DEYRÜLCEMÂCİM - TDV İslâm Ansiklopedisi

DEYRÜLCEMÂCİM

دير الجماجم
Müellif:
DEYRÜLCEMÂCİM
Müellif: NURİ ÜNLÜ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 28.10.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/deyrulcemacim
NURİ ÜNLÜ, "DEYRÜLCEMÂCİM", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/deyrulcemacim (28.10.2021).
Kopyalama metni

Fırat’ın batı tarafında, Kûfe’ye 7 fersah uzaklıkta bulunan Deyrülcemâcim’in bu adla anılmasıyla ilgili çeşitli rivayetler vardır. Genellikle kabul edilen görüşe göre İyâd ile Behrâ kabileleri veya İyâd ile Sâsânîler arasında vuku bulan bir savaşta öldürülen pek çok kişinin kafa taslarının (cemâcim) burada gömülmüş olmasından dolayı bu mevkiye “Deyrü’l-cemâcim” (kafa tasları manastırı) denilmiştir.

Deyrülcemâcim İslâm tarihinde, Sicistan’ın fethiyle görevlendirilen İbnü’l-Eş‘as’ın Kûfe valisi Haccâc’ın emirlerine karşı gelerek ona isyan etmesiyle başlayan ve yenilgisiyle sonuçlanan savaş dolayısıyla meşhur olmuştur. İbnü’l-Eş‘as Sicistan’da bazı yerleri ele geçirdikten sonra bölgeyi tanımak ve haraç toplamak düşüncesiyle fetihlere ara verdi. Ancak Haccâc fetihlere derhal devam etmesini isteyince araları açıldı. Gönderdiği kuvvetlerin bozguna uğratıldığını gören Haccâc, bu defa bizzat sevk ve idare ettiği bir ordu ile İbnü’l-Eş‘as’ın üzerine yürüdü. Haccâc’ın ordusu Deyrülkurre’de, İbnü’l-Eş‘as’ın kuvvetleri de Deyrülcemâcim’de ordugâh kurdular. Burada yüz gün devam eden çarpışmalar sonunda İbnü’l-Eş‘as mağlûp olarak 82 (701) yılında Basra’ya çekildi (ayrıca bk. İBNÜ’l-EŞ‘AS, Abdurrahman b. Muhammed).


BİBLİYOGRAFYA

, s. 406.

, II, 277-279.

, VI, 347-349, 361-366, 374-375.

, III, 138-140.

a.mlf., et-Tenbîh, s. 288-289.

, II, 503-504, 526.

, IV, 461-465, 467-472, 478-482.

Muhammed Ebü’l-Fazl-İbrâhim – Ali Muhammed el-Bicâvî, Eyyâmü’l-ʿArab fi’l-İslâm, Kahire 1394/1974, s. 475-485.

J. Wellhausen, Arap Devleti ve Sukutu (trc. Fikret Işıltan), Ankara 1963, bk. İndeks.

Muhammed Câsim Hammâdî el-Meşhedânî, “Ḥareketü ʿAbdirraḥmân b. Muḥammed el-Eşʿas żıdde’l-ḫilâfeti’l-Ümeviyye”, el-Müʾerrihu’l-ʿArabî, XXVIII, Bağdad 1986, s. 81-83.

M. Streck, “Deyrülcemâcim”, , III, 575-576.

Saleh A. el-Ali, “Dayr al-D̲j̲amād̲j̲im”, , II, 196-197.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 9. cildinde, 270 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER