İBN KĀSIM el-GAZZÎ

ابن قاسم الغزّي
Müellif:
İBN KĀSIM el-GAZZÎ
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-kasim-el-gazzi
CENGİZ KALLEK, "İBN KĀSIM el-GAZZÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-kasim-el-gazzi (21.11.2019).
Kopyalama metni
Receb 859’da (Temmuz 1455) Gazze’de doğdu ve burada yetişti. İbnü’l-Garâbîlî lakabıyla da bilinir. Kur’an yanında fıkıh, hadis, tefsir ve Arap edebiyatına dair bazı temel metinleri ezberledi. Receb 881’de (Kasım 1476) Kahire’ye gitti. Kemâleddin İbn Ebû Şerîf, Bedreddin el-Mardînî, Şemseddin es-Sehâvî, Cemâleddin el-Kûrânî ve Alâeddin el-Hısnî başta olmak üzere birçok âlimden fıkıh, usûl-i fıkıh, kelâm, kıraat, nahiv, aruz, mantık, ferâiz ve hesap dersleri aldı. Daha sonra Ezher’de ders verdi, Câmiu’l-Kal‘a’da müderrislik ve hatiplik yaptı. Güzel sesi ve hitabetteki kabiliyetiyle halkın rağbetini kazandı. Hayatıyla ilgili kayda değer bilgi veren yegâne kaynak hocası Sehâvî’nin (ö. 902/1497) eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ adlı eseridir. İbn İyâs’ın 6 Muharrem (24 Mart), Gazzî’nin 15 Muharrem 918 (2 Nisan 1512) tarihinde öldüğünü belirttikleri Kansu Gavri Camii imam-hatibi Şemseddin Muhammed el-Gazzî eş-Şâfiî, İbn Kāsım el-Gazzî olmalıdır. Nitekim Kâtib Çelebi de ölüm tarihini 918 (1512) olarak kaydetmektedir.

Eserleri. 1. Fetḥu’l-ḳarîbi’l-mücîb fî şerḥi elfâẓi’t-Taḳrîb (el-Ḳavlü’l-muḫtâr fî şerḥi Ġāyeti’l-iḫtiṣâr). Ebû Şücâ‘ın fıkha dair Ġāyetü’l-iḫtiṣâr (et-Taḳrîb, el-Muḫtaṣar) adlı eserinin şerhidir. Müstakil olarak veya İbrâhim b. Muhammed el-Birmâvî ve Bâcûrî’nin hâşiyeleriyle birlikte birçok defa basılan eser (Bulak 1271, 1285, 1298; Kahire 1278, 1279, 1281, 1285, 1287, 1289, 1301, 1303, 1304, 1305, 1306, 1307, 1319, 1326) Malayca’ya (Singapore 1310/1893) ve L. W. C. van den Berg tarafından Fransızca’ya (Leiden 1895) tercüme edilmiştir. Fransızca tercümedeki bazı hataları G. H. Bousquet, Ebû İshak eş-Şîrâzî’nin Kitâbü’t-Tenbîh’inin Fransızca çevirisinin ekinde tashih etmiştir (Kitāb al-Tanbīh ou le Livre de l’admonition, Alger 1949, appendice: Corrections proposées aux traductions par v. d. Berg de textes châfé’îtes). 2. Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi ʿAḳāʾidi’n-Nesefî (el-Ḳavlü’l-vefî li-Şerḥi ʿAḳāʾidi’n-Nesefî). Necmeddin en-Nesefî’nin meşhur akaid risâlesine Teftâzânî’nin yaptığı şerhin hâşiyesidir. 3. Ḥavâşî ʿalâ Ḥâşiyeti’l-Ḫayâlî. Teftâzânî’nin anılan şerhine Hayâlî’nin yaptığı hâşiyenin hâşiyesi olup önceki eserle aynı kitap olması muhtemeldir. 4. Ḥâşiye ʿalâ Fetḥi’l-muġīs̱. Zeynüddin el-Irâkī’nin hadis usulüne dair manzum eseri el-Elfiyye’ye yine kendisinin yaptığı Fetḥu’l-muġīs̱ adlı şerhin hâşiyesidir. 5. Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi Saʿdi’d-dîn li’l-ʿİzzî fi’t-taṣrîf (Nüzhetü’n-nâẓır bi’ṭ-ṭarf fî ʿilmi’ṣ-ṣarf). İzzeddin ez-Zencânî’nin el-ʿİzzî fi’t-taṣrîf’ine Teftâzânî’nin yaptığı şerhin hâşiyesidir. 6. Fetḥu’r-rabbi’l-melik li-Şerḥi Elfiyyeti İbn Mâlik. 7. Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’l-Çârperdî li-Şâfiyeti İbni’l-Ḥâcib. 8. Manẓûme fi’d-dâl ve’ẕ-ẕâl (bu eserlerin yazma nüshaları için bk. Pertsch, I, 237; II, 216-217, 241; Hitti v.dğr., s. 467-468, 531; Brockelmann, GAL, I, 549; Suppl., I, 498, 525, 536, 612, 760; Selâhaddin el-Müneccid, s. 18).

