GIGANOV, Iosif Ivanovič

Müellif:
GIGANOV, Iosif Ivanovič
Müellif: HASAN EREN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.01.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/giganov-iosif-ivanovic
HASAN EREN, "GIGANOV, Iosif Ivanovič", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/giganov-iosif-ivanovic (20.01.2020).
Kopyalama metni

Tobolsk Halk Okulu’nda Tatarca öğretmeni bir misyoner olup Tatar lehçesi üzerinde ilmî çalışmaları başlatan ilk araştırmacıdır. Türkoloji tarihinde Grammatika tatarskogo yazika (Tatar dilinin grameri) adlı eseriyle Avrupa’da ortaya konulan ilk Tatarca gramerin müellifi olarak ün kazanmıştır. 1798’de son şeklini alan ve Giganov’un ölümünden sonra yayımlanan (Sanktpeterburg 1801) bu eserin, Türk dili gramer araştırmalarının gelişmesinde olduğu kadar Tatar lehçesinin öğretilmesi konusunda da rol oynadığı kabul edilmektedir. Eser aynı zamanda Tatarca kelimelerle yer yer Kırgızca ve Osmanlıca kelimeler arasında kurduğu münasebet bakımından da Türk lehçelerinin karşılaştırmalı incelenmesine doğru atılmış bir ilk adımdır. Bu gramer kitabı, içinde ek olarak Slova korennie nujneyşie ksvedenie dlya obuçeniya tatarskomu yaziku (Tatar dilini öğrenmek için bilinmesi gereken temel kelimeler) adıyla yer alan Tatarca-Rusça sözlük ve daha sonra yayımlanan Rusça-Tatarca sözlükle birlikte (Slovar’rossoysko-tatarskiy, S.-Peterburg 1804) Tobol Tatar lehçesinin öğretimi hususunda sağlam bir temel teşkil eder.

Lazar’ Budagov, Türk-Tatar lehçeleri üzerine hazırladığı karşılaştırmalı sözlükte (Sravnitel’niy slovar’ turetsko-tatarskiḫ’ nareçiy, S.-Peterburg 1869-1871), F. Wilhelm Radloff da âbidevî Türk lehçeleri sözlüğünde (Opit slovarya tyurkskiḫ’ nareçiy/Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte, Sanktpeterburg 1888-1911) Giganov’un eserlerini ana kaynak olarak kullanmışlar, son defa da Dilara G. Tumaşeva Sibirya Tatar diyalektleri sözlüğünde (Slovar’ dialektov sibirskiḫ Tatar, Kazan 1992) bu eserlerden faydalanmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

N. A. Baskakov, Vvedenie v izuçenie tyurkskiḫ yazıkov, Moskva 1962, s. 44.

A. N. Kononov, Istoriya izuçeniya tyurkskiḫ yazıkov v Rossii. Dooktyabr’skiy period, Leningrad 1982, s. 259-261.

a.mlf., Biobibliografiçeskiy slovar’ oteçestvenniḫ tyurkologov. Dooktyabr’skiy period, Moskva 1989, s. 74-75.

“Giganov, Iosif”, , XVII, 351.

Bu madde ilk olarak 1996 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 14. cildinde, 68 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.