et-TAHRÎR ve’t-TENVÎR

التحرير والتنوير
Müellif:
et-TAHRÎR ve’t-TENVÎR
Müellif: AHMET COŞKUN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2010
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 13.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/et-tahrir-vet-tenvir
AHMET COŞKUN, "et-TAHRÎR ve’t-TENVÎR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/et-tahrir-vet-tenvir (13.11.2019).
Kopyalama metni
Eserin önsözünde belirtildiğine göre ilk adı Taḥrîrü’l-maʿne’s-sedîd ve tenvîrü’l-ʿaḳli’l-cedîd min tefsîri’l-kitâbi’l-mecîd olup sonraları müellifi tarafından et-Taḥrîr ve’t-tenvîr mine’t-tefsîr şeklinde kısaltılmıştır. İbn Âşûr, Zeytûne Üniversitesi’nde verdiği tefsir derslerini önce Mecelletü’z-Zeytûne’de periyodik olarak yayımlamış (Belkāsım el-Gālî, s. 75), ardından bunları bir araya getirip eserini oluşturmuştur. İbn Âşûr, tefsirin başında kendi yöntemini anlatırken daha önce yazılan tefsir kitaplarındaki yorumları olduğu gibi benimsemediğini, bunlara karşı bir tavır da almadığını ifade etmekte, kendisinin hiçbir kaynakta görmediği bazı mânaları kitabında kaydettiğini belirtmektedir. Özellikle meânî, beyân ve bedî‘ sanatlarını içeren belâgatın Kur’an’ın hemen her âyetindeki yansımalarını ortaya koymaya ağırlık verdiğini zikretmekte ve bu hususun eski tefsirlerin hiçbirinde yer almadığını söylemektedir. Müellif ayrıca âyetler arasındaki muhteva ve üslûp ilişkisine (tenâsübü’l-âyât) önem verdiğine dikkat çekmekte, sûreler arasındaki tenâsübü anlatmanın ise müfessirin görevi olmadığını vurgulamaktadır.

et-Taḥrîr, sunuş niteliğindeki bu kısımdan sonra Kur’an ilimlerinden bahseden on bölümle (mukaddime) başlar. Burada tefsirin tarifi, müstakil bir ilim olduğu, tefsir ve te’vil arasındaki fark, tefsir ilminin dayandığı belâgat, lugat, tefsire dair rivayetler, usûl-i fıkıh ve kelâm ilmi, dirâyet tefsirinin meşruiyeti ve işârî tefsirin eleştirisi, Kur’an tefsirinde hedeflenen amaçlar, nüzûl sebepleri, kıraat farklılıkları, Kur’an’da yer alan kıssalar, Kur’an’ın isimleri, âyet ve sûrelerinin tertibi, Kur’an’ın hakiki, mecazi, kinayeli mânaları ve i‘câzı konuları yer alır. Bu kısmın sonunda “Mübtekerâtü’l-Kur’ân” (Kur’an’ın orijinal yönleri) başlığı altında Kur’an’daki darbımeseller, özlü anlatımlar (îcâz), birden çok anlam taşıyan kelimelerin yer aldığı ifadeler vb. konulara yer verilir, ardından yine Kur’an’ın etkili anlatım özelliklerinin bir kısmına temas edilir (krş. Vural, s. 122).

Eser, klasik dirâyet tefsiri niteliğinde görülmekle birlikte kendine özgü bir iç plana sahiptir. Müellif bir sûrenin tefsirine geçmeden önce onun ismi veya isimleri hakkında bilgi verir, Mekkî yahut Medenî olduğunu, nüzûl sırasını ve sebebini, önceki sûre ile münasebetini ve âyet sayısını belirtir. Daha sonra sûrenin muhtevasını özetler veya maddeler halinde sıralar. Âyetleri bölümlere ayırarak açıklamaya çalışır. Eserde Zemahşerî, Fahreddin er-Râzî ve Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî’nin tefsirleriyle Süyûtî’nin el-İtḳān’ı başta olmak üzere daha çok dirâyet tefsirlerine, ayrıca hadis, fıkıh ve fıkıh usulü, kelâm, tasavvuf ve siyer kaynaklarına bolca atıflar yapıldığı görülür. Bunların dışında kitapta istişhâdda bulunmak amacıyla Câhiliye devrinden itibaren Arap şiirine başvurulmuş, eserde 2682 beytin yer aldığı tesbit edilmiştir (a.g.e., s. 254-259). Arap atasözlerini de kullanan İbn Âşûr tefsirinde bütün kıraat vecihlerini zikretmiş, İbn Atıyye’nin görüşüne muhalefet ederek şâz kıraatlerin fesahate aykırı olmadığını söylemiştir (Birrî, s. 52). Müellifin genç yaşta Muhammed Abduh’un sohbetlerine katılması ve bazı görüşlerini benimsemesi, tefsirinde ondan etkilendiği düşüncesini akla getirse de et-Taḥrîr’de böyle bir etkinin varlığından söz etmek mümkün değildir. İbn Âşûr eserinde bazı orijinal tesbitlerde bulunsa da genel olarak klasik yöntemden ayrılmamıştır. Eserin sonunda verilen bilgiye göre otuz dokuz yıl altı ayda tamamlanan tefsir otuz cüz, on beş mücelled halinde yayımlanmıştır. İlk cüz Tunus’ta basılmış (1956), sonraki cüzler Kahire’de (1965-1966) ve 1968’den itibaren yine Tunus’ta basılmaya devam etmiştir. Tam neşri ilk defa 1984’te Tunus’ta gerçekleştirilmiş olup sonraki yayımlar tıpkıbasımdır (Vural, s. 87).

BİBLİYOGRAFYA
M. Tâhir İbn Âşûr, et-Taḥrîr ve’t-tenvîr, Beyrut 1420-1421/2000, I-XXX; Subhî Atîk, et-Tefsîr ve’l-maḳāṣıd ʿinde’ş-Şeyḫ Muḥammed Ṭâhir İbn ʿÂşûr, Tunus 1989, tür.yer.; Bibliyoġrâfyâ fîmâ bi-müʾellefâti’ş-Şeyḫ Muḥammed eṭ-Ṭâhir İbn ʿÂşûr, Tunus 1993, tür.yer.; M. Azîz b. Âşûr, “Muḥammed eṭ-Ṭâḥir İbn ʿÂşûr”, Dâʾiretü’l-maʿârifi’t-Tûnisiyye, Kartâc 1990, I, 40-46; Ömer Dumlu, “Konulu Tefsir ve Düşündürdükleri”, Örneklerle Tefsirin Dünü Bugünü Sempozyumu, Samsun 1993, s. 157-176; Belkāsım el-Gālî, Şeyḫü’l-Câmiʿi’l-aʿẓam Muḥammed eṭ-Ṭâhir İbn ʿÂşûr: Ḥayâtühû ve âs̱âruh, Beyrut 1417/1996, s. 75; Mahmûd Şemâm, Aʿlâm mine’z-Zeytûne, Tunus 1996; Havvâs Birrî, el-Meḳāyîsü’l-belâġıyye fî tefsîri’t-Taḥrîr ve’t-tenvîr, Beyrut 2002, s. 52; Faruk Vural, Tahir İbn Âşûr ve et-Tahrîr ve’t-Tenvîr İsimli Tefsiri (doktora tezi, 2002), MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü; Ergin Çoban, Taberî ve Tahir İbn Âşûr Tefsir Mukaddimelerinin Usûl Açısından Değerlendirilmesi (yüksek lisans tezi, 2004), MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Bu madde ilk olarak 2010 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 39. cildinde, 429-430 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.