FÜRÛGĪ-i BİSTÂMÎ

فروغى بسطامى
Müellif:
FÜRÛGĪ-i BİSTÂMÎ
Müellif: MEHMET KANAR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/furugi-i-bistami
MEHMET KANAR, "FÜRÛGĪ-i BİSTÂMÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/furugi-i-bistami (22.11.2019).
Kopyalama metni

1798’de Kerbelâ’da doğdu. Asıl adı Mirza Abbas’tır. On altı yaşında iken babası Âgā Mûsâ Bistâmî’nin ölümü üzerine annesiyle birlikte İran’a, Kaçar Hükümdarı Feth Ali Şah’ın (1797-1834) hazinedarı olan amcası Dost Ali Han’ın yanına gitti. Bir süre sonra amcasıyla beraber Mâzenderan’a geçip Sârî şehrinde yerleşti.

Okuma yazmayı kendi kendine öğrenen Fürûgī, genç yaşından itibaren İran’ın büyük şair ve mutasavvıflarının eserlerini inceledi; özellikle Sa‘dî-yi Şîrâzî, Hâfız-ı Şîrâzî gibi gazel üstatlarının divanlarını okudu. Bu sıralarda Miskîn mahlasıyla Sa‘dî tarzında gazeller yazmaya başladı. Daha sonra amcasıyla birlikte Tahran’a döndü ve onun aracılığı ile Feth Ali Şah’a takdim edildi. Bu vesileyle yazdığı gazel şah tarafından çok beğenildi. Kabiliyetini farkeden hükümdar onu Horasan Valisi Şehzade Hasan Ali Mirza Şücâüssaltana’nın yanına gönderdi. Meşhed’de kendisine iltifatta bulunan valinin oğlu Fürûguddevle ile dostluk kurdu. Bu yıllardan itibaren şiirlerinde Fürûgī mahlasını kullanmaya başladı. Devrin tanınmış şairi Kāânî-yi Şîrâzî ile tanıştı. Ardından Kirman’a gitti; 1853’te bir daha ayrılmamak üzere Tahran’a döndü. Feth Ali Şah’tan sonra Muhammed Şah ve Nâsırüddin Şah için de methiyeler yazdı. Her üç hükümdardan ilgi ve saygı gören Fürûgī, özellikle Bâyezîd-i Bistâmî ve Hallâc-ı Mansûr’un fikirlerinin tesirinde kalarak tasavvufa yöneldi. Şiî olmakla birlikte özellikle Hint müslümanları arasında çok taraftarı olan Çiştiyye tarikatına intisap etti. Bir ara ulûhiyyet iddiasında bulunduğu söylenmişse de bunun bir iftira olduğunu bizzat Nâsırüddin Şah’a açıkladı. 17 Eylül 1857’de öldü ve Şehrikerd’e bağlı Şah Abdülazîm’de defnedildi.

Fürûgī, Kaçarlar devri İran edebiyatının en büyük gazel şairi olarak kabul edilir. Yaklaşık 20.000 beyitten oluşan divanı birçok defa basılmıştır (Dîvân-ı Fürûġī-i Bisṭâmî [Dîvân-ı Ḳāʾânî içinde], nşr. Celâleddin Mirzâ, Tahran 1272; Dîvân-ı Ġazeliyyât-ı Ḥakîm Fürûġī [Dîvân-ı Ḳāʾânî içinde], nşr. Ahmed Molla Abdülhüseyin - Molla Mahmûd-ı Hânsârî, Tahran 1302; Dîvân-ı Fürûġī, nşr. Ali Gaffârî, Tahran 1320 hş.; Ġazeliyyât, nşr. Mansûr Müşfik, Tahran 1336 hş. [diğer neşirleri için bk. Hânbâbâ, II, 2353-2354]). Kaside ve methiye de yazan Fürûgī’nin özellikle Sa‘dî ve Hâfız’ın tesiriyle nazmettiği tasavvufî gazelleri kendisine şöhret kazandırmıştır. Fürûgī’nin ve oğlunun papa hakkında birer kaside yazdıkları bilinmekle beraber bu kasideler yayımlanmamıştır (Bausani, s. 559-563).


BİBLİYOGRAFYA

Hidâyet, Mecmaʿu’l-fuṣaḥâʾ, Tahran 1878, II, 394-396.

, IV, 336-337.

, IV, 331-332.

Muhammed Ali, Mekârimü’l-âs̱âr, İsfahan 1362, II, 374-378.

Mehdî Bâmdâd, Şerḥ-i Ḥâl-i Ricâl-i Îrân, Ḳarnhâ-yı 12, 13, 14 Hicrî, Tahran 1371, V, 128-129.

, s. 332.

, II, 2353-2354.

Zeynelâbidîn Mü’temen, Taḥavvül-i Şiʿr-i Fârsî, Tahran 1976, s. 399.

Yahyâ Âryanpûr, Ez Ṣabâ tâ Nîmâ, Tahran 1978, I, 82-86.

A. Bausani, “Two Unpublished Qasīdehs by Furgī Bistāmī and His Son on the Pope”, , XXX (1962), s. 559-563.

Said Naficy, “Furūg̲h̲ī”, , II, 952.

, II, 1887.

Bu madde ilk olarak 1996 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 13. cildinde, 250-251 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.