BELENSİYE

بلنسية
Müellif:
BELENSİYE
Müellif: İBRAHİM HAREKÂT
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 07.04.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/belensiye
İBRAHİM HAREKÂT, "BELENSİYE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/belensiye (07.04.2020).
Kopyalama metni

Endülüs Arapları’nın Belensiye dedikleri şehir, milâttan önce 138 yılında Romalılar tarafından Valentia Edetanorum adıyla İspanya’nın doğusundaki Turia veya Guadalaviar (Vâdilebyaz) nehri kıyısında askerî garnizon olarak kurulmuştur. Daha önce ise o bölgenin Grekler ve Kartacalılar tarafından iskân edildiği bilinmektedir. Akdeniz sahiline 4 km. uzaklıkta olup ülkenin pamuk, pirinç, mısır, sebze ve meyve başta olmak üzere çeşitli tarım ürünlerinin yetiştirildiği en verimli topraklara sahip şehirlerinden biridir. Ayrıca Barselona’dan sonra önemli bir ticaret ve sanayi merkezi haline gelmiştir; nüfusu 1986 sayımına göre 763.949’dur.

Şehir 95 (714) yılında müslümanlar tarafından fethedildi; ancak merkezî idareye tam olarak bağlanamadı. Çünkü Berberîler Emevî otoritesini kabul etmeyip kendi başlarına hareket ediyorlardı. Hatta Miknâse Berberîleri’nden Şakyâ adıyla meşhur Abdullah b. Muhammed (Abdullah b. Abdülvâhid) Ehl-i beyt’ten olduğunu iddia ederek Endülüs’ün doğusunda bu bölgede büyük bir ihtilâl başlattı (152/769) ve Emevî hâkimiyetinin ilk dönemlerinde üzerine gönderilen birkaç orduyu bozguna uğrattıysa da sonunda kendi adamları tarafından öldürüldü. Hakem b. Hişâm zamanında (796-822) Belensiye Emîr Abdullah el-Belensî tarafından Endülüs Emevî hâkimiyetine sokuldu. Fakat Abdurrahman en-Nâsır devrinde (912-961) tekrar karışıklıklar çıktı ve daha sonra şehir, Endülüs Emevî Devleti’nin yıkılışı sırasında mülûkü’t-tavâiften Âmirîler’in âzatlıları Mübârek ve Muzaffer el-Âmirî’nin eline geçti (401/1010-11). Hâcib İbn Ebû Âmir el-Mansûr’un torunu Abdülazîz b. Abdurrahman’ın 1021’de merkezi Belensiye olmak üzere kurduğu Âmirîler hânedanı bazı fâsılalarla 1094 yılına kadar varlığını sürdürdü. İspanyollar’ın meşhur destan kahramanı Rodrigo Diaz de Vivar 1094’te şehri ele geçirerek başta Belensiye hâkimi Kadı İbn Cehhâf olmak üzere pek çok müslümanı öldürtüp şehirde ve civarında oturanları haraca bağladı. Onun 1099’da ölümüyle karısı Ximena’nın eline geçen Belensiye 1102’de Murâbıtlar tarafından zaptedildi ve VI. (XII.) yüzyılın ortalarına kadar onların idaresinde kaldı. Daha sonra Muhammed b. Sa‘d b. Merdenîş Belensiye’ye hâkim oldu (1147). Ancak dört yıl sonra meydana gelen halk isyanı sonucu yönetimden uzaklaştırıldı ve şehir bu tarihten itibaren Muvahhidler’e tâbi mahallî emîrler tarafından idare edilmeye başlandı. Nihayet Belensiye Kurtuba’dan iki yıl sonra Aragon Kralı I. Jacques tarafından ele geçirilerek hıristiyan topraklarına katıldı (1238). Bundan sonra halkın büyük bir kısmı hıristiyan hâkimiyeti altında yaşamaya devam etti. Ancak müslümanlar çok zulüm gördüler ve hıristiyan olmaya zorlandılar; dinlerini değiştirmeyenler ise zamanla sürgün edildiler. O sırada Belensiye ve çevresinde yaşayan müslümanların sayısı 100.000’den fazla idi.

Bugün Belensiye’de İslâmî döneme ait çok az eser vardır. Bunlar arasında özellikle büyük kilise yakınındaki hamam kalıntıları zikredilebilir. Rivayete göre İspanya’da ilk matbaa 1474’te bu binada kurulmuştur. İslâm hâkimiyeti sırasında Belensiye’de pek çok bilgin ve düşünür yetişmiştir. İbnü’l-Ebbâr, Ebû Abdullah Muhammed İbn Halesa en-Nahvî b. Umeyre bunlar arasındadır.


BİBLİYOGRAFYA

, s. 106.

, I, 490-491.

Abdülvâhid el-Merrâküşî, el-Muʿcib fî telḫîṣi aḫbâri’l-Maġrib (nşr. M. Saîd el-Uryân – Muhammed el-Arabî), Kahire 1368/1949, s. 122, 132, 163, 208-209.

Muhammed b. Abdullah İbnü’l-Ebbâr, el-Ḥulletü’s-sîrâʾ (nşr. Hüseyin Mûnis), Kahire 1963, II, 230-233.

İbn İzârî, el-Beyânü’l-muġrib, Beyrut 1980, II, 83.

İbn Haldûn, el-ʿİber (nşr. Selâhaddin el-Müneccid), Beyrut 1956, IV, 268-273, 347.

Himyerî, er-Ravżü’l-miʿṭâr (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1975, s. 98-100.

İbnü’l-Hatîb, Aʿmâlü’l-aʿlâm (nşr. E. Lévi-Provençal), Beyrut 1956, II, 194-205.

A. Piles, Valencia Arabe, Valencia 1901.

M. Pidal, La Espana del Cid, Madrid 1947.

M. Abdullah İnân, Düvelü’ṭ-ṭavâʾif, Kahire 1380/1960, s. 221-241.

a.mlf., el-Âs̱ârü’l-Endelüsiyyetü’l-bâḳıye, Kahire 1381/1961, s. 93-98.

R. Dozy, Spanish Islam (trc. F. G. Stokes), London 1972, s. 202, 204, 576, 595, 693, 717.

M. de Epalza – R. Petit, Etudes sur les Morisques Andalus, Madrid 1973, s. 66-68, 89-102.

A. C. Chejne, Muslim Spain, Its History and Culture, Minnesota 1974, s. 53, 56, 73, 77, 89, 98, 115, 123, 164, 192, 227, 280, 289, 319, 348, ayrıca bk. İndeks.

Hâlid es-Sûfî, Târîḫu’l-ʿArab fi’l-Endelüs: el-Fetḥ ve ʿaṣrü’l-vülât, Bingazi 1980, s. 68-72.

D. Wasserstein, The Rise and Fall of the Party Kings, Princeton 1985, s. 97-98, 100, 109-110, 113, 134, 148, 249, 262-263, 278, 292.

E. Lévi-Provençal, “Valensiye”, , XIII, 176-178.

a.mlf., “Balansiya”, , I, 985-986.

a.mlf., “Belensiye”, , IV, 858-860.

Bu madde ilk olarak 1992 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 5. cildinde, 404-405 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.