EBÛ TÂHİR-i HÂTÛNÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

EBÛ TÂHİR-i HÂTÛNÎ

أبو طاهر خاتوني
Müellif:
EBÛ TÂHİR-i HÂTÛNÎ
Müellif: MÜRSEL ÖZTÜRK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.09.2022
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-tahir-i-hatuni
MÜRSEL ÖZTÜRK, "EBÛ TÂHİR-i HÂTÛNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-tahir-i-hatuni (25.09.2022).
Kopyalama metni

Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Melikşah’ın oğlu Gıyâseddin Muhammed Tapar’ın (1105-1117) hizmetine girdi. Sultanın hanımı Gevher Hatun’un muhasebecisi (müstevfî) olduğu için kendisine Hâtûnî nisbesi verildi. Kemâleddin ve Muvaffakuddevle lakaplarıyla da anılan Ebû Tâhir’in, İran’ın Sâve şehrinde bir kütüphanesi bulunduğundan hareketle (Kazvînî, s. 259) Sâveli olduğu da ileri sürülmüştür.

Sultan Gıyâseddin Muhammed, veziri ve diğer memurları arasında bir değişiklik yaptığında Ebû Tâhir yeni gelen meslektaşlarıyla geçinemeyip onları hicvettiğinden Cürcân’a sürüldü (504/1110). Burada da hicivlerini devam ettirdiği için geri çağrıldı. Hicvettiği kişilerden biri olan müstevfî Muhtassü’l-Mülk, devletin parasını usulsüz harcadığını ve zimmetine para geçirdiğini ileri sürerek onu hapsedip mallarına el koyduysa da bir süre sonra serbest bırakıldı. Ebû Tâhir-i Hâtûnî’nin vefat tarihi belli değildir. Ancak çeşitli kaynaklardaki kayıtlardan 529-532 (1134-1137) yılları arasında öldüğü anlaşılmaktadır.

Eserleri. Ebû Tâhir-i Hâtûnî’nin divanı günümüze kadar gelmemiştir. Bugün mevcut şiirleri Esedî-i Tûsî’nin Luġat-ı Fürs’ünde, Şems-i Kays’ın el-Muʿcem fî meʿâyîri eşʿâri’l-ʿAcem’inde, Hamdullah Müstevfî’nin Nüzhetü’l-ḳulûb’unda ve Rızâ Kulı Han’ın Mecmaʿu’l-fuṣaḥâʾ adlı eserinde nakledilen beyit ve şiir parçalarından ibarettir. Devletşah ona bir Târîḫ-i Âl-i Selçûḳ atfederse de şimdiye kadar böyle bir esere rastlanmamıştır. Nizâmî-i Arûzî’nin Çehâr Maḳāle adlı eserinin ikinci bölümüne benzeyen, yani hem şairleri hem de onlarla ilgili fıkraları nakleden Menâḳıbü’ş-şuʿarâʾ ile Melikşah’ın av partilerini anlatan Şikârnâme adlı eserleri de günümüze ulaşmamıştır. Bugün elde bulunan Tenẕîrü’l-vezîri’z-zîri’l-ḫınzîr adlı tek eseri, Vezir Nasîrü’l-Mülk’ü yeren şiirlerini içine alan Arapça küçük bir risâledir. Eserin on bir sayfası Tahran Meclis Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (nr. 633).


BİBLİYOGRAFYA

Esedî-i Tûsî, Luġat-ı Fürs, Tahran 1336 hş., s. 47-48.

, s. 131.

Avfî, Lübâb (nşr. Saîd-i Nefîsî), Tahran 1335, s. VI-VII, XIV-XV, 583, 585, 619, 626.

Şems-i Kays, el-Muʿcem fî meʿâyîri eşʿâri’l-ʿAcem (nşr. Muhammed Kazvînî – Müderris-i Razavî), Tahran 1335 hş., s. 91-92, 215.

Kazvînî, Âs̱ârü’l-bilâd, Leiden 1849, s. 259.

, s. 29, 58, 64, 76.

, I, 731.

Bedîüzzaman Fürûzanfer, Süḫan ü Süḫanverân, Tahran 1308/1929, II, 163-165.

, V, 472.

, I, 87-88.

, II, 556-557.

Dj. Khaleghi-Motlagh, “Abū Ṭāher Ḵātūnī”, , I, 387.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 10. cildinde, 236 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER