TAYYAR ALTIKULAÇ

Müellif toplam 82 madde veya madde bölümü telif etmiştir.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne katkıda bulunduğu ilim dalları:
    Tefsir, Arap Dili ve Edebiyatı, Hadis, İslâm Düşüncesi ve Ahlâk
Müellifin özgeçmişi
Kastamonu Devrekâni’de doğdu (1938). İstanbul İmam-Hatip Okulu’ndan (1959) ve İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’nden (1963) mezun oldu. Aynı enstitüde “Ebû Şâme el-Makdisî ve el-Mürşidü’l-vecîz’i” başlıklı teziyle (danışman: Ali Üsküdarlı, 1969) öğretim üyesi oldu. İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’nün Marmara Üniversitesi’ne bağlı İlahiyat Fakültesi’ne dönüşmesi üzerine (1982), daha önce hazırladığı öğretim üyeliği teziyle doktor unvanı aldı.

Bir süre İstanbul İmam-Hatip Okulu’nda (1963-1965) öğretmenlik ve idarecilik yaptı. 1965-1971 yılları arasında İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’nde ve Kayseri Yüksek İslâm Enstitüsü’nde asistan ve öğretim görevlisi olarak çalıştı. Aynı dönemde (1967-1968) Bağdat Üniversitesi’nde bulundu, Arap dili ve edebiyatı üzerine araştırmalar yaptı. 1971-1976 yılları arasında Diyanet İşleri başkan yardımcısı olarak görev aldı. Bu dönemde Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Dinî Yüksek İhtisas merkezlerinin ilki olan Haseki Eğitim Merkezi’nin kuruluşuna öncülük etti ve Türkiye Diyanet Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı (1975). Ardından Millî Eğitim Bakanlığı Din Eğitimi genel müdürlüğü (1976-1977), Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği (1977-1978) ve Diyanet İşleri başkanlığı (1978-1986) görevlerinde bulundu. Emekliye ayrıldıktan sonra Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde ve Bakü Devlet Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak dersler verdi.

Diyanet İşleri başkanı olarak görev yaptığı yıllarda (1981-1982) başlatılan TDV İslâm Ansiklopedisi çalışmalarının her aşamasında ve kurumsallaşmasında çok önemli katkılarda bulundu; müellif-redaktör ve Tefsir İlim Heyeti başkanı olarak ansiklopedi mutfağında bizzat hizmet verdi; 82 madde telif etti, çok sayıda maddenin ilmî redaksiyonunu yaptı. İslâmî ilimler alanında araştırmalar yapmak ve araştırmacı yetiştirmek amacıyla kendisinin öncülüğünde kurulan (1988) ve bir süre sonra TDV İslâm Ansiklopedisi Genel Müdürlüğü ile birleştirilen (1993) Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) başkanlığı görevini yürüttü (1989-1996). Halen kuruluşuna (2010) vesile olduğu İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Mütevelli Heyeti başkanlığı görevini yürütmektedir.

20. (1995) ve 21. (2002) dönem seçimlerinde İstanbul milletvekili olarak parlamentoya girdi ve her iki dönemde de TBMM Millî Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu başkanlığı görevini yürüttü.

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne hizmetleri sebebiyle Diyanet İşleri Başkanlığı’nın, “Yüzyılın İslâm Kültür Hizmeti Onur ve Hizmet Ödülleri” kapsamında onur ödülüne lâyık görüldü (2014).

İlmî ve akademik çalışmaları Kur’ân-ı Kerim’in erken dönem yazmaları ve bunların neşri üzerinde yoğunlaşmıştır.

Maʻrifetü’l-kurrâi’l-kibâr ale’t-tabakât ve’l-âsâr li’z-Zehebî (tahkikli neşir, İstanbul 1995), Hz. Osman’a İzafe Edilen Mushaf-ı Şerîf (Topkapı Sarayı Müzesi nüshası) (İstanbul: IRCICA 2007), Hz. Osman’a Nispet Edilen Mushaf-ı Şerîf (Türk ve İslâm Eserleri Müzesi nüshası) (İstanbul: İSAM 2007), Hz. Osman’a Nispet Edilen Mushaf-ı Şerîf (Kahire el-Meşhedü’l-Hüseynî nüshası) (İstanbul: IRCICA 2009), Hz. Ali’ye Nisbet Edilen Mushaf-ı Şerîf (Sanʻa nüshası) (İstanbul: IRCICA 2011), Mushaf-ı Şerîf (Kahire İslâm Sanatları Müzesi nüshası) (İstanbul: IRCICA 2014), Mushaf-ı Şerîf (Paris Bibliothèque Nationale nüshası) (İstanbul: IRCICA 2015), Günümüze Ulaşan Mesâhif‑i Kadîme: İlk Mushaflar Üzerine Bir İnceleme (İstanbul: IRCICA 2015), Mushaf-ı Şerîf (Tübingen nüshası) (İstanbul: IRCICA 2016) başlıca eserleridir. Ayrıca hatıralarını Zorlukları Aşarken (İstanbul 2011) adıyla kitaplaştırmıştır.
Güncelleme Tarihi: 20 Haziran 2017
Müellifin telif ettiği veya katkıda bulunduğu maddeler
BAKKĀLÎ
Tefsir ve nahiv âlimi.
BENNÂ, Ahmed b. Muhammed
Kıraat ve hadis âlimi, Nakşibendî şeyhi.
BEZZÎ
Kırâat-ı seb‘a imamlarından İbn Kesîr’in meşhur iki râvisinden biri.
DÛRÎ
Kıraat âlimi, kırâat-i seb‘a imamlarından Ebû Amr ile Kisâî kıraatlerinin meşhur ikişer râvisinden biri.
EBÛ ALİ es-SADEFÎ
Endülüslü hadis, fıkıh ve kıraat âlimi.
EBÛ AMR b. ALÂ
Yedi kıraat imamından biri, Arap dili ve edebiyatı âlimi.
EBÛ BEKİR b. AYYÂŞ
Yedi kıraat imamından Âsım’ın meşhur iki râvisinden biri.
EBÛ CA‘FER el-KĀRÎ
On kıraat imamından biri, tâbiî.
EBÛ ŞÂME el-MAKDİSÎ
Kıraat âlimi, Şâfiî fakihi ve tarihçi.
EBÜ’l-ALÂ el-HEMEDÂNÎ
Kıraat ve hadis âlimi.
EBÜ’l-FEREC el-HATÎB
Tefsir, fıkıh ve nahiv âlimi.
EBÜ’l-HÂRİS
Kırâat-i seb‘a imamlarından Kisâî’nin meşhur iki râvisinden biri.
EBÜ’l-YÜMN el-KİNDÎ
Arap dili ve kıraat âlimi, muhaddis.
HABBÂL
Mısırlı hadis hâfızı.
HAFS b. SÜLEYMAN
Kırâat-i seb‘a imamlarından Âsım b. Behdele’nin iki râvisinden biri.
HALEF b. HİŞÂM
Kırâat-i aşere imamlarından ve Hamza b. Habîb kıraatinin meşhur iki râvisinden biri.
HALLÂD b. HÂLİD
Kıraat-i seb‘a imamlarından Hamza b. Habîb’in kıraatinin meşhur iki râvisinden biri.
HAMMÂD b. SELEME
Muhaddis, nahiv ve fıkıh âlimi.
HAMMÂD b. ZEYD
Hadis hâfızı ve kıraat âlimi.
HAMZA b. HABÎB
Yedi kıraat imamından biri.
HİŞÂM b. AMMÂR
Kırâat-i seb‘adan olan İbn Âmir kırâatinin iki râvisinden biri, muhaddis.
HULVÂNÎ, Ebü’l-Hasan
Kıraat âlimi.
HUREYBÎ
Hadis âlimi.
HÜSEYNÎ, Ebü’l-Mehâsin
Hadis ve fıkıh âlimi, tarihçi.
HÜZELÎ
Kıraat âlimi.
İBN ABDÜSSEMΑ
Hadis ve siyer âlimi.
İBN ÂMİR
Yedi kıraat imamından biri, tâbiî.
İBN CEMMÂZ
Kırâat-i aşere imamlarından Ebû Ca‘fer el-Kārî’nin meşhur iki râvisinden biri.
İBN EBÛ MERYEM, Nasr b. Ali
Nahiv ve kıraat âlimi.
İBN EBÜ’r-RIZÂ
Kıraat âlimi ve Şâfiî kadısı.
İBN EŞTE
Arap dilcisi, kıraat âlimi.
İBN KESÎR, Ebû Ma‘bed
Yedi kıraat imamından biri, tâbiî.
İBN MİKSEM el-ATTÂR
Kıraat ve nahiv âlimi.
İBN MUHAYSIN
On dört kıraat imamından biri.
İBN MÜCÂHİD
Kıraat âlimi.
İBN SÜFYÂN
Kıraat âlimi.
İBN ŞENEBÛZ
Şâz kıraatleriyle tanınan âlim.
İBN VERDÂN
Kırâat-i aşere imamlarından Ebû Ca‘fer el-Kārî’nin meşhur iki râvisinden biri.
İBN VESÎḲ
Kıraat âlimi.
İBN ZEKVÂN, Ebû Amr
Kırâat-i seb‘a imamlarından İbn Âmir’in meşhur iki râvisinden biri.
İBNÜ’l-BÂRİZÎ
Kıraat ve hadis âlimi, Şâfiî fakihi.
İBNÜ’l-CEZERÎ
Kıraat ve hadis âlimi.
İBNÜ’l-KATTÂN es-SEMENNÛDÎ
Kıraat ve fıkıh âlimi.
İBNÜ’l-MÜNÂDÎ
Kıraat ve hadis âlimi.
İBNÜ’t-TAHHÂN
Kıraat âlimi.
İBNÜ’z-ZEYYÂT el-KELÂÎ
Kıraat âlimi, mutasavvıf.
İDRÎS b. ABDÜLKERÎM
Kırâat-i aşere imamlarından Halef b. Hişâm’ın meşhur iki râvisinden biri.
İKRİME el-BERBERÎ
Abdullah b. Abbas’ın mevlâsı, müfessir tâbiî.
İSLÂM ARAŞTIRMALARI MERKEZİ
Türkiye Diyanet Vakfı tarafından kurulan ilmî araştırma merkezi.
el-ÎZÂH
Enderâbî’nin (ö. 470/1077) Kur’an ilimlerine ve kıraate dair eseri.
İZMÎRÎ, Mustafa
Kıraat âlimi.
KĀLÛN
Kırâat-i seb‘a imamlarından Nâfi‘ b. Abdurrahman kıraatinin meşhur iki râvisinden biri.
KEREKÎ, Burhâneddin
Kıraat ve nahiv âlimi.
KİSÂÎ, Ali b. Hamza
Yedi kıraat imamından biri, nahiv âlimi.
KİTÂBÜ’l-MESÂHİF
İbn Ebû Dâvûd’un (ö. 316/929) resmî mushafa ve bazı sahâbîlere ait özel mushaf nüshalarına dair eseri.
KİTÂBÜ’s-SEB‘A
İbn Mücâhid’in (ö. 324/936) kırâat-i seb‘aya dair eseri.
KUNBÜL
Kırâat-i seb‘a imamlarından Ebû Ma‘bed İbn Kesîr’in meşhur iki râvisinden biri.
KURTUBÎ, Muhammed b. Ahmed
el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳurʾân adlı eseriyle tanınan tefsir, hadis ve fıkıh âlimi.
MA‘RİFETÜ’l-KURRÂİ’l-KİBÂR
Zehebî’nin (ö. 748/1348) kıraat âlimlerinin biyografilerine dair eseri.
MEHDEVÎ
Tefsir ve kıraat âlimi.
MEKKÎ b. EBÛ TÂLİB
Tefsir ve kıraat âlimi.
el-MUKNİ‘
Ebû Amr ed-Dânî’nin (ö. 444/1053) ilk mushafların imlâsına dair eseri.
NÂFİ‘ b. ABDURRAHMAN
Kırâat-i seb‘a imamlarından.
NASR b. ÂSIM
Mushaflara noktalama sistemini ilk defa uygulayan tâbiî.
RAVH b. ABDÜLMÜ’MİN
Kıraat âlimi, kırâat-i aşere imamlarından Ya‘kūb el-Hadramî’nin meşhur iki râvisinden biri.
RUVEYS
Kırâat-i aşere imamlarından Ya‘kūb el-Hadramî kıraatinin meşhur iki râvisinden biri.
SECÂVENDÎ, Muhammed b. Tayfûr
Tefsir ve kıraat âlimi.
SEFÂKUSÎ
Tefsir ve nahiv âlimi.
SEHÂVÎ, Alemüddin
Kıraat ve tefsir âlimi.
SIBTU’l-HAYYÂT
Kıraat ve nahiv âlimi.
SÛSÎ
Kırâat-i seb‘a imamlarından Ebû Amr b. Alâ’nın iki râvisinden biri.
ŞENEBÛZÎ
Kıraat âlimi.
VERRÂK, İshak b. İbrâhim
Kırâat-i aşere imamlarından Halef b. Hişâm’ın meşhur iki râvisinden biri.
VERŞ
Kırâat-i seb‘a imamlarından Nâfi‘ b. Abdurrahman’ın meşhur iki râvisinden biri.
YA‘KŪB el-HADRAMÎ
Kırâat-i aşere imamlarından.
ZEHEBÎ
Hadis hâfızı, tarihçi ve kıraat âlimi.
ZİR b. HUBEYŞ
Kıraat ve hadis âlimi, muhadram tâbiî.