KİTÂBÜ’l-İLEL

كتاب العلل
KİTÂBÜ’l-İLEL
Müellif: ALİ OSMAN KOÇKUZU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2002
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 11.07.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kitabul-ilel--ahmed-b-hanbel
ALİ OSMAN KOÇKUZU, "KİTÂBÜ’l-İLEL", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kitabul-ilel--ahmed-b-hanbel (11.07.2020).
Kopyalama metni
Tam adı Kitâbü’l-ʿİlel ve maʿrifeti’r-ricâl (el-Câmiʿ fi’l-ʿilel ve maʿrifeti’r-ricâl) olup râvilerin ve rivayetlerin tenkidi konusunda talebelerinin sorduğu sorulara Ahmed b. Hanbel’in verdiği cevaplardan meydana gelmektedir. Eseri müelliften oğlu Abdullah rivayet ederek bazı ilâvelerde bulunmuş, ondan da talebesi Ebû Ali Muhammed b. Ahmed es-Savvâf rivayet etmiştir. Soru ve cevap tarzında yazıldığı için sistematik olarak bölümlere ayrılmayan kitapta hadislerde görülen illetlerle hadis ricâli ve tarihi hakkında bilgi verilmiş, yer yer çeşitli konularda hadisler rivayet edilmiş, dirâyetü’l-hadîsin bazı meselelerine temas edilmiştir (bk. İLELÜ’l-HADÎS). Kitâbü’l-ʿİlel Buhârî’nin et-Târîḫu’l-kebîr’i, İbn Ebû Hâtim’in Kitâbü’l-Cerḥ ve’t-taʿdîl’i gibi kitaplara kaynaklık etmiş; Ukaylî, İbnü’l-Münâdî, Ahmed b. Hüseyin el-Beyhakī, İbnü’s-Salâh eş-Şehrezûrî ve İbn Hacer el-Askalânî gibi âlimler üzerinde de etkili olmuştur.

Eserin eldeki tek nüshası, 343’te (954) Ebû Ali Muhammed b. Ahmed es-Savvâf’a arzedilen ve Abdullah b. Ahmed b. Hanbel’in nüshasıyla karşılaştırılan Süleymaniye Kütüphanesi’ndeki yazmasıdır (Ayasofya, nr. 3380). Talat Koçyiğit ile İsmail Cerrahoğlu bu nüshanın ilk yarısını (1b-97b) I. cilt (Ankara 1963), devamını da II. cilt (İstanbul 1987) olarak yayımlamışlardır. Nâşirler tarafından paragraflar halinde numaralanmış olan eserin I. cildinde 2789, II. cildinde 2574 paragraf yer almıştır. Kitâbü’l-ʿİlel’i daha sonra Vasiyyullah b. Muhammed Abbas (I-II, Beyrut-Riyad 1408/1988) ve el-Câmiʿ fi’l-ʿilel ve maʿrifeti’r-ricâl adıyla Muhammed Hüsâm Beyzûn (I-IV, Beyrut 1990, IV. cildi fihristtir) aynı nüshayı esas alarak neşretmiştir. Ahmed b. Hanbel’in ilel konusundaki görüşlerini başka talebeleri de derlemiş; oğlu Sâlih, talebeleri Merrûzî ve Ebü’l-Hasan Abdülmelik b. Abdülhamîd el-Meymûnî tarafından bir araya getirilen görüşlerini Subhî Bedrî es-Sâmerrâî Min kelâmi’l-imâm Ebî ʿAbdillâh Aḥmed b. Ḥanbel fî ʿileli’l-ḥadîs̱ ve maʿrifeti’r-ricâl adıyla yayımlamıştır (Riyad 1409/1988).

BİBLİYOGRAFYA
Ahmed b. Hanbel, el-ʿİlel (Koçyiğit), bk. Muhammed Tayyib Okiç’in mukaddimesi, I, 5-10; Talat Koçyiğit’in girişi, I, 17-39; a.e. (Vasiyyullah), neşredenin girişi, I, 85-113; Hâkim en-Nîsâbûrî, Maʿrifetü ʿulûmi’l-ḥadîs̱, Kahire 1937, s. 112-113; İbn Hayr, Fehrese, Beyrut 1979, s. 228; Ahmed Muhammed Şâkir, el-Bâʿis̱ü’l-ḥas̱îs̱, Kahire 1370/1951, s. 68-69; Sezgin, GAS (Ar.), II, 204; Kettânî, er-Risâletü’l-müstetrafe (Özbek), s. 323.

Ali Osman Koçkuzu
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2002 yılında Ankara'da basılan 26. cildinde, 108-109 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER