DERÎ

دري
Müellif:
DERÎ
Müellif: TAHSİN YAZICI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 24.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/deri--farsca
TAHSİN YAZICI, "DERÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/deri--farsca (24.08.2019).
Kopyalama metni
Derî kelimesi “saray” anlamına gelen derbârın hafifletilmiş şeklidir. Bu dilin ne zaman ortaya çıktığı tartışma konusudur. Eski İran hükümdarlarından Behmen-i İsfendiyâr, Cemşîd ve Behrâm-ı Gûr zamanlarında icat edildiğini ileri sürenler olduğu gibi batı veya doğu İran lehçelerinden birini oluşturduğunu söyleyenler de vardır. Eski Arap kaynaklarına göre Derî güneybatıda Medâin şehirlerinde konuşulmaktaydı. Arap istilâsından sonra Medâin’den kuzeye kaçan Sâsânî Hükümdarı Yezdicerd’in Merv’de bıraktığı kalabalık halk bu dili etrafa yaymıştır. Bu kayıtlara göre yüksek düzeyde Arap devlet adamlarının kaldığı Merv’de bu dil hem Arap hem de başka lehçelerde konuşan İranlılar tarafından benimsenmiştir. Derî’nin İran’ın doğusunda oluştuğu ve buradan diğer birçok bölgenin dili haline geldiği de ileri sürülmektedir. Ancak her iki görüşün de eksik yanları vardır. Zira yapısına bakılarak Derî’nin daha önceleri oluşmuş olduğu söylenebilir. Nitekim bu dil Sâsânîler’in son dönemiyle ondan önceki Aşkaniyan dönemindeki dillerin karışımından ibaret görünmektedir ve her iki dönemde de saray dili özelliklerine rastlanmaktadır. Bu özellik Arap fethinden sonraki dönemde İran’da teşekkül eden Tâhirîler, Saffârîler ve Sâmânîler devletlerinde de korunmuş, saray ve çevresinin dili olarak şiir ve nesirde kullanılmıştır.

BİBLİYOGRAFYA
Muhammed Hüseyn-i Tebrîzî, Burḥân-ı Ḳātıʿ, “derî” md.; Dihhudâ, Luġatnâme, “derî” md.; İbn Havkal, Ṣûretü’l-arż, s. 490; Makdisî, Aḥsenü’t-teḳāsîm, s. 335; İbnü’n-Nedîm, el-Fihrist (Flügel), s. 19; E. Berthels, “Persidskiy Dari Tadžikskiy”, Sovedskaya Étnografya, IV, Moskva 1950, s. 55-66; a.mlf. – Ahmed Ateş, “İran”, İA, V/2, s. 1042; R. N. Frye, “Die Wiedergebud Persiens um die Jahrtausend Wende”, Isl., XXXV (1960), s. 42; a.mlf., “Darī”, EI2 (İng.), II, 142; Cl. Huart, “Derî”, İA, III, 542.
Bu madde ilk olarak 1994 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 9. cildinde, 178-179 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.