BİBLİYOGRAFYA
Sehâvî, eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ, VIII, 286-287; İbn İyâs, Bedâʾiʿu’z-zühûr, IV, 253; Gazzî, el-Kevâkibü’s-sâʾire, I, 80, 82; Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1140, 1146; İbnü’l-Gazzî, Dîvânü’l-İslâm (nşr. Seyyid Kisrevî Hasan), Beyrut 1411/1990, III, 398; Pertsch, Gotha, I, 237; II, 216-217, 241; Serkîs, Muʿcem, II, 1416-1417; Tebrîzî, Reyḥânetü’l-edeb, VII, 147-148; P. K. Hitti v.dğr., Descriptive Catalog of the Garret Collection of Arabic Manuscripts in the Princeton University Library, Princeton 1938, s. 467-468, 531; Îżâḥu’l-meknûn, II, 136, 169, 662; Brockelmann, GAL, I, 492, 549; Suppl., I, 498, 525, 536, 612, 677, 760; II, 440; A. S. Fulton - M. Lings, Second Supplementary Catalogue of Arabic Printed Books in the British Museum, London 1959, s. 108, 352, 521; M. Cemâleddin eş-Şurbâcî, Ḳāʾime bi-evâʾili’l-maṭbûʿâti’l-ʿArabiyyeti’l-maḥfûẓa bi-Dâri’l-kütüb, Kahire 1383/1963, s. 162, 222; A. G. Ellis, Catalogue of Arabic Books in the British Museum, London 1967, I, 163-164; II, 204, 208-209; Esmâ el-Hımsî, Fihrisü maḫṭûṭâti Dâri’l-kütübi’ẓ-Ẓâhiriyye: ʿulûmü’l-luġati’l-ʿArabiyye, Dımaşk 1393/1973, s. 467; Âyide İbrâhim Nasîr, el-Kütübü’l-ʿArabiyye elletî nüşiret fî Mıṣr beyne ʿâmey 1926-1940, Kahire 1980, s. 54; Selâhaddin el-Müneccid, el-Maḫṭûṭâtü’l-ʿArabiyye fî Filisṭîn, Beyrut 1982, s. 18; M. Murâd ed-Debbâğ, Bilâdünâ Filisṭîn, Amman 1405/1985, I/2, s. 73-74; Mv.F, IV, 155; J. Schacht, “Ibn Ḳāsım al-Ghazzī”, EI2 (İng.), III, 817; Mehdî Silmâsî, “İbn Ḳāsım Ġazzî”, DMBİ, IV, 435-436.
Bu madde ilk olarak 1999 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 20. cildinde, 105-106 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.