CELÂLÂBÂD - TDV İslâm Ansiklopedisi

CELÂLÂBÂD

جلال آباد
Müellif:
CELÂLÂBÂD
Müellif: MEHMET SARAY
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/celalabad
MEHMET SARAY, "CELÂLÂBÂD", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/celalabad (19.09.2020).
Kopyalama metni

Kâbil’in yaklaşık 117 km. doğusunda ve Pakistan sınırına yakın bir yerde bulunan şehir, 1570’te Bâbürlü Hükümdarı Celâleddin Ekber Şah tarafından kurulmuş ve onun adına nisbetle Celâlâbâd ismini almıştır.

Kurulduğu mevki bakımından en büyük özelliği, Hayber Geçidi’ne varmadan önce önemli bir konaklama ve toplanma merkezi oluşudur. Hayber Geçidi’ne varabilmek veya oradan geçebilmek için mutlaka elde bulundurulması gereken stratejik önemi büyük bir merkezdir. Nitekim İran Şahı Nâdir Şah (1736-1747) Hindistan üzerine yaptığı seferler sırasında öncelikle bu şehri ele geçirmiş, ardından da Hayber Geçidi’ne doğru ilerlemiştir. Daha sonra stratejik mevkii sebebiyle İngilizler buraya büyük önem vermişlerdir. İngilizler hâkimiyetlerini Afganistan’a yaymak, aynı zamanda kuzeyden gelecek tehlikelere karşı Hindistan sömürgesini koruyabilmek için Celâlâbâd’ı daima ellerinde tutmak istemişlerdir. 1839-1842 ve 1878-1880’de Afganistan’ı işgalleri sırasında bu şehri askerî bir üs olarak kullanmışlardır. Afgan hanlarının kışlağı olan Celâlâbâd, geçmişte olduğu gibi bugün de Afganistan’da stratejik önemi büyük olan bir şehirdir. Nitekim Ruslar’ın çekilmesinden sonra Afgan mücahidleri ilk iş olarak bu şehri almayı planlamışlardır. Bunun diğer bir sebebi de şehrin Kâbil’e ulaşan veya burayı kontrol eden bir mevkide bulunmasıdır.

Celâlâbâd sadece askerî bakımdan değil aynı zamanda ticarî yönden de önemli bir transit merkezidir ve Orta Asya Türk ülkeleriyle Hindistan arasındaki ticaretin transit yolu üzerinde bulunmaktadır. Burası ayrıca tarihî İpek yolu ticareti için de önemli bir mevkiye sahipti. Celâlâbâd bu canlı ticarî hayat dolayısıyla iktisadî bakımdan zengin bir şehir olmuştur. Celâlâbâd’ın ticarî geliri bu şehirde yaşayan insanların sosyal hayatları üzerinde de olumlu bir tesir yapmıştır. Böylece birçok mektep, medrese, cami ve mescidiyle bir İslâm şehri olarak temayüz etmiştir. Celâlâbâd bugün de bu vasıflarını önemli ölçüde korumaktadır. Nüfusu 57.824 (1982 tah.) olup halkın çoğunluğunu Peştular oluşturur. 1919’da Celâlâbâd yakınlarında öldürülen Afganistan Hükümdarı Habîbullah Han ile oğlu ve halefi Emânullah Han’ın mezarları da buradadır.


BİBLİYOGRAFYA

, III, 8, 267-270, 451, 530-533.

A. Fletcher, Afghanistan, Highway of Conquest, New York 1966, s. 115, 132, 183.

V. Gregorian, The Emergence of Modern Afghanistan, Stanford 1969.

Mac Munn, Afghanistan From Darius to Amanullah, Quetta 1979, s. 15, 16, 132, 143, 147, 152, 174, 268.

Muhammed Abdülkādir Ahmed, el-Müslimûn fî Afġānistân, Peşâver 1404/1984, s. 23.

Mehmet Saray, Afganistan ve Türkler, İstanbul 1987, s. 90-93.

The Far East and Australasia, London 1987, s. 162.

J. S. Cotton, “Celâlâbâd”, , III, 49.

M. Longworth Dames – Abdülvehhâb Tarzî, “Efganistan”, a.e., IV, 135, 165, 170-171.

C. E. Bosworth, “D̲j̲alālābād”, , s. 237-238.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1993 yılında İstanbul'da basılan 7. cildinde, 246 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER