HIRRÎT b. RÂŞİD

الخرّيت بن راشد
HIRRÎT b. RÂŞİD
Müellif: ETHEM RUHİ FIĞLALI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1998
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 23.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hirrit-b-rasid
ETHEM RUHİ FIĞLALI, "HIRRÎT b. RÂŞİD", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hirrit-b-rasid (23.10.2019).
Kopyalama metni
Benî Nâciye adıyla meşhur Benî Abdülbeyt b. Hâris b. Sâme b. Lüey kabilesinin reisidir. Benî Seleme b. Lüey heyetiyle birlikte Mekke-Medine arasındaki bir yerde bulunduğu sırada Hz. Peygamber’in huzuruna çıkarak İslâmiyet’i kabul etti. Kabilesi Benî Nâciye’nin başında irtidad savaşlarına katıldı. Hz. Osman’ın şehid edilmesinden sonra çıkan karışıklıklar esnasında 300 adamıyla birlikte Hz. Ali tarafına geçti; Cemel ve Sıffîn savaşlarıyla Nehrevan Vak‘ası’nda onun maiyetinde bulundu. Hakem Vak‘ası’nın ardından Hz. Ali ile beraber Kûfe’ye gitti. Ancak daha sonra, hilâfet meselesinin hakemlere havale edilmesine razı olarak zaaf gösterdiği ve zalimlerden medet umduğunu ileri sürdüğü Hz. Ali’ye itaat etmeyeceğini, arkasında namaz kılmayacağını ifade ederek adamlarıyla birlikte Kûfe’den ayrıldı. Bunun üzerine Ziyâd b. Hasafe el-Bekrî, Hz. Ali’ye Hırrît ve adamlarının fitneye sebep olabileceklerini söyleyerek takip edilip geri getirilmesini önerdi. Hz. Ali de Ziyâd’dan, kendi kabilesi Bekir b. Vâil’den bir grupla onları takip edip geri getirmesini istedi. Cercerâyâ mevkiinde Hırrît’e yetişen Ziyâd, ona Hz. Ali’yi terketmesinin doğru olmadığını anlatmaya çalıştıysa da başarılı olamadı ve sonunda aralarında bir çatışma meydana geldi. Hırrît ve adamları karanlığın basmasından istifade ederek Ahvaz’a doğru kaçtılar. Ziyâd da kuvvetleriyle birlikte Basra’ya döndü.

Hırrît’le ilgili haberler Kûfe’ye ulaşınca Ma‘kıl b. Kays er-Riyâhî Hz. Ali’ye, az sayıda bir kuvvetle onları yakalayıp getirmenin imkânsız olduğunu, daha kalabalık bir kuvvet hazırlamak gerektiğini söyledi. Hz. Ali de Kûfeliler’den 2000 kişilik bir kuvveti Ma‘kıl’in kumandasında Hırrît üzerine gönderdi. Basra’dan yola çıkan Hâlid b. Ma‘dân et-Tâî de takviye birlikleriyle Ma‘kıl’e katıldı. Ahvaz’da bulunduğu sırada ayak takımını ve devlete vergi ödemek istemeyen birçok kimseyi kendi safına çekmeyi başaran Hırrît, Râmhürmüz dağlarında kıstırılıp kısa sürede bozguna uğratılmasına rağmen bir kısım adamlarıyla Basra körfezi sahillerine kaçmayı başardı ve burada halkı Hz. Ali aleyhine kışkırtmaya devam etti. Hz. Ali’ye düşmanlığı sebebiyle her fırsattan faydalandığı anlaşılan Hırrît, birbirine muhalif olan gruplardan Hâricîler’i, Hz. Osman’ın kanını dava edenleri, zekât vermek istemeyenleri, mürtedleri ve bu bölgede yaşayan bazı hıristiyanları kendi saflarına çekti. Bunun üzerine Ma‘kıl Hırrît’e karşı harekete geçti. Yapılan savaşta Hırrît, Nu‘mân b. Suhbân er-Râsibî tarafından öldürüldü. Onunla beraber 170 taraftarı da hayatını kaybetti (38/658).

BİBLİYOGRAFYA
Taberî, Târîḫ (de Goeje), I, 3418-3441; Zübeyrî, Nesebü Ḳureyş, s. 440; Mes‘ûdî, Mürûcü’ẕ-ẕeheb (Abdülhamîd), II, 408; İbn Abdülber, el-İstîʿâb, I, 455-456; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, II, 373; III, 102, 241, 364-369; a.mlf., Üsdü’l-ġābe (Bennâ), II, 128-129; İbn Ebü’l-Hadîd, Şerḥu Nehci’l-belâġa (nşr. M. Ebü’l-Fazl), Kahire 1965, III, 128-151; Nüveyrî, Nihâyetü’l-ereb, XX, 182-190; İbn Hacer, el-İṣâbe (Bicâvî), II, 273-274; Ziriklî, el-Aʿlâm, II, 348; Ömer Rızâ Kehhâle, Muʿcemü ḳabâʾili’l-ʿArab, Beyrut 1388/1968, III, 1166; Ch. Pellat, “al-K̲h̲ırrīt b. Rās̲h̲id”, EI2 (İng.), V, 19-20.
Bu madde ilk olarak 1998 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 17. cildinde, 382 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.