektedir [Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1730]); Suʾâl fi’ṭ-ṭâʿûn ve cevâbüh (bu çalışmanın iki nüshasından biri İstanbul’da [Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 1872], diğeri Şam’da [el-Mektebetü’z-Zâhiriyye, nr. 93667/83] bulunmaktadır [Salâh M. el-Hıyemî, II, 373]); el-Keyfiyyetü’ş-şerîfe ve’l-cevheretü’n-nefîse (Kayseri Râşid Efendi Ktp., nr. 1323, vr. 82b-85a); Enmûzecü melaẕẕi ehli’l-îḳān ʿinde ḥavâdis̱i’z-zamân; Ġāyetü’ṭ-ṭaleb fî fażli’l-ʿArab; Kitâbü’z-Zühd ve’l-ḳanâʿa ve’ṣ-ṣabr ve fażli’l-faḳr; el-Ḳavlü’l-celî fî feżâʾili ʿAlî; Tuḥfetü’l-ʿaclân fî feżâʾili ʿOs̱mân; Kitâbü’l-Ġurer fî feżâʾili ʿÖmer; er-Ravżu’l-enîḳ fî fażli’ṣ-Ṣıddîḳ (son yedi risâle İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde bir mecmua içerisinde bulunmaktadır [AY, nr. 1517]).

BİBLİYOGRAFYA :

Abdülkādir el-Ayderûsî, en-Nûrü’s-sâfir, s. 287-288; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 25, 268; II, 1730; Sıddîk Hasan Han, Ebcedü’l-ʿulûm (nşr. Abdülcebbâr Zekkâr), Dımaşk 1978, III, 163; Îżâḥu’l-meknûn, I, 30, 184, 226, 230, 382, 403; II, 47, 169, 440, 445, 634, 657, 690; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, IX, 185; Salâh M. el-Hıyemî, Fihrisü maḫṭûṭâti Dâri’l-kütübi’ẓ-Ẓâhiriyye: eṭ-Ṭıb ve’ṣ-ṣaydele, Dımaşk 1401/1981, II, 373; M. Fuâd ez-Zâkirî, “Muḥammed b. Ebi’l-Ḥasan el-Bekrî”, Mv.AU, XVI, 325-327.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2016 yılında İstanbul'da basılan EK-1. cildinde, 180 numaralı sayfada yer almıştır.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER