BULUKKÎN b. ZÎRÎ

بلكّين بن زيري
BULUKKÎN b. ZÎRÎ
Müellif: ABDÜLKERİM ÖZAYDIN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bulukkin-b-ziri
ABDÜLKERİM ÖZAYDIN, "BULUKKÎN b. ZÎRÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bulukkin-b-ziri (22.08.2019).
Kopyalama metni

Berberî asıllı Sanhâce kabilesine mensup olan Bulukkîn’in babası ve dedesi de nüfuz ve itibar sahibi kişilerdi. Fâtımî Halifesi Mansûr tarafından Mağrib valiliğine tayin edilen Zîrî, Saîd b. Yûsuf’un Cebelievrâs’ta isyanı üzerine oğlu Bulukkîn’i büyük bir ordu ile onun üzerine gönderdi. Begāye yakınlarında vuku bulan savaşta mağlûp olan Saîd b. Yûsuf çok sayıda adamıyla birlikte öldürüldü. Bu zafer Bulukkîn’in halife nezdindeki itibarını arttırdı ve 960’ta yeni kurulan Cezayir, Miliana ve Médéa şehirlerinin idaresiyle görevlendirildi. Bulukkîn 968’de Halife Muiz-Lidînillâh’a itaatten ayrılan Zenâteli Muhammed b. Hüseyin’in üzerine yürüyüp onu da mağlûp etti. Halife buna çok sevindi; çünkü Mısır’a gittiği takdirde ülkesinin istilâ edilmesinden korkuyordu. Bulukkîn’in bu başarısı onun endişesini giderdi. Babası Zîrî’nin Mesîle ve Zab şehirlerinin âsi valisi Ca‘fer b. Ali b. Hamdûn ile yaptığı savaşta öldürülmesi üzerine derhal harekete geçen Bulukkîn, Zenâte’ye mensup pek çok kişiyi öldürerek babasının intikamını aldı (971). Halife Muiz de Mesîle ve çevresini Bulukkîn’in iktâ*larına ilâve ederek onu Ebü’l-Fütûh Yûsuf Seyfüddevle lakabıyla, Trablus ve Sicilya hariç merkezi Kayrevan olmak üzere İfrîkıye ve Mağrib valiliğine tayin etti (20 Zilhicce 361 / 2 Ekim 972).

Bulukkîn 973’te Mağrib’i hâkimiyeti altına almak üzere harekete geçti. 974’te Kutâme Berberîleri’ni mağlûp edip itaat altına aldı. 977-978 yıllarında Trablus, Surt ve Ecdâbiye’yi zaptetti ve Yahyâ b. Halîfe’yi oraya vekil tayin etti. Mağrib-i Aksâ halkının Fâtımîler’e isyan edip hutbeyi Endülüs Emevîleri adına okutması üzerine harekete geçen Bulukkîn, 979-984 yılları arasında yaptığı seferler sonunda Fas ve Sicilmâse’yi ele geçirip bölgede hutbeyi tekrar Fâtımîler adına okuttu. Muhammed b. Âmir el-Miknâsî’yi Fas’a vali tayin eden Bulukkîn, daha sonra peygamberlik iddiasında bulunan âsi Bergavâta kabilesi reisi Abs b. Ümmü’l-Ensârî’nin üzerine yürüdü ve onu mağlûp edip şehre girdi, her tarafı yakıp yıktı, Mağrâve emîrini öldürttü. Zenâteliler Sebte’ye kaçarak Endülüs Emevîleri’nin veziri Mansûr b. Ebû Âmir’den yardım istediler. Bulukkîn onları Sebte’de muhasara ettiyse de başarı sağlayamadı. Ardından Yahyâ b. Ali b. Hamdûn’un hâkimiyetinde bulunan ve Mağrib’in en güzel şehirlerinden biri olan Basra’yı ele geçirdi. İbn Haznun’un Sicilmâse’yi işgal ettiğini haber alınca hemen yola çıktı, fakat yolda kulunç hastalığına yakalandı ve 25 Mayıs 984’te Sicilmâse ile Tilimsân arasında Varaklân denilen yerde öldü. Yerine oğlu Mansûr geçti.


BİBLİYOGRAFYA

Muhammed b. Ali b. Hammâd, Aḫbâru mülûki Benî ʿUbeyd ve sîretühüm, Riyad 1981, s. 92, 94.

, VIII, 623-625, 665-666; IX, 32.

, I, 286.

, I, 228-232, 239, 296; II, 243, 293.

İbn Ebû Zer‘, el-Enîsü’l-muṭrib, Rabat 1972, s. 93-94, 101.

, XI, 302.

, VI, 155-157.

, III, 80.

, II, 42, 97.

, s. 70-71.

, II, 52.

Habîb el-Cenhânî, el-Ḳayrevân, Tunus 1968, s. 98-100.

, s. 494-502.

, s. 31-32.

Hasan İbrâhim, Târîḫu’d-devleti’l-Fâṭımiyye, Kahire 1981, s. 95, 97, 149-150, 333.

a.mlf., Târîḫu’l-İslâm, Kahire 1984, III, 166-174.

Seyyid Abdülazîz Sâlim, Târîḫu’l-maġrib fi’l-ʿaṣri’l-İslâmî, İskenderiye 1982, s. 555-558.

René Basset, “Bülükkîn”, , II, 836-837.

H. A. R. Gibb, “el-Muizz Lidîni’llâh”, a.e., VIII, 560.

H. R. İdris, “Buliggīn Zīrī”, , I, 1309.

Bu madde ilk olarak 1992 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 6. cildinde, 414 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.