İBNÜ’d-DELLÂC - TDV İslâm Ansiklopedisi

İBNÜ’d-DELLÂC

ابن الدلاّج
Müellif:
İBNÜ’d-DELLÂC
Müellif: M. CÜNEYT KAYA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 16.05.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnud-dellac
M. CÜNEYT KAYA, "İBNÜ’d-DELLÂC", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnud-dellac (16.05.2021).
Kopyalama metni
Hayatına dair çok az bilgi vardır. Kaynaklarda Mağrib’den Dımaşk’a gittiği belirtilmekte, ancak herhangi bir tarih verilmemektedir. Dımaşk’ta iken İbn Tolun’dan İbn Mâlik’in el-Elfiyye’si başta olmak üzere birçok temel kitabı okuduğuna ve ondan hadis dinlediğine dair ifadeler genç yaşta bu şehre yerleştiği şeklinde yorumlanabilir. İbnü’d-Dellâc, Ebü’l-Feth el-Mâlikî’den Mâlikî fıkhı okudu ve bu alanda döneminin önde gelen isimleri arasına girdi. Onun Emeviyye Camii’nde ders verdiği, ayrıca bu caminin yakınında bulunan, Nûreddin Zengî tarafından inşa edilmiş Medresetü’l-Kelâse ile Emînüddin Gümüştegin el-Atabegî’nin vakfettiği el-Medresetü’l-Emîniyye’de çocuklara ders okuttuğu belirtilmekte, fakat okuttuğu dersler hakkında herhangi bir bilgi verilmemektedir. Aynı dönemde tıp tahsil ettiği anlaşılan İbnü’d-Dellâc, Nûreddin Zengî’nin Dımaşk’ta yaptırdığı Bîmâristân-ı Nûrî’de tabip olarak çalışmaya başladı. Bîmâristanın nasıl yönetilmesi gerektiğine dair bir eser kaleme almasından onun bu bîmâristanda yöneticilik de yaptığı sonucu çıkarılabilir. 22 Safer 1099 (28 Aralık 1687) tarihinde Bîmâristân-ı Nûrî’de vefat eden İbnü’d-Dellâc’ın vefat tarihi için Gazzî 944 (1537-38) yılını verirse de hocalarının vefat tarihleri dikkate alındığında 1099 yılının daha doğru olduğu anlaşılır.

Eserleri. 1. Tuḥfetü’l-muḥib fî ṣınâʿati’ṭ-ṭıb (Nuruosmaniye Ktp., nr. 3470/1; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 2542/1; Süleymaniye Ktp., Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 1335, Şehid Ali Paşa, nr. 2090/2). 2. Risâletü ḍavʾi’s-sirâc fî maʿrifeti mâ yedüllü ʿaleyhi’ṣ-ṣavt ve’l-ʿayn mine’l-ḳuvâ ve’ḍ-ḍaʿf ve’l-mizâc (Nuruosmaniye Ktp., nr. 3470/3). Risâle Muhammed Îsâ Sâlihiyye tarafından yayımlanmıştır (el-Mecelletü’l-ʿArabiyye li’l-ʿulûmi’l-insâniyye, II/8 [Küveyt 1982], s. 220-223). 3. ʿİḳdü’l-cümân fîmâ yelzemü men veliye el-bîmâristân (Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 2112/14). 4. Kifâyetü’l-mürtâd fî ʿilmeyi’l-ebvâl ve’l-enbâḍ. 117 beyittir (Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3785/10; Nuruosmaniye Ktp., nr. 3470/2; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 2542/1). 5. Minḥatü’l-ḥabîb fî ṣınâʿati’l-ʿilâc ve’ṭ-ṭabîb (Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi, nr. 447/1). 6. Tuḥfetü’ṭ-ṭâlib fî aḥkâmi’l-ʿırḳı’n-nâbıḍ (ḍârıb) (Bağdat Evkaf Ktp., nr. 602). 7. Zübdetü’l-minḥa fî ʿilmeyi’l-ʿilâc ve’ṣ-ṣıḥḥa. 8. er-Ravżü’l-meʾnûs fi’t-tiryâḳ (son iki kitabın yazmaları için bk. GAL Suppl., II, 1028).

BİBLİYOGRAFYA :

Gazzî, el-Kevâkibü’s-sâʾire, II, 185; III, 21-26; Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1089, 1150, 1501; Brockelmann, GAL Suppl., II, 1028; Îżâḥu’l-meknûn, I, 257; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 636; Ziriklî, el-Aʿlâm, IV, 177; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, VI, 213; Şeşen, Fihrisü maḫṭûṭâti’ṭ-ṭıbbi’l-İslâmî, s. 39-40; Muʿcemü’l-maḫṭûṭâti’l-mevcûde fî mektebâti İstânbûl ve Ânâṭûlî (haz. Ali Rıza Karabulut), [baskı yeri ve tarihi yok], II, 861; M. Îsâ Sâlihiyye, “İbnü’d-Dellâc”, Mv.AU, IX, 250-254.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2016 yılında İstanbul’da basılan (gözden geçirilmiş 2. basım) EK-1. cildinde, 608 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER