İBN VEHBÂN

ابن وهبان
Müellif:
İBN VEHBÂN
Müellif: AHMET ÖZEL
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 14.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-vehban
AHMET ÖZEL, "İBN VEHBÂN", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-vehban (14.11.2019).
Kopyalama metni
730’dan (1329) önce Hama’da doğdu. Burada ve Dımaşk’ta öğrenim gördü. İbnü’l-Fasîh, Bahâeddin el-Mısrî, Sadreddin İbn Mansûr ve Ebü’l-Abbas Şehâbeddin el-Ayıntâbî’den ders aldı. Dımaşk’ta çeşitli medreselerde müderrislik yaptı. Fıkıh ve usulü, Arap dili, lugat, edebiyat ve kıraat alanlarında adını duyurdu. 760 (1359) yılında Hama kadılığına tayin edildi. 762’de (1361) görevinden alındıysa da ertesi yıl tekrar aynı göreve getirildi ve Zilhicce 768’de (Ağustos 1367) vefatına kadar bu görevini sürdürdü. İbn Habîb ve İbn Tağrîberdî diğer kaynakların aksine ondan kādılkudât diye söz ederler ki muhtemelen kadılıkla da bu görev kastedilmiştir.

Eserleri. 1. Ḳaydü’ş-şerâʾid ve naẓmü’l-ferâʾid (Manẓûmetü İbn Vehbân, el-Manẓûmetü’l-Vehbâniyye). Müellifin şöhretine vesile olan fıkha dair bir eserdir. “Râ” kafiyeli olup tavîl bahrinde yazılan eser el-Hidâye’nin tertibine göre düzenlenmiştir. Birçok yazma nüshası mevcut olup (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 352/2, vr. 55-84, nr. 1188, 1196; Cârullah Efendi, nr. 892, 30 varak; Âşir Efendi, nr. 122, 31 varak; Reîsülküttâb Mustafa Efendi, nr. 1169, vr. 61-87) Muhibbüddin el-Alvânî’nin el-Manẓûmetü’l-Muḥibbiyye adlı eseriyle birlikte basılmıştır (Kahire 1296). 2. ʿİḳdü’l-ḳalâʾid fî ḥalli Ḳaydi’ş-şerâʾid. Bir önceki eserin şerhi olup çeşitli nüshaları mevcuttur (Süleymaniye Ktp., Yahyâ Tevfik, nr. 1437, 347 varak, Süleymaniye, nr. 507, 274 varak, Lâleli, nr. 1038, 1039, 1040, 1048, Esad Efendi, nr. 757; Nuruosmaniye Ktp., nr. 1648). İzzeddin İbnü’l-Furât eseri Nuḫbetü’l-fevâʾid min ʿİḳdi’l-ḳalâʾid adıyla ihtisar etmiş (Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1865; Brockelmann, GAL, II, 95; Suppl., II, 888; Muhammed Mutî‘ el-Hâfız, II, 180), Seriyyüddin İbnü’ş-Şıhne el-Halebî de şerhin eksiklerini tamamlayıp bazı zor beyitleri değiştirmek suretiyle İbn Vehbân’ın manzumesini Tafṣîlü ʿiḳdi’l-ferâʾid bi-(ve) tekmîli Ḳaydi’ş-şerâʾid adıyla şerhetmiştir. Çok tutulan bu şerhin Köprülü Kütüphanesi’ndeki (Fâzıl Ahmed Paşa, nr. 595) müellif hattı nüsha başta olmak üzere birçok yazması bulunmaktadır (meselâ Manisa İl Halk Ktp., nr. 5508; TSMK, III. Ahmed, nr. 1144; Kütahya Vahîd Paşa Ktp., nr. 1105; DİB Ktp., nr. 99; İÜ Ktp., AY, nr. 3232; Edirne Selimiye Ktp., nr. 761; Çorum İl Halk Ktp., nr. 1319, 1494; Kayseri Râşid Efendi Ktp., nr. 416; Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 848, Esad Efendi, nr. 786, Beşir Ağa, nr. 267, 268; Nuruosmaniye Ktp., nr. 1649, 1650; Hacı Selim Ağa Ktp., nr. 376; Beyazıt Devlet Ktp., Bayezid, nr. 2326, 2482; Millet Ktp., Feyzullah Efendi, nr. 823, 824). Ḳaydü’ş-şerâʾid’i Hanefî âlimlerinden Şürünbülâlî (Süleymaniye Ktp., Servili, nr. 239; ayrıca bk. Brockelmann, GAL, II, 95; Suppl., II, 88) ve Nûreddin İbn Gānim el-Makdisî ile (Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1866) Sâlih el-Medhûn da şerhetmiştir (nşr. Mervân Muhammed Şaâr, ʿAvnü’l-ḥükkâm ʿalâ faṣli’l-aḥkâm: Şerḥu Manẓûmeti’l-İmâm İbn Vehbân, Beyrut 1415/1994).

Kâtib Çelebi, İbn Vehbân’a Ġāyetü’l-iḫtiṣâr fî uṣûli ḳırâʾati Ebî ʿAmr adlı bir eser nisbet etmekteyse de (Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1189) Kahire’de el-Hizânetü’t-Teymûriyye (Mecâmî‘, nr. 228) ve Musul’da Mektebetü’l-evkāfi’l-âmme’de (Meryem Hatun, Mecmû‘, nr. 52/1) müellifin İmtis̱âlü’l-emr fî ḳırâʾati Ebî ʿAmr adlı bir eseri bulunmaktadır. Brockelmann da İbn Vehbân’ın Eḥâsinü’l-aḫbâr fî meḥâsini’s-sebʿati’l-aḫyâr eʾimmeti’l-ḫamseti’l-emṣâr elleẕîne işteheret ḳırâʾatühüm fî sâʾiri’l-emṣâr adlı bir eserini kaydetmektedir (GAL Suppl., II, 88). İbn Vehbân’ın Şemseddin Konevî’ye ait Dürerü’l-biḥâr üzerine bir şerhi olduğu kaynaklarda zikredilmekte, Kâtib Çelebi de müellifin ʿİkdü’l-ḳalâʾid’de bu eserine atıfta bulunduğunu belirtmektedir (Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 746).

BİBLİYOGRAFYA
İbn Habîb el-Halebî, Teẕkiretü’n-nebîh fî eyyâmi’l-Manṣûr ve benîh (nşr. Muhammed Muhammed Emîn), Kahire 1986, III, 303; Makrîzî, es-Sülûk, VII, 146; İbn Kādî Şühbe, Târîḫ (nşr. Adnân Dervîş), Dımaşk 1977, III, 300-301; İbn Hacer, ed-Dürerü’l-kâmine, II, 423-424; Takıyyüddin İbn Fehd, Laḥẓü’l-elḥâẓ (Ẕeylü Teẕkireti’l-ḥuffâẓ li’ẕ-Ẕehebî içinde, nşr. M. Zâhid el-Kevserî), Dımaşk 1347, s. 152; İbn Tağrîberdî, el-Menhelü’ṣ-ṣâfî, VII, 378; a.mlf., ed-Delîlü’ş-Şâfî ʿale’l-Menheli’ṣ-ṣâfî (nşr. Fehîm M. Şeltût), Kahire, ts., I, 431-432; a.mlf., en-Nücûmü’z-zâhire, XI, 92; İbn Kutluboğa, Tâcü’t-terâcim (nşr. Muhammed Hayr Ramazan Yûsuf), Dımaşk 1413/1992, s. 198-199; Süyûtî, Buġyetü’l-vuʿât, II, 123; Temîmî, eṭ-Ṭabaḳātü’s-seniyye, IV, 408-409; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 746; II, 1189, 1865-1866; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, VI, 212; Leknevî, el-Fevâʾidü’l-behiyye, s. 26, 113; Brockelmann, GAL, II, 95; Suppl., II, 88; Fihrisü’l-Ḫizâneti’t-Teymûriyye, Kahire 1367/1948, I, 10; Sâlim Abdürrezzak Ahmed, Fihrisü maḫṭûṭâti Mektebeti’l-evḳāfi’l-ʿâmme fi’l-Mevṣıl, Musul 1975, VII, 294; Muhammed Mutî‘ el-Hâfız, Fihrisü maḫṭûṭâti Dâri’l-kütübi’ẓ-Ẓâhiriyye: el-Fıḳhü’l-Ḥanefî, Dımaşk 1401/1981, I, 216-218; II, 97, 180; Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Alimleri, Ankara 1990, s. 81-82, 108-109, 127; el-Fihrisü’ş-şâmil: Maḫṭûṭâtü’l-ḳırâʾât (nşr. el-Mecmau’l-melekî), Amman 1994, I, 287-288.
Bu madde ilk olarak 1999 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 20. cildinde, 442-443 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.