İCL (Benî İcl)

بنو عجل
Müellif:
İCL (Benî İcl)
Müellif: İBRAHİM SARIÇAM
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 12.07.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/icl-beni-icl
İBRAHİM SARIÇAM, "İCL (Benî İcl)", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/icl-beni-icl (12.07.2020).
Kopyalama metni
Genellikle Yemâme’den Irak’ın güneyindeki Hîre’ye kadar uzanan topraklarda ve Mekke’ye giden yollara yakın bölgelerde yerleşmiş olup İcl b. Lüceym’e nisbet edilir. Nüfusunun çoğunu oluşturdukları Yemâme’de Hanîfe ve Temîm kabileleriyle birlikte yaşamaktaydılar. İclîler diğer Arap kabileleri gibi genellikle müşrikti. Kûfe yakınlarında Selmân’daki Muharrik adlı putun bakıcıları İcl’dendi (Yâkūt, V, 61). Kabileden Hıristiyanlığı benimseyenler de olmuştu.

Eyyâmü’l-Arab*da Benî İcl’in adı yer yer geçmektedir. Benî İcl, Bekir b. Vâil ile Benî Temîm kabileleri arasında meydana gelen savaşlarda yakın akrabaları olan Bekir b. Vâil kabilesinin yanında yer almıştır. Araplar’ın, Hüsrev Pervîz tarafından sevkedilen güçlü İran ordusunu yenilgiye uğrattığı Zûkār Savaşı’nda İclîler büyük kahramanlık göstermiş ve Araplar’ın sağ kanat kumandanı Hanzale b. Sa‘lebe b. Seyyâr el-İclî savaşın kazanılmasında önemli rol oynamıştır.

Müslümanlar Medine’de güçlenip Kureyş kervanları Irak tarafına yönelmek zorunda kalınca bölgeyi iyi bilen İclîler onlara rehberlik yapmaya başladılar. Furât b. Hayyân’ın kılavuzluk ettiği kervan, Zeyd b. Hârise kumandasındaki bir birlik tarafından ele geçirilince Furât müslüman oldu. Hz. Peygamber’in sağlığında İslâmiyet’i benimseyen başka İclîler de bulunmakla beraber kabilenin topyekün İslâm’ı kabul etmesi Resûl-i Ekrem’in vefatından sonra gerçekleşti. Hicretin 12. (633) yılında meydana gelen Ulleys olayında İranlılar’la birlikte Hâlid b. Velîd’e karşı savaşan hıristiyan İclîler’in karşısına Hâlid, İslâm tarihinde önemli görevler alan Uteybe b. Nehhâs, Saîd b. Mürre, Furât b. Hayyân, Müsennâ b. Lâhiḳ ve Mez‘ûr b. Adî gibi İclîler’i çıkarmıştır (Taberî, III, 355). Hıristiyan İclîler de İslâmiyet’i kabul edip İran’ın fethine katılmışlardır. Hz. Ömer zamanında kurulan Kûfe’de İclîler’e ait bir mahalle bulunuyordu. Basra sakinleri arasında da çok sayıda İclî vardı.

Tâbiîn devri muhaddislerinden Müverrik b. Müşemric, Âdem b. Ali, Ebû Hişâm er-Râfiî, Haccâr b. Ebcer İcl kabilesine mensuptu. Sicistan valiliği ve Basra kadılığı yapmış olan Ubeydullah b. Ebû Bekre ve kardeşi Abdurrahman’ın annesi Hevle de (Hâle) İcl kabilesindendi. Müslim, Tirmizî ve diğer bazı hadis âlimlerinin şeyhlerinden Ebü’l-Eş‘as Ahmed b. Mikdâm ile ulemâdan Ebû Ali Ahmed b. Sa‘d el-Hemedânî de aslen İclî idi. Recez bahrinde yazdığı şiirleriyle tanınan Ebü’n-Necm, şair Udeyl b. Ferh, Emevîler döneminde bazı fikirleri Şiîliğin ilk tezahürlerinden sayılabilecek Mugīre b. Saîd ve Mansûriyye hareketinin öncüsü Ebû Mansûr da bu kabileye mensuptu. Abbâsîler’den Müstaîn-Billâh devrinde 250 (864) yılında Kûfe’de isyan eden Tâlibiyyîn’den Yahyâ b. Ömer’i İcl kabilesinden süvariler desteklemişlerdir.

Ebû Dülef el-İclî, Kerec Kalesi’ni şehir haline getirerek burada yarı müstakil bir hânedan kurmuştu. Aynı zamanda bir şair, mûsikişinas ve müellif olan Ebû Dülef’in soyundan gelen Dülefîler, İran’ın kuzeybatısında siyasî ve kültürel hayatta bir süre etkili olmuşlardır. Ebû Müslim-i Horasânî, Ebû Dülef’in ceddi İdrîs b. Ma‘kıl’in himayesinde büyümüştür.

Cimrilikleriyle de tanınan Benî İcl kabilesinin izleri zamanla kayboldu. İbn Haldûn, kendi döneminde İcl’in Yemâme’deki yurtlarında Benî Âmir’in (Müntefiḳ b. Ukayl b. Âmir) yaşadığını kaydetmektedir (el-ʿİber, II, 302).

BİBLİYOGRAFYA
Lisânü’l-ʿArab, “ʿacl” md.; Vâkıdî, el-Meġāzî, I, 198; Ma‘mer b. Müsennâ, Eyyâmü’l-ʿArab ḳable’l-İslâm (nşr. Âdil Câsim el-Beyâtî), Beyrut 1407/1987, II, 492 vd.; İbn Sa‘d, eṭ-Ṭabaḳāt, VI, 40; VII, 190, 231, 415; Belâzürî, Fütûh (Fayda), s. 450-451, 465, 499, 726; Taberî, Târîḫ (Ebü’l-Fazl), III, 345, 355-358; IV, 146; V, 128-130; IX, 268-269; İbn Düreyd, el-İştiḳāḳ, s. 345-346; Ebü’l-Ferec el-İsfahânî, el-Eġānî, XVII, 268-269; XXII, 332-340; XXIV, 76; İbn Hazm, Cemhere, s. 309, 312-314; Meydânî, Mecmaʿu’l-ems̱âl (Ebü’l-Fazl), I, 386; Sem‘ânî, el-Ensâb, IV, 160-161; Yâkūt, Muʿcemü’l-büldân, Beyrut 1979, I, 135, 474; II, 37, 178, 201, 376; III, 105, 150, 172, 321; IV, 58, 293-294, 419; V, 61-62, 394; İbn Haldûn, el-ʿİber, II, 302; F. Wüstenfeld, Register zu den Genealogischen Tabellen, Göttingen 1853, s. 243-244; Ömer Rızâ Kehhâle, Muʿcemü ḳabâʾili’l-ʿArab, Dımaşk 1949, II, 757; Hasan Onat, Emeviler Devri Şiî Hareketleri ve Günümüz Şiîliği, Ankara 1993, s. 122 vd.; J. Schleifer, “İcl”, İA, V/2, s. 925-926; W. Montgomery Watt, “ʿIdjl”, EI2 (İng.), IV, 1022-1023.

İbrahim Sarıçam
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2000 yılında İstanbul'da basılan 21. cildinde, 416 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER