HÂDİMÎ, Abdullah

عبد الله الخادمي
Müellif:
HÂDİMÎ, Abdullah
Müellif: FERHAT KOCA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1997
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 30.05.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hadimi-abdullah
FERHAT KOCA, "HÂDİMÎ, Abdullah", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hadimi-abdullah (30.05.2020).
Kopyalama metni
Konya’nın Hâdim kasabasında doğdu. Tahsilini babasının medresesinde yaptı. Hacca gitti ve babasının vefatından sonra Hâdim müftüsü oldu. Fakihliği yanında, Nakşibendî tarikatının evrâdını okumak için izin verecek ölçüde yani hilâfet derecesinde tasavvufla meşgul olduğu anlaşılmaktadır (İcâzetnâme, Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 1017/1). Amcası Ebû Nuaym Ahmed, kardeşleri Said, Emin, Nûman ve Abdülhalim ile oğulları Ahmed (Şehid Ahmed) ve Mehmed de (Hâdim müftüsü) ilimle meşgul olmuşlardır. Abdullah Hâdimî Hâdim’de vefat etti.

Eserleri. Hâdimî’nin en önemli eseri Şerḥu dîbâceti’n-Netâʾic’dir. Müellif bu kitabında, Adalı Şeyh Mustafa’nın, Birgivî’nin nahivle ilgili İẓhârü’l-esrâr’ı üzerine yazdığı Netâʾicü’l-efkâr adlı şerhin giriş kısmını şerhetmiştir. Eserinde “fâide, tenbih, tetimme, hâtime” gibi başlıklar altında geniş açıklamalarda bulunan Hâdimî, yer yer şerhin bir kelâm ve fıkıh usulü kitabı olduğunu zannettirecek derecede bu ilimlerle ilgili tartışmalara girmiştir. Eser, başta Ebû Saîd el-Hâdimî olmak üzere çeşitli müelliflerin risâlelerini ihtiva eden Mecmûʿatü’r-resâʾil içinde basılmıştır (İstanbul 1302, s. 2-33). Süleymaniye Kütüphanesi kataloglarında Nâsih ve Mensûh Risâlesi adıyla Abdullah Hâdimî’ye nisbet edilen (Denizli, nr. 389/23, vr. 213b-217a), Kur’ân-ı Kerîm’deki nâsih ve mensuh âyetlere dair risâlenin bu müellife aidiyeti kesin değildir. Hâdimî ayrıca babasının fıkıh usulüne dair Mecâmiʿu’l-ḥaḳāʾiḳ adlı eserine Menâfiʿu’d-deḳāʾiḳ fî şerḥi Mecâmiʿi’l-ḥaḳāʾiḳ adıyla bir şerh yazmıştır. Kütüphanelerde nüshasına rastlanmayan bu şerh, bazı kütüphane kayıtlarında Güzelhisârî Mustafa Hulûsî’nin aynı adı taşıyan şerhiyle (İstanbul 1273, 1308) karıştırılmıştır (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Tâhir Ağa Tekkesi, nr. 124/1, 15755). Öte yandan Güzelhisârî’nin, şerh sırasında faydalandığı kaynakları anlatırken Ebû Saîd’in oğlu Abdullah’ın şerhinin bir parçasından da yararlandığını belirtmesinden hareketle (Menâfiʿu’d-deḳāʾiḳ, s. 3) Hâdimî’nin Mecâmiʿu’l-ḥaḳāʾiḳ’in tamamını şerhetmediği söylenebilir.

Bazı kaynaklarda (Osmanlı Müellifleri, I, 298; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 485; Kehhâle, VI, 141) Hâdimî’ye nisbet edilen Şerḥ ʿale’l-Veṣâya’l-Ḫâdimiyye babasının el-Veṣâyâ adlı risâlesinin şerhi olmalıdır. Aynı kaynaklarda, Bûsîrî’nin el-Ḳaṣîdetü’l-hemziyye’si üzerine Şerḥu’l-Ḳaṣîdeti’l-hemziyye, Molla Hüsrev’in Dürerü’l-ḥükkâm’ı hakkında Ḥâşiye ʿale’d-Dürer, babasının Şerḥu’l-besmele’sine dair Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’l-besmele, ayrıca Ḥâşiye ʿalâ Ḥâşiyeti Mîr Ebi’l-Fetḥ adlı eserlerle Risâle fi’ẕ-ẕikr ve Risâle fi’l-ḥurûf ve’l-muḳaṭṭaʿât fî evâʾili’s-süver de ona nisbet edilmektedir.

Süleymaniye Kütüphanesi kataloglarında Ebû Saîd Hâdimî’ye ait eserlerin birçoğunun oğlu Abdullah’a nisbet edilmesi, babasının risâlelerini kendi defterlerine yazmasından kaynaklanmış olmalıdır. Özellikle Süleymaniye Kütüphanesi’nde (Reşid Efendi, nr. 1017, Denizli, nr. 389) Ebû Saîd ve oğullarının risâlelerini ihtiva eden defterler, söz konusu aile fertlerinin ilmî seviyesiyle Hâdim ilçesinin o dönemdeki sosyal ve kültürel hayatını yansıtan unsurlar taşımaları bakımından önemli belgelerdir.

BİBLİYOGRAFYA
Hâdimî, İcâzetnâme, Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 1017/1; a.mlf., Vakfiye Sûreti, Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 1017/2; Güzelhisârî, Menâfiʿu’d-deḳāʾiḳ, s. 3; Osmanlı Müellifleri, I, 296-298; Serkîs, Muʿcem, II, 1975-1976; Îżâḥu’l-meknûn, II, 559; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 485; Ebül‘ulâ Mardin, Huzur Dersleri, İstanbul 1951-66, I, 268, 949; II, 770-775; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, VI, 141; Konya 1973 İl Yıllığı, Konya 1973, s. 305, 308; Emrullah Yüksel, “Birgivî”, DİA, VI, 193.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1997 yılında İstanbul'da basılan 15. cildinde, 24 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER