EDÎB SÂBİR - TDV İslâm Ansiklopedisi

EDÎB SÂBİR

أديب صابر
Müellif:
EDÎB SÂBİR
Müellif: MÜRSEL ÖZTÜRK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.09.2022
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/edib-sabir
MÜRSEL ÖZTÜRK, "EDÎB SÂBİR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/edib-sabir (25.09.2022).
Kopyalama metni

Horasan’ın Tirmiz şehrinde doğdu. İlk şiirlerini burada yazdı. Hayatının büyük bir bölümünü Nîşâbur’da geçirdi. Şiirlerinde Edîb ve Sâbir mahlaslarını kullandı. Horasan Valisi Mecdüddin Ebü’l-Kāsım Ali b. Ca‘fer tarafından Selçuklu Sultanı Sencer’in huzuruna çıkarıldı; bu olaydan sonra sarayda önemli mevkilere yükseldi. Sencer’i öven kasideler yazdı. Hârizmşah Atsız’la aralarındaki ihtilâfları çözümlemek için Sencer tarafından Hârizm’e elçi olarak gönderildi. Hârizm’de bulunduğu yıllarda Atsız için de kasideler yazdı. Atsız’ın Sencer’i öldürtmek için iki kişiyi görevlendirdiğini yaşlı bir kadın vasıtasıyla Sencer’e bildirdi. Sencer de suikastçıları yakalatarak öldürttü. Ancak Edîb Sâbir, olaydaki rolünü öğrenen Atsız tarafından Ceyhun ırmağında boğdurularak öldürüldü. Zebîhullah Safâ, olayın 538 (1143-44) ile 542 (1147-48) yılları arasındaki bir tarihte meydana gelmiş olabileceğini ileri sürer (Edebiyyât, II, 644). Tezkire müellifleri Devletşah (Teẕkire, s. 57) ile Rızâ Kulı Han Hidâyet ise (Mecmaʿu’l-fuṣaḥâʾ, II, 821-822) Edîb’in ölüm tarihi olarak 546 (1151-52) yılını verirler.

Çağdaşlarından Reşîdüddin Vatvât, Hâkānî-yi Şirvânî, Nizâmî-i Arûzî, Senâî ve Evhadüddîn-i Enverî ile dostça münasebetler kuran Edîb Sâbir, İran edebiyatının büyük şairlerinden biri sayılır. Nitekim ünlü kaside şairi Enverî bile bir şiirinde onu kendisinden daha üstün kabul etmiştir. Üslûbu daha çok Gazneli Mahmud’un saray şairlerinden Unsurî ve Ferruhî-yi Sîstânî’yi andırır. Maddî aşk, şarap, zevk ve eğlence gibi temaların yanında âhiret, dünyanın vefasızlığı ve insanın âcizliği gibi konulara da yer veren Edîb Sâbir’in özellikle aşk ve şarap konulu şiirlerinde İslâmî kurallara pek aldırış etmediği görülür. Şiirlerinde hâkim olan, insanın olayların elinde âciz kaldığı fikri, onun Cebriyye’nin tesirinde kaldığını düşündürmektedir.

Arapça’yı şiir yazacak derecede iyi bilen ve bazı meşhur Arap şairlerinin şiirlerini manzum olarak Farsça’ya tercüme eden Edîb Sâbir’in 6000 beyit tutarındaki Dîvân’ı Ali Kavim (Tahran 1334 hş./1955) ve Muhammed Ali Nesih (Tahran 1343 hş./1964) tarafından yayımlanmıştır. Ancak bunlar ilmî birer neşir değildir.


BİBLİYOGRAFYA

, s. 329-334.

, II, 8.

, s. 57.

, s. 518-519.

Lutf Ali Beg, Âteşkede, Bombay 1277/1860, s. 342-345.

Rızâ Kulı Han Hidâyet, Mecmaʿu’l-fuṣaḥâʾ (nşr. Müzâhir Musaffâ), Tahran 1336 hş., II, 821-822.

, II, 333-335.

Bedîüzzaman Fürûzanfer, Süḫan ü Süḫanverân, Tahran 1308 hş., I, 250-266.

Rızâzâde Şafak, Târîḫ-i Edebiyyât-ı Îrân, Tahran 1321 hş., s. 191-193.

, II, 643-650.

a.mlf., “Adīb Ṣāber”, , I, 460-461.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 10. cildinde, 425 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER