HISNÎ

الحصني
Müellif:
HISNÎ
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1998
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hisni
CENGİZ KALLEK, "HISNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hisni (21.11.2019).
Kopyalama metni
752’de (1351) Havran’ın Hısn köyünde doğdu. Soyu Hz. Ali’ye kadar uzanır. Şam’da yetişen Hısnî Şehâbeddin Ahmed b. Sâlih ez-Zührî, Şemseddin Muhammed b. Süleyman es-Sarhadî, Şerefeddin Îsâ b. Osman el-Gazzî gibi âlimlerden ders aldı. Şâfiî fıkhında devrinin otoritelerinden biri oldu. Ayrıca Hanefî fıkhına da bu mezhebin temel kaynaklarından el-Hidâye’yi şerhedecek kadar hâkim olduğu bilinmektedir. Tasavvuf ilmiyle de ilgisi bulunan Hısnî akîde yönünden mutaassıp bir Eş‘arî idi. Takıyyüddin İbn Teymiyye’ye karşı takındığı, onu tekfir etme derecesine varan olumsuz tutumu Şam halkı arasında bazı huzursuzlukların çıkmasına sebep oldu. Bu âlim aleyhindeki fetvası Fetvâ fî İbn Teymiyye adıyla günümüze kadar gelmiştir (Brockelmann, GAL, II, 117). Kazâî ve idarî mevkilerdeki devlet adamlarına karşı emir bi’l-ma‘rûf ve nehiy ani’l-münker yapmayı düstur edinen Hısnî, ömrünün sonlarına doğru hayır işlerine ağırlık vererek Şam’da Bâbüssagīr mevkiinde bir ribât ve han inşasına öncülük yaptı. Daha sonra Şâgūr’daki (Şam) bir zâviyede inzivâya çekildi. 15 Cemâziyelâhir 829’da (24 Nisan 1426) Şam’da vefat etti.

Eserleri. 1. Kifâyetü’l-aḫyâr. Ebû Şücâ‘ el-İsfahânî’nin el-Muḫtaṣar, Ġāyetü’l-iḫtiṣâr, et-Taḳrîb adlarıyla bilinen Şâfiî fıkhına dair eserinin şerhidir (I-II, Kahire 1350; Beyrut, ts.; Kum 1410). 2. Şerḥu’t-Tenbîh. Ebû İshak eş-Şîrâzî’nin Şâfiî fıkhına dair eserinin şerhidir (Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 1210). 3. Şerḥu’l-Hidâye. Burhâneddin el-Mergīnânî’nin Hanefî fıkhına dair el-Hidâye adlı eserinin şerhidir (Hacı Selim Ağa Ktp., Nurbânû Sultan - Yâkub Ağa, nr. 89). 4. Defʿu şübehi men şebbehe ve temerrede ve nesebe ẕâlike ile’l-İmâm Aḥmed. Takıyyüddin İbn Teymiyye’nin teşbihe varan akîdeleri benimsediğini belirtmek ve bunların Ahmed b. Hanbel’e atfedilmesinin iftira olduğunu ispat etmek için kaleme alınmıştır (Kahire 1931). 5. el-Fevâʾid fi’l-fıḳh ʿalâ meẕhebi’l-İmâmi’ş-Şâfiʿî. 6. Ḳamʿu’n-nüfûs ve ruḳyetü’l-meʾyûs. Mevâize dair çeşitli konuları ihtiva etmektedir. 7. Siyerü’s-sâlik fî esne’l-mesâlik. 8. en-Nisvetü’l-ʿâbidât ve’l-umûrü’l-müfsidât (Siyerü’ṣ-ṣâliḥâti’l-müʾminâti’l-ḫayrât). 9. el-Esbâbü’l-mühlikât ve’l-işârâtü’l-vâżıḥât fî menâḳıbi’l-müʾminîn ve’l-müʾminât ve mâ lehüm mine’l-kerâmât. 10. Tenbîhü’s-sâlik ʿalâ mażârri’l-mehâlik. Son dört eser tasavvufla ilgilidir. 11. Lafẓü’s-semâʿ. Tasavvuf mûsikisine dairdir (bu eserlerin yazma nüshaları için bk. Brockelmann, GAL, I, 492; II, 117; Suppl., I, 677; II, 112; Shiloah, s. 132-134). 12. el-Ḳavâʿid. Bir nüshası Dublin’de Chester Beatty Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (nr. 3226).

Hısnî’nin bunlardan başka, Şâfiî kaynaklarından Beyzâvî’nin el-Ġāyetü’l-ḳusvâ’sı, Yahyâ b. Şeref en-Nevevî’nin Minhâcü’ṭ-ṭâlibîn’i ile Müslim b. Haccâc’ın el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’i üzerine birer şerhi ve İsnevî’nin el-Mühimmât’ına bir telhisi yanında Taḫrîcü eḥâdîs̱i’l-İḥyâʾ, Şerḥu’l-esmâʾi’l-ḥüsnâ gibi eserleri de kaynaklarda zikredilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA
İbn Kādî Şühbe, Ṭabaḳātü’ş-Şâfiʿiyye, IV, 76-77; İbn Hacer, İnbâʾü’l-ġumr, VIII, 110-111; Sehâvî, eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ, XI, 81-84; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 203, 487, 491, 558; II, 1013, 1193, 1356, 1625, 1875, 1915, 2039; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, VII, 188-189; Şevkânî, el-Bedrü’ṭ-ṭâliʿ, I, 166; Brockelmann, GAL, I, 492; II, 117; Suppl., I, 677; II, 112; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 236; A. J. Arberry, The Chester Beatty Library: A Handlist of the Arabic Manuscripts, Dublin 1955, I, 93; Ziriklî, el-Aʿlâm, I, 45; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, II, 74; a.mlf., el-Müstedrek, Beyrut 1406/1985, s. 154; A. Shiloah, The Theory of Music in Arabic Writings (c. 900-1900), München 1979, s. 132-134; Âyide İbrâhim Nusayr, el-Kütübü’l-ʿArabiyye elletî nüşiret fî Mıṣr beyne ʿâmey 1926-1940, Kahire 1980, s. 36; Nüveyhiz, Muʿcemü’l-müfessirîn, I, 110; el-Ḳāmûsü’l-İslâmî, II, 106.
Bu madde ilk olarak 1998 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 17. cildinde, 400-401 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.