CEVÂD ALİ

جواد علي
Müellif:
CEVÂD ALİ
Müellif: MUSTAFA FAYDA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/cevad-ali
MUSTAFA FAYDA, "CEVÂD ALİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cevad-ali (21.10.2019).
Kopyalama metni

Kâzımiye şehrinde doğdu; ilk, orta ve lise tahsilini Bağdat’ta yaptı. Daha sonra aynı şehirdeki Dârülmuallimîne’l-âliye’ye devam etti ve 1931 yılında buradan mezun oldu. 1933’te doktora yapmak üzere Almanya’ya gitti; Hamburg Üniversitesi’nde Mehdî konusundaki Der Mahdi der Zwölfer Schia und seine vier Sabire adlı tezini 1939 yılında tamamladı ve Bağdat’a döndü. 1941’de tutuklandı, yaklaşık iki ay hapiste kaldı. Başta mezun olduğu Dârülmuallimîne’l-âliye olmak üzere çeşitli yüksek öğretim kurumlarında tarih hocalığı yaptı ve Bağdat Üniversitesi’nde profesörlüğe yükseltildi. 1947 yılında Bağdat’ta kurulan el-Mecmau’l-İlmiyyü’l-Irâkī’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı ve bu müessesenin genel sekreterliğine getirildi. Bu kurumun çıkardığı dergide birçok ilmî makale yazdı. 1957 ve 1958 yıllarında Amerika’da Harward Üniversitesi’nde misafir profesör olarak ders verdi. 26 Eylül 1987’de Bağdat’ta vefat etti.

Tarih sahasındaki ilmî çalışmalarıyla tanınan Cevâd Ali araştırmalarını daha çok İslâm öncesi Arap tarihine hasretmiştir. Bu konudaki belli başlı kaynak ve araştırmalar yanında bilhassa müsteşriklerin Arabistan’da yaptıkları arkeolojik çalışmaların sonuçlarından faydalanmış, bu vesikalardaki bilgileri İslâm müelliflerinin rivayetleriyle karşılaştırmıştır. Ayrıca Güney Arabistan’daki Arap lehçeleri ve özellikle Yemen tarihiyle meşgul olmuştur.

Eserleri. 1. Târîhu’l-ʿArab kable’l-İslâm (I-VIII, Bağdat 1950-1960). Cevâd Ali, daha sonra genişleterek yeniden kaleme aldığı ve el-Mufassal fî târîhi’l-ʿArab kable’l-İslâm adıyla yayımladığı (I-X, Beyrut 1968-1973) bu eserinde Câhiliye devri Arap tarihi kaynaklarını, Arap yarımadasının coğrafî durumunu, Araplar’ın nesebini, tarihini, Sâmîler, Keldânîler, Farslar, yahudiler, Yunanlılar ve Romalılar’la münasebetlerini, Kuzey ve Güney Arabistan’da kurulan İslâm öncesi devletleri, Araplar’ın dinî, siyasî, iktisadî, içtimaî ve medenî durumlarını, Hicaz bölgesini, Mekke, Medine ve Tâif şehirlerini, Kâbe ve hac tarihini, Arap panayırlarını ele alıp incelemiştir. 2. Târîhu’l-ʿArab fi’l-İslâm: es-Sîretü’n-nebeviyye (Bağdat 1961); 3. Esnâmü’l-ʿArab (Bağdat 1967). 4. Târîhu’s-salât fi’l-İslâm (Bağdat 1968).

Bu kitaplar yanında Cevâd Ali, içlerinde “Mevâridü Tarîhi’t-Taberî” (, I [1950], s. 143-231; II [1951], s. 135-190; III [1954], s. 16-56; VIII [1961], s. 425-436) ve “Mevâridü Târîhi’l-Mesʿûdî” (Sumer, XX/1, 2 [1964], s. 1-48) gibi değerli makaleler kaleme almış, ayrıca İdrîsî’nin Sûretü’l-arz (Harîtatü’l-ʿâlem) adlı eserini neşre hazırlamıştır (Bağdat 1951).


BİBLİYOGRAFYA

K. Avvâd, Muʿcemü’l-müʾellifîne’l-ʿIrâḳıyyîn, Bağdad 1966, I, 283-284.

Bâkır Emîn el-Verd, Aʿlâmü’l-ʿIrâḳi’l-ḥadîs̱ (1869-1969), I, 235-236.

Sâlih Ahmed el-Ali v.dğr., “ed-Duktûr Cevâd Alî”, , XXIX/1 (1408/1988), s. 282-294.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 429-430 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.