İBNÜ’l-BÂZİŞ, Ebû Ca‘fer

أبو جعفر ابن الباذش
Müellif:
İBNÜ’l-BÂZİŞ, Ebû Ca‘fer
Müellif: TAYYAR ALTIKULAÇ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-bazis-ebu-cafer
TAYYAR ALTIKULAÇ, "İBNÜ’l-BÂZİŞ, Ebû Ca‘fer", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-bazis-ebu-cafer (20.09.2019).
Kopyalama metni
Rebîülevvel 491’de (Şubat 1098) Gırnata’da (Granada) doğdu. Aslen Ceyyânlı (Jaén) bir aileden olup babası gibi o da ailenin lakabı olan Bâziş’e nisbetle İbnü’l-Bâziş diye meşhur oldu. Yetişme döneminde çevredeki bazı ilim merkezlerine seyahatler yapmakla birlikte hayatı Gırnata’da geçti. Henüz yedi yaşında iken, kıraat ilminde ilk hocası olan babası Ebü’l-Hasan İbnü’l-Bâziş’ten İmam Nâfi‘in râvisi Kālûn’un rivayeti üzerine dört hatim indirdi (el-İḳnâʿ, I, 60). Bu arada Kur’an’ı ezberledi ve babasından fıkıh başta olmak üzere çeşitli ilimlerde faydalandı. Kurtuba’da (Cordoba) Ebü’l-Kāsım Halef b. İbrâhim b. Nehhâs, İşbîliye’de (Sevilla) Ebû Bekir Ayyâş b. Halef ve Ebü’l-Hasan Şüreyh b. Muhammed er-Ruaynî’den kıraat okudu. Hocaları arasında Ebû Muhammed Abdullah b. Ahmed el-Ceyyânî, Ebü’l-Kāsım Fazlullah b. Muhammed el-Ensârî gibi âlimler de bulunmaktadır. Kıraat ilminde 300 tariki öğrenerek uzmanlaştı (a.g.e., I, 123). Ebû Ali el-Gassânî ve Ebû Ali es-Sadefî’den icâzet aldı. Ebû Ca‘fer Ahmed b. Ali b. Hakem el-Gırnâtî, Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed el-Hacrî, Ebû Hâlid Yezîd b. Muhammed b. Yezîd b. Rifâa el-Lahmî ve kendi oğlu Ebû Muhammed Abdülmün‘im gibi şahsiyetler onun talebelerinden bazılarıdır.

Fıkıh, hadis, cerh ve ta‘dîl, dil ve edebiyat gibi alanlarda da kendini yetiştiren İbnü’l-Bâziş kıraat konusuna özel bir ilgi gösterdi ve bu alanda derinleşerek zama-nın önde gelen âlimleri arasında yer aldı. İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî, kıraat tariklerini ondan daha titiz bir şekilde ele alan ve bu konuda daha isabetli seçim yapan bir âlim bulunmadığını söylerken (İbnü’l-Ha-tîb, I, 195) Zehebî Arap dilinde de önde olduğunu, İbnü’l-Cezerî ise aynı zamanda sika bir muhaddis sayıldığını zikretmiştir. Öğretim ve telif çalışmaları yanında Gırnata hatipliği görevini de yürüten İbnü’l-Bâziş 2 Cemâziyelâhir 540’ta (20 Kasım 1145) Gırnata’da vefat etti. Ölüm tarihi 542 olarak da kaydedilmiştir.

Eserleri. 1. el-İḳnâʿ fi’l-ḳırâʾâti’s-sebʿ. Müellifin belirttiğine göre (el-İḳnâʿ, I, 48 vd.) Mekkî b. Ebû Tâlib’in et-Tebṣıra fi’l-ḳırâʾâti’s-sebʿ ve Ebû Amr ed-Dânî’nin et-Teysîr fi’l-ḳırâʾâti’s-sebʿ adlı kitapları esas alınarak yapılmış bir çalışma olup Abdülmecîd Katâmiş’in tahkikiyle iki cilt halinde neşredilmiştir (Dımaşk 1403). İbnü’l-Bâziş eserine yeni bablar eklemiş, yer yer şerhler yapmış ve ona yeni bir düzen vermiştir. 2. eṭ-Ṭuruḳu’l-mütedâvele. İbnü’l-Hatîb’in övgü ile sözünü ettiği bu çalışma müellifin vefatı sebebiyle tamamlanamamıştır. 3. Kitâbü’t-Tekbîr. Müellif bu kitabından el-İḳnâʿ adlı eserinde bahsetmektedir (II, 819). 4. el-Fihris. İbn Hayr’ın zikrettiği bu eserde müellif babasının şeyhlerini bir araya getirmiştir. 5. el-Ġāye fi’l-ḳırâʾât ʿalâ ṭarîḳı İbn Mihrân.

BİBLİYOGRAFYA
İbnü’l-Bâziş, el-İḳnâʿ, I, 48 vd., 60,123; II, 819; ayrıca bk. neşredenin girişi, I, 9-26; Tâcü’l-ʿarûs, “bẕş” md.; İbn Hayr, Fehrese, s. 437; Dabbî, Buġyetü’l-mültemis, Kahire 1967, s. 200; Zehebî, Maʿrifetü’l-ḳurrâʾ (Altıkulaç), III, 1045-1046; İbn Ferhûn, ed-Dîbâcü’l-müẕheb, I, 190-191; İbnü’l-Hatîb, el-İḥâṭa, I, 194-196; Fîrûzâbâdî, el-Bülġa fî terâcimi eʾimmeti’n-naḥv ve’l-luġa (nşr. Muhammed el-Mısrî), Küveyt 1407/1987, s. 60; İbnü’l-Cezerî, Ġāyetü’n-Nihâye, I, 83; Süyûtî, Buġyetü’l-vuʿât, I, 338; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 140; II, 1192; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 84; Mahlûf, Şeceretü’n-nûr, I, 132; Brockelmann, GAL Suppl., I, 723; Zehrâ Hüsrevî, “İbn Bâẕiş”, DMBİ, III, 85-86.
Bu madde ilk olarak 1999 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 20. cildinde, 527-528 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.