KÜREYYİM, Ahmed

أحمد كريّم
Müellif:
KÜREYYİM, Ahmed
Müellif: SONER GÜNDÜZÖZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 01.06.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kureyyim-ahmed
SONER GÜNDÜZÖZ, "KÜREYYİM, Ahmed", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kureyyim-ahmed (01.06.2020).
Kopyalama metni
1827’de Tunus’ta doğdu, Türk kökenli bir aileye mensuptur. Dedesi Abdülkerîm bir Osmanlı askeri olarak Tunus’a gitmiş ve oraya yerleşmiş, aile Tunus’ta ticaretle meşgul olmuştur (Muhammed b. Osman es-Senûsî, II, 142). Ahmed Küreyyim, Tunus’a yine asker olarak gelen büyük dedesi Osman’dan dolayı Küreyyim b. Osmân diye de bilinir (Yûsuf Abdurrahman el-Mar‘aşlî, I, 201). İlk eğitimini mahalle mektebinde aldı ve Kur’an’ı ezberledi. 1842’den itibaren çeşitli mescidlerde derslere katıldı, Zeytûne Medresesi’nde okudu. Muhammed Hamde İbn Âşûr ile kardeşi Muhammed Tâhir İbn Âşûr, Zeytûne’deki hocaları arasında yer alır. Hanefî mezhebine mensup olmasına rağmen Mâlikî fıkhını da öğrendi, bu konuda Şeyh İsmâil et-Temîmî’den yararlandı. Muhammed Muâviye, Muhammed b. Hoca ve Beyzâvî’nin tefsirini kendisinden okuduğu Muhammed b. Selâme de hocalarındandır. Ayrıca Şeyh Muhammed b. Osman el-Hasâisî’den Abdullah b. Sâlim el-Basrî’nin Kitâbü’l-İmdâd’ını ve Ṣaḥîḥayn’ı okuyarak bu eserlerden rivayette bulundu.

1859’da Tunus yüksek öğretim hiyerarşisinde ikinci kısım müderrisliğine tayin edilen Ahmed Küreyyim 1861’de birinci kısım müderrisliğine terfi etti. Müderrisliği döneminde dinî ilimlerdeki derinliği, Arap dili ve edebiyatı alanındaki bilgisiyle dikkati çekti. Hanefî fıkhı, tefsir, hadis, nahiv, edebiyat ve belâgat okuttu. Ḳasîḍetü’l-bürde’yi şerhettiği dersleriyle tanındı. Yetiştirdiği öğrenciler arasında Muhammed Bayram, Muhammed b. Yûsuf, Muhammed b. Osman es-Senûsî, Hammûd Tâc, Bel Hasan en-Neccâr gibi tanınmış müftü ve müderrisler bulunmaktadır. Ahmed Küreyyim, 1863’te daha çok Meclisü’l-cinâyât adıyla bilinen Tunus yüksek yargı organı el-Mecâlisü’l-adliyye’nin başkanlığına getirildi. Bu görevini 1864 yılında kurumun lağvedilmesine kadar sürdürdü. Aynı zamanda fetva ve hitabet işlerini de yürüttü. Şeyhülislâm Ahmed b. Hoca’nın vefatından sonra 1895’te şeyhülislâmlık makamına getirildi. Bu görevi sırasında Mâlikî mezhebine uygun fetvalarla birlikte Hanefî fıkhından tercih ettiği görüşleri de aldı. Tunus’ta karşılaşılan yeni hukukî problemlere fıkhî çözümler getirmesinden dolayı fetvalarının birçoğu kanun maddesi olarak kabul edildi. Küreyyim aynı zamanda sûfîmeşrep bir âlim