DÜVEYHÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

DÜVEYHÎ

الدويحي
Müellif:
DÜVEYHÎ
Müellif: RIZA KURTULUŞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 24.11.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/duveyhi
RIZA KURTULUŞ, "DÜVEYHÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/duveyhi (24.11.2020).
Kopyalama metni

1228’de (1813) Sudan’ın kuzeyinde Dongola yakınlarındaki Düveyh kasabasında doğdu. Şâzeliyye tarikatının Mağrib’deki şubelerinden Yûsufiyye’nin kurucusu İbrâhim Ahmed b. Yûsuf Reşîd’in (ö. 930/1524) torunlarındandır. İlk öğrenimini doğduğu yerde yaptıktan sonra Mekke’ye gitti. Şâzeliyye’nin kollarından İdrîsiyye’nin kurucusu Ahmed b. İdrîs’e intisap etmek üzere oradan Arabistan’ın güneyindeki Asîr bölgesine geçerek Sabya kasabasına yerleşti. Burada tasavvufî terbiyesini tamamlayan Düveyhî şeyhinin en seçkin halifelerinden biri oldu. Şeyhin vefatından sonra diğer iki halifesi Muhammed Osman el-Mîrganî ve Muhammed b. Ali es-Senûsî ile aralarında hilâfet konusunda meydana gelen görüş ayrılığı sebebiyle Sabya’yı terkederek Sudan’a döndü. Dongola ve Lüksor’da zâviyeler açarak irşad faaliyetine devam etti. Bir süre sonra tekrar Mekke’ye gidince (1856) hilâfet tartışmaları yeniden gündeme geldi. Anlaşmazlık, Şâbâniyye tarikatına mensup olan Hicaz Valisi Nâmık Paşa’nın aracılığıyla çözümlendi. Ancak tartışmalar sırasında bazı tasavvufî meselelere değişik görüş ve yorumlar getirdiği için Mekke’nin Vehhâbî ulemâsı tarafından sert tepki gördü ve sapıklıkla suçlandı. Düveyhî bu suçlamaları ikna edici delillerle çürütünce Suriye ve Hindistan hacıları başta olmak üzere çeşitli İslâm ülkelerinden birçok kişi ona intisap etti. Mekke’de bir zâviye kurarak vefatına kadar burada irşad faaliyetini sürdüren Düveyhî’nin ölümünden sonra yerine yeğeni Muhammed b. Sâlih er-Reşîdî (ö. 1909) geçti. Düveyhî’nin temsil ettiği tarikat bu dönemde onun ismine nisbetle Reşîdiyye adıyla anılmaya başlandı. Muhammed b. Sâlih, bir müddet sonra bilinmeyen sebeplerle Mekke’den ayrılıp Somali’ye gitti. Orada bir zâviye kurarak irşad faaliyetine devam etti. Kendisinden sonra yerine Muhammed Gûlîd er-Reşîdî (ö. 1918) geçti. “Somali Mehdîsi” diye tanınan Seyyid Muhammed b. Abdullah Hasan da bu tarikata intisap etti.

Reşîdiyye tarikatında, Düveyhî’nin şeyhi Ahmed b. İdrîs’e nisbet edilen İdrîsiyye’nin âdâb ve erkânı devam ettirilmiştir. Düveyhî’nin vefatının ardından Muhammed b. Sâlih tarikatı Somali’ye intikal ettirmiş ve bundan sonra tarikat Sâlihiyye adını almıştır. Reşîdiyye-Sâlihiyye, bugün Somali’de canlılığını koruyan tasavvufî hareketlerden biridir. Sâlihîler’in Kādirîler’le sert tartışmalara girdikleri de bilinmektedir (, X, 757). Düveyhî’nin halifelerinden birinin oğlu olan Ebü’l-Abbas ed-Denderâvî Reşîdiyye’yi Mısır’da yaymış ve bu tarikatın Denderâviyye kolunun kurucusu olmuştur.


BİBLİYOGRAFYA

, I, vr. 66a-70b.

, I, 250-251.

A. Le Chatelier, Les Confréries musulmanes du Hedjaz, Paris 1887, s. 92-97.

J. S. Trimingham, Islam in Ethiopia, London 1952, s. 235-243.

a.mlf., Islam in the Sudan, Oxford 1965, s. 199, 230-231.

a.mlf., The Sufi Orders in Islam, Oxford 1971, s. 120-121.

B. G. Martin, Muslim Brotherhoods in 19th Century Africa, New York 1976, s. 178-179.

F. de Jong, Turuq and Turuq Linked Institutions in Nineteenth Century Egypt, Leiden 1978, s. 111.

a.mlf., “Al-Duwayḥī”, , s. 278-279.

Emîn er-Reyhânî, Mülûkü’l-ʿArab, Beyrut 1987, I, 303-304.

Rex S. O’Fahey – Ali Salih Karrar, “Enigmatic Imam: The Influence of Ahmad Ibn Idris”, , XIX/2 (1987), s. 212.

Enrico Cerulli, “Somali”, , X, 757.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul'da basılan 10. cildinde, 57-58 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER