İBN EBÛ MERYEM, Nasr b. Ali

ابن أبي مريم ، نصر بن علي
Müellif:
İBN EBÛ MERYEM, Nasr b. Ali
Müellif: TAYYAR ALTIKULAÇ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.11.2018
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-ebu-meryem-nasr-b-ali
TAYYAR ALTIKULAÇ, "İBN EBÛ MERYEM, Nasr b. Ali", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-ebu-meryem-nasr-b-ali (20.11.2018).
Kopyalama metni
Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Sadrülislâm lakabıyla da anılmıştır. Diğer kaynakların aksine İnbâhü’r-ruvât’ta (III, 344) İbn Meryem, Buġyetü’l-vuʿât’ta (II, 314) Ebû Meryem olarak zikredilmesi istinsah veya baskı hatasından kaynaklanmış olmalıdır.

İbn Ebû Meryem’in hocaları arasında kaynaklarda sadece Tâcülkurrâ el-Kirmânî’nin adı zikredilmiş ve bu zattan kıraat tahsil ettiği belirtilmiştir. Yine kaynaklarda sadece Mükrem (Mükerrem) b. Alâ b. Nasr’ın ondan kıraat rivayet ettiği bildirilirse de el-Mûḍaḥ adlı eserinin incelenmesinden Ebü’l-Hasan Ali b. Muhammed b. Ebû Ali, Ebü’l-Hasan Ali b. Hibetullah b. Muhammed, Ebü’l-Alâ Hamza b. Muhammed b. Abdülazîz b. Muhammed gibi kişilerin de ona talebe olduğu anlaşılmaktadır (el-Mûḍaḥ, neşredenin girişi, I, 36).

Şîraz hatibi olarak tanınan İbn Ebû Meryem için İbnü’l-Kıftî, “Her cuma hutbe okur ve hiçbir hutbeyi tekrarlamazdı” diyerek onun hitabetteki başarısına ve geniş kültürüne işaret etmiş, nahiv ilminde eşi bulunmadığını kaydetmiştir. Yâkūt da İbn Ebû Meryem’i Şîraz’ın hatibi, âlimi ve edibi diye tanıtmış, şer‘î meselelerin ve edebî müşkillerin hallinde başvurulan merci olduğunu söylemiştir. İbnü’l-Cezerî ise el-Mûḍaḥ adlı eserini incelediğini, bu eserin kıraat alanında onun liyakatini gösterdiğini belirtmiştir.

İbn Ebû Meryem’in vefat tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Yâkūt 565 (1170) yılından sonra öldüğünü söylemiş, 587 (1191) yılında hayatta olduğu, hatta 600’den (1204) sonra vefat ettiği de ileri sürülmüştür (Cüneyd-i Şîrâzî, s. 407).

Eserleri. İbn Ebû Meryem’in günümüze ulaştığı bilinen eseri el-Mûḍaḥ fî vücûhi’l-ḳırâʾât ve ʿilelihâ adını taşımaktadır. el-Mûḍaḥ fi’l-ḳırâʾâti’s̱-s̱emân adıyla da bilinen eserde kırâat-i seb‘aya ilâve olarak Ya‘kūb el-Hadramî’nin kıraatine de yer verilmiştir. Eser Ömer Hamdân el-Kübeysî’nin tahkikiyle üç cilt halinde neşredilmiştir (Cidde 1414/1993). Müellifin kaynaklarda adı geçen diğer eserleri de şunlardır: el-Keşf ve’l-beyân fî tefsîri’l-Ḳurʾân (Tefsîru İbn Ebî Meryem adıyla da zikredilen eserin sekiz cilt olduğu belirtilmektedir); el-İfṣâḥ fî şerḥi’l-Îżâḥ (Ebû Ali el-Fârisî’nin el-Îżâḥ fi’n-naḥv adlı eserinin şerhidir); el-Münteḳā fî ʿileli’l-ḳırâʾât (eserde şâz kıraatler ve illetleri ele alınmıştır); ʿUyûnü’t-taṣrîf.

BİBLİYOGRAFYA
İbn Ebû Meryem, el-Mûḍaḥ fî vücûhi’l-ḳırâʾât ve ʿilelihâ (nşr. Ömer Hamdân el-Kübeysî), Cidde 1414/1993, neşredenin girişi, I, 33-88; Yâkūt, Muʿcemü’l-üdebâʾ, XIX, 224-225; İbnü’l-Kıftî, İnbâhü’r-ruvât, III, 344-345; İbnü’l-Cezerî, Ġāyetü’n-nihâye, II, 377; Cüneyd-i Şîrâzî, Şeddü’l-izâr (nşr. Muhammed-i Kazvînî - Abbas İkbâl Âştiyânî), Tahran 1328 hş., s. 406-407; Süyûtî, Buġyetü’l-vuʿât, II, 314; Dâvûdî, Ṭabaḳātü’l-müfessirîn, II, 344-345; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 212, 437; II, 1904-1905; Hediyyetü’l-ʿârifîn, II, 491; Brockelmann, GAL Suppl., I, 724; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, XIII, 90; Kays Âl-i Kays, el-Îrâniyyûn, I/2, s. 363-364.
Bu madde ilk olarak 1999 senesinde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 19. cildinde, 437 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.