EBÛ OSMAN el-MÂZİNÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

EBÛ OSMAN el-MÂZİNÎ

أبو عثمان المازني
Müellif:
EBÛ OSMAN el-MÂZİNÎ
Müellif: HÜSEYİN ELMALI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 26.10.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-osman-el-mazini
HÜSEYİN ELMALI, "EBÛ OSMAN el-MÂZİNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-osman-el-mazini (26.10.2020).
Kopyalama metni

175’te (791) Basra’da doğdu. Bekir b. Vâil kabilesinin Mâzin b. Şeybân koluna mensuptur. Basra okulunun önde gelen simalarından olup Halife Vâsiḳ-Billâh devrinde (842-847) Bağdat’a gitti. Babası da bir nahiv ve kıraat âlimidir. Ebû Ubeyde et-Teymî, Asmaî ve Ebû Zeyd el-Ensârî’nin öğrencisi olup Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ını Ahfeş el-Evsat’tan ve Ebû Ömer el-Cermî’den okudu. Kaynaklar, Ebû Osman’ın nahiv ve lugat konusunda Basra âlimlerinin en meşhurlarından biri olduğunu zikretmekte, talebesi olan Müberred, Sîbeveyhi’den sonra nahvi en iyi onun bildiğini söylemektedir. Câhiz’e göre de zamanının üç büyük nahivcisinden biridir. Güçlü bir diyalektiğe sahip olan Ebû Osman yaptığı tartışmalarda daima galip gelmiş, bu arada birçok konuda Ahfeş el-Evsat’la tartışıp onu susturmuştur. Tabakat kitaplarında onun yaptığı tartışmalardan çeşitli örnekler mevcuttur.

Halife Vâsiḳ-Billâh’la tanışması, bir câriyenin, halifenin huzurunda Ümeyye b. Ebü’s-Salt’ın şiirindeki bir kelimeyi okuyuşuna itiraz edilince, söz konusu kelimeyi Basra’nın en büyük âlimi Ebû Osman el-Mâzinî’nin de aynı şekilde okuduğunu söylemesi üzerine Sâmerrâ’da saraya davet edilmesiyle başlamış, aralarındaki münasebet zamanla gelişmiş ve Vâsiḳ-Billâh Ebû Osman’a maaş bağlamıştır. Sarayla irtibatı Mütevekkil-Alellah zamanında da (847-861) devam eden Ebû Osman Basra’da vefat etti.

İtikadî yönden İmâmiyye mezhebine mensup olan Ebû Osman bazı konularda Mürcie görüşünü benimsemiştir. Bu ilimlerde hocası kelâmcıların imamlarından İbn Mîsem’dir.

Ebû Osman el-Mâzinî nahivden ziyade sarfla ilgilenmiş, daha önce nahivle birlikte ele alınan sarfı müstakil bir ilim halinde tedvin eden ilk dilci olmuştur. Dilde kıyasa büyük önem vermiş, kıyasa uymayan şeyleri Kur’an’da bile olsa reddetmiştir.

Eserleri. Birçok meselede Sîbeveyhi ve Halîl b. Ahmed’e muhalefet eden Ebû Osman el-Mâzinî’nin değişik konularda yazdığı eserleri içinde en önemlisi et-Taṣrîf’tir. Bir sarf mukaddimesi olan eser, Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ındaki sarfla ilgili dağınık meseleleri bir araya getirmiştir. Esere İbn Cinnî’nin yaptığı el-Munṣıf adlı şerh İbrâhim Mustafa ve Abdullah Emîn tarafından neşredilmiştir (I-III, Kahire 1373-1379/1954-1960). Ebû Osman’ın kaynaklarda zikredilen diğer eserleri şunlardır: Kitâb fi’l-Ḳurʾân, ʿİlelü’n-naḥv, Tefsîru Kitâbi Sîbeveyhi, Mâ yelḥanü fîhi’l-ʿâmme, Kitâbü’l-Elif ve’l-lâmKitâbü’l-ʿArûż, Kitâbü’l-Ḳavâfî, Kitâbü’d-Dîbâc fî cevâmiʿi Kitâbi Sîbeveyhi, Kitâbü’t-Taʿlîḳ.

Ebû Osman el-Mâzinî hakkında R. A. Ubeydî tarafından Ebû ʿOs̱mân el-Mâzinî ve meẕâhibuhû fi’ṣ-ṣarf ve’n-naḥv (Bağdad 1969) adlı bir çalışma yapılmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Ebü’t-Tayyib el-Lugavî, Merâtibü’n-naḥviyyîn (nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl), Kahire 1375/1955, s. 77-80.

Sîrâfî, Aḫbârü’n-naḥviyyîne’l-Baṣriyyîn (nşr. Muhammed İbrâhim el-Bennâ), Kahire 1405/1985, s. 85-95.

Ebû Bekir ez-Zübeydî, Ṭabaḳātü’n-naḥviyyîn ve’l-luġaviyyîn (nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl), Kahire 1392/1973, s. 87-93.

, s. 57.

İbn Cinnî, el-Munṣıf (nşr. İbrâhim Mustafa – Abdullah Emîn), Kahire 1379/1960, III, 313-343.

, VII, 93.

İbnü’l-Enbârî, Nüzhetü’l-elibbâʾ (nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl), Kahire 1386/1967, s. 182-187.

, VII, 107-128.

, III, 145.

, I, 281-291.

, I, 283-286.

Abdülbâkī b. Abdülmecîd el-Yemânî, İşâretü’t-taʿyîn fî terâcimi’n-nüḥât ve’l-luġaviyyîn (nşr. Abdülmecîd Diyâb), Riyad 1406/1986, s. 61-62.

, XII, 270-272.

, X, 211-216.

, I, 172-174.

, X, 352-353.

, II, 57.

, II, 329.

, I, 463-466.

, II, 134-138.

, I, 168.

, IX, 75-76, 179-180.

Şevkī Dayf, el-Medârisü’n-naḥviyye, Kahire 1968, s. 115-122.

, II, 293-294.

Seyyid Hasan es-Sadr, Teʾsîsü’ş-Şîʿa, Beyrut 1401/1981, s. 71-72.

, III, 594-598.

, I, 488.

R. Sellheim, “al-Mâzinî”, , VI, 954-955.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul'da basılan 10. cildinde, 209-210 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER