CEMÂLEDDİN ABDULLAH EFENDİ

Müellif:
CEMÂLEDDİN ABDULLAH EFENDİ
Müellif: SAFFET KÖSE
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 05.08.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/cemaleddin-abdullah-efendi
SAFFET KÖSE, "CEMÂLEDDİN ABDULLAH EFENDİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cemaleddin-abdullah-efendi (05.08.2020).
Kopyalama metni

Bereketzâde Damadı olarak bilinir. Dedesi Muhammed Hidâyet Efendi’nin kadılık yaptığı Edirne’nin Uzunköprü ilçesinde 16 Rebîülâhir 1260 (5 Mayıs 1844) tarihinde doğdu. Devrinin önde gelen âlimlerinden Arapça ve dinî ilimler okuyarak icâzet aldı (1863). İlk görevine Meşîhat-ı İslâmiyye Mektûbî Kalemi’nde muavin olarak başladı (13 Kasım 1863). Daha sonra Diyarbekir mevleviyeti pâyesini (1870) kazanan Cemâleddin Efendi terfi ederek mektupçu oldu (1871). Hasan Fehmi Efendi’nin şeyhülislâmlıktan ayrılması üzerine mektupçuluk vazifesini bıraktıysa da Turşucuzâde Ahmed Muhtar Efendi’nin şeyhülislâmlığı zamanında görevine döndü. Bu dönemde mevâlî rütbesinden mahreç rütbesine terfi etti. 1 Ocak 1878 tarihinde mektupçuluk görevinden alınarak Beyrut kadılığına tayin edildi. Yaklaşık iki yıl yürüttüğü bu görevden sonra Suriye Adliye müfettişliğine getirildi ve bir müddet sonra tekrar eski görevine iade edildi (1881). Hanımının hastalığı yüzünden istifa ederek İstanbul’a dönen (1883) Cemâleddin Efendi’ye, üstün hizmetleri ve güzel ahlâkı sebebiyle Beyrut halkı tarafından tezhipli bir Mecelle nüshası ve eşraftan 322 kişinin imzasını taşıyan bir teşekkür mektubu verildi. 30 Haziran 1885 tarihinde İstanbul pâyesiyle Şarkî Rumeli meşihatında görevlendirildi. 26 Şubat 1891’de Mısır kadılığına tayin edilen Cemâleddin Efendi yaklaşık on yıl sürdürdüğü bu görevi sırasında Anadolu kazaskerliği pâyesi ve birinci rütbeden Mecîdî nişanı ile ödüllendirildi. 22 Ocak 1901’de Kahire’de vefat etti ve İmam Şâfiî Kabristanı’na defnedildi.

Eserleri. 1. İḥticâb. Mısır İstînaf Mahkemesi müsteşarı Kāsım Emîn’in kadınların örtünmesine karşı çıkan ve erkeklerle bir arada bulunmalarına cevaz veren Taḥrîrü’l-merʾe adlı eserine reddiye olarak yazılmıştır. Müellifin vasiyeti üzerine, Asmaî mahlasıyla meşhur Adanalı Yûsuf Ziya Efendi tarafından eserin önce Türkçe metni neşredilmiş, sonra da Arapça’ya tercüme edilerek el-İḥticâb adıyla yayımlanmıştır (Kahire 1318).

2. es-Siyâsetü’ş-şer‘iyye fî siyâdeti’r-râî ve saâdeti’r-raiyye. Siyâset-i şer‘iyye ile doğrudan ya da dolaylı olarak ilgisi bulunan çeşitli konuları İslâm tarihinden bazı örneklerle birlikte ele aldığı bu eseri 19 Ocak 1899 tarihinde tamamlamıştır. Kitap aslında Türkçe yazılmakla birlikte önce Asmaî tarafından es-Siyâsetü’ş-şerʿiyye fî ḥuḳūḳi’r-râʿî ve saʿâdeti’r-raʿiyye adıyla Arapça’ya tercüme edilerek yayımlanmış (Kahire 1318), daha sonra da Türkçe aslı neşredilmiştir (Kahire 1319).

3. Hulâsatü’l-kelâm fî tercîhi dîni’l-İslâm. Bu eseri de Asmaî Arapça’ya tercüme edip aynı isimle yayımlamıştır (Kahire 1319). Bunlardan başka Asmaî tarafından derlenen Cemâleddin Efendi’nin üç risâlesi el-Muḥâfaẓa ʿale’d-dîn ve’l-ihtimâm bi’ṣ-ṣalâti’lletî hiye ehemmü erkânih, Beyânü’t-teraḳḳī bi’d-dîn ve’r-red ʿale’l-ḳāʾilîn bi’t-teraḳḳī bi’l-vesâʾili’l-mâddiyye ve Taḥḳīḳ fî mesʾeleti’l-ḳażâʾ ve’l-ḳader ve ennehümâ sâʾiḳān ile’l-ʿamel lâ ile’l-kesel isimleriyle Arapça’ya tercüme edilerek Âs̱âru Cemâliddîn adıyla yayımlanmıştır (Kahire 1319).


BİBLİYOGRAFYA

Cemâleddin Abdullah Efendi, el-İḥticâb (trc. Asmaî), Kahire 1318, ayrıca bk. mütercimin mukaddimesi, s. 3-4.

a.mlf., es-Siyâsetü’ş-şer‘iyye fî siyâdeti’r-râî ve saâdeti’r-raiyye (nşr. Asmaî), Kahire 1319, ayrıca bk. nâşirin mukaddimesi, s. 3-15 (bu eserde Asmaî müellifin kendi dilinden hayatını anlatmaktadır, bk. s. 12-14).

, I, 267-268.

, II, 1296-1297.

Zeki Mücâhid, el-Aʿlâmü’ş-şarḳıyye, Kahire 1950, III, 41-42.

, I, 492.

, s. 19-20.

, VI, 42.

, I, 73; II, 664; IV, 1586.

a.mlf., Bağış Kitapları Ek Kataloğu (nşr. Ali Bayram v.dğr.), Erzurum 1973, V, 83.

, I, 11-12.

Fihrisü’l-maṭbûʿâti’t-Türkiyyeti’l-ʿOs̱mâniyye, Kahire 1982, I, 33, 152; II, 192.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1993 yılında İstanbul'da basılan 7. cildinde, 307-308 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER