HARRÂZ, Muhammed b. Muhammed

محمد بن محمد الخرّاز
Müellif:
HARRÂZ, Muhammed b. Muhammed
Müellif: MUSTAFA ÇETİN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1997
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 06.04.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/harraz-muhammed-b-muhammed
MUSTAFA ÇETİN, "HARRÂZ, Muhammed b. Muhammed", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/harraz-muhammed-b-muhammed (06.04.2020).
Kopyalama metni
Aslen Endülüs’ün Şerîş (Jerez) şehrindendir. Emevî soyundan geldiği için Ümevî nisbesiyle anılır. Harrâz Fas’ta yetişti. Başta Ebû Abdullah Muhammed b. Ali (b.) el-Kassâb olmak üzere Fas’ın önde gelen âlimlerinden Arapça, resmü’l-mushaf ve Mâlikî fıkhı gibi birçok ilim dalında ders aldı. Bilhassa kurra-i seb‘adan Nâfi‘ b. Abdurrahman’ın kıraatiyle resmü’l-mushaf konularında mütehassıs oldu.

Eserleri. Harrâz’ın başlıca eserleri şunlardır: 1. Mevridü’ẓ-ẓamʾân fî (ḥükmi) resmi (aḥrufi)’l-Ḳurʾân. Kur’ân-ı Kerîm’in Hz. Ebû Bekir devrinde cemedilmesi, Hz. Osman döneminde çoğaltılması, kelimelerinin yazılış şekilleri ve harekelenmesine dair bilgi veren recez vezninde bir manzumedir. 711 (1311) yılında nazmedilen Mevridü’ẓ-ẓamʾân, resmü’l-mushaf konusunda yazılan en önemli eserlerden biri olup bu konuya dair daha önce kaleme alınan Ebû Amr ed-Dânî’nin el-Muḳniʿ, Dânî’nin talebesi Ebû Dâvûd Süleyman b. Necâh’ın et-Tebyîn li-hicâʾi’t-tenzîl ve Kāsım b. Fîrruh eş-Şâtıbî’nin el-Muḳniʿi manzum hale getirdiği ʿAḳīletü etrâbi’l-ḳaṣâʾid adlı eserleri esas alınarak ve bunlara bazı ilâveler yapılarak meydana getirilmiştir. İbn Haldûn’un belirttiğine göre Harrâz’ın bu manzumesi Kuzey Afrika’da meşhur olmuş ve Ebû Amr ed-Dânî, Ebû Dâvûd Süleyman b. Necâh ve Şâtıbî’nin eserlerinin yerini almıştır. Manzumenin biri Süleymaniye Kütüphanesi’nde olmak üzere (İbrâhim Efendi, nr. 28/3) çok sayıda nüshası mevcuttur (Brockelmann, GAL, II, 320; Suppl., II, 349; el-Fihrisü’ş-şâmil, s. 42-47). Eser üzerine pek çok şerh yazılmış olup İbrâhim b. Ahmed et-Tûnisî’nin Delîlü’l-ḥayrân şerḥu Mevridi’ẓ-ẓamʾân fî resmi ve żabṭi’l-Ḳurʾân’ı (Kahire, ts.; Beyrut 1995), Ahmed Muhammed Ebû Zîthâr’ın Leṭâʾifü’l-beyân fî resmi’l-Ḳurʾân’ı (Şerḥu Mevridi’ẓ-ẓamʾân) (Kahire 1389), Ebû Muhammed Abdullah b. Ömer es-Sanhâcî’nin et-Tibyân fî şerḥi Mevridi’ẓ-ẓamʾân’ı, Hasan (Hüseyin) b. Ali es-Simlâlî eş-Şevşâvî er-Recrâcî’nin Tenbîhü’l-ʿaṭşân ʿalâ Mevridi’ẓ-ẓamʾân’ı ve İbn Âşir el-Fâsî’nin Fetḥu’l-mennân el-mervî bi-Mevridi’ẓ-ẓamʾân’ı (Brockelmann, GAL, II, 320; Suppl., II, 350; el-Fihrisü’ş-şâmil, s. 47-49, 59-60, 72, 78-82) bunlardan bazılarıdır. Ayrıca Ebû Zeyd İbnü’l-Kādî el-Miknâsî (ö. 1082/1671), Mevridü’ẓ-ẓamʾân’daki yanlışları düzeltmek ve eksiklerini tamamlamak üzere Beyânü’l-ḫilâf (iḫtilâf) ve’t-teşhîr ve’l-istiḥsân ve mâ aġfelehû Mevridü’ẓ-ẓamʾân adıyla bir eser telif etmiştir (Brockelmann, GAL, II, 320; Suppl., II, 350; el-Fihrisü’ş-şâmil, s. 84-85). 2. ʿUmdetü’l-beyân fi’r-resm (ve’ż-żabṭ). Resmü’l-mushafa dair olan ve çeşitli kütüphanelerde nüshaları bulunan esere (a.g.e., s. 41) Saîd b. Saîd b. Dâvûd el-Cezûlî İʿânetü’ṣ-ṣıbyân adıyla bir şerh yazmıştır (Brockelmann, GAL Suppl., II, 982; el-Fihrisü’ş-şâmil, s. 102). 3. el-Maḳṣadü(el-Ḳaṣdü)’n-nâfiʿ li-buġyeti’n-nâşî ve’l-bâriʿ fî şerḥi’d-Düreri’l-levâmiʿ fî ḳırâʾati Nâfiʿ. Eser, Nâfi‘ b. Abdurrahman’ın kıraatine dair İbn Berrî er-Ribâtî tarafından 697 (1298) yılında yazılan ed-Dürerü’l-levâmiʿ fî aṣli maḳreʾi’l-İmâm Nâfiʿ adlı kitabın şerhidir (Brockelmann, GAL Suppl., II, 350; el-Fihrisü’ş-şâmil, I, 242-243).

BİBLİYOGRAFYA
İbnü’l-Cezerî, Ġāyetü’n-Nihâye, II, 237; İbn Haldûn, Muḳaddime, III, 1030; İbrâhim b. Ahmed et-Tûnisî, Delîlü’l-ḥayrân şerḥu Mevridi’ẓ-ẓamʾân, Kahire, ts., s. 5; Îżâḥu’l-meknûn, I, 468; II, 227, 605; Mahlûf, Şeceretü’n-nûr, I, 215; Ziriklî, el-Aʿlâm, VII, 262-263; Brockelmann, GAL, II, 320; Suppl., II, 349-350, 982; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, XI, 176; Mustafa es-Sâvî el-Cüveynî, Aʿlâmü’d-dirâsâti’l-Ḳurʾâniyye, İskenderiye 1982, s. 241-242; Ali Şevâh İshâk, Muʿcemü muṣannefâti’l-Ḳurʾâni’l-Kerîm, Riyad 1404/1984, III, 286-287; el-Fihrisü’ş-şâmil: resmü’l-meṣâḥif, Amman 1406/1986, s. 39-50, 59-60, 72, 78-82, 84-85, 102; a.e.: maḫṭûṭâtü’l-ḳırâʾât, Amman 1407/1987, I, 242-243.
Bu madde ilk olarak 1997 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 16. cildinde, 243 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.