CÂMİU’l-ULÛM

جامع العلوم
Müellif:
CÂMİU’l-ULÛM
Müellif: RIZA KURTULUŞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 24.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/camiul-ulum
RIZA KURTULUŞ, "CÂMİU’l-ULÛM", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/camiul-ulum (24.08.2019).
Kopyalama metni

Hadâʾiku’l-envâr fî hakāʾiki’l-esrâr adıyla da tanınan ve müellifin yaşadığı dönemdeki ilimlerin tanımını, tasnifini ve bu ilimlerin konularıyla ilgili çeşitli bilgileri ihtiva eden eser (telifi 574/1178), Hârizmşahlar’dan Alâeddin Tekiş’e ithaf edilmiştir. Müellifin, kendi dönemine kadar bu alanda yazılmış olan Câbir b. Hayyân’ın Kitâbü’l-Hudûd, Hârizmî’nin Mefâtîhu’l-ʿulûm, Fârâbî’nin İhsâʾü’l-ʿulûm, Resâʾilü İhvâni’s-Safâ ve İbn Sînâ’nın Risâle fi’l-hudûd gibi temel eserleri gördüğü şüphesizdir. Fakat Râzî, sistematik bir ilimler tasnifi yapmak yerine sadece ilimlerin adlarını zikredip mahiyet ve muhtevalarını tanıtmakla yetinmiştir. Eserin bazı nüshalarında (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 3832) kırk ilmin adı yer almaktadır. Bazı kaynaklar, kitabın altmış ilim ihtiva ettiğini ve bu sebeple Sittînî adıyla anıldığını kaydediyorsa da (bk. Safâ, II, 1016) böyle bir nüshanın mevcudiyeti tesbit edilememiştir.

Câmiʿu’l-ʿulûm’un 866’da (1461-62) Dımaşk’ta istinsah edilen ve 246 varak olan Süleymaniye nüshasında kırk ilim şöyle sıralanmaktadır: Kelâm, fıkıh usulü, cedel, hilâfiyat, ilmü’l-mezheb, ilmü’l-ferâiz, ilmü’l-vesâyâ, tefsir, delâilü’l-i‘câz, kıraat, hadis, esâmi’r-ricâl, tarih, megāzî, nahiv, sarf, ilmü’l-iştikāk, ilmü’l-emsâl, ilmü’l-kavâfî, ilmü’l-arûz, ilmü bedâyii’ş-şi‘r, ilmü’l-beyân, mantık, ilmü’t-tabîiyyât, ilmü’t-ta‘bîr, ilmü’l-firâse, tıp, ilmü’t-teşrîh, ilmü’s-saydele, ilmü’l-havâs, ilmü’l-iksîr, ilmü’l-cevâhir, ilmü’t-tılesmât, ilmü’l-filâha, ilmü kal‘i’l-âsâr, ilmü’l-buzât, hendese, ilmü’l-baytara, ilmü’l-mesâha, ilmü cerri’l-eskal. Eserde bu ilimler dolayısıyla bazı tarihî bilgiler verilmekte ve kıssalar anlatılmaktadır. Fahreddin er-Râzî’nin bu tasnifi, aynı dönemde yaşayan Sekkâkî’nin Miftâhu’l-ʿulûm adlı eserinden ayrı bir nitelik taşır.

Câmiʿu’l-ʿulûm Bombay (1323) ve Tahran’da (1346 hş.) basılmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Fahreddin er-Râzî, Câmiʿu’l-ʿulûm, Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 3832.

, II, 1-2, not 1.

, I, 565.

, I, 669; Suppl., I, 924.

F. Rosenthal, A History of Muslim Historiography, Leiden 1968, s. 37-38, 540-541.

, II, 1016-1017.

a.mlf., Gencîne-i Süḫan, III, 173-176.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 134 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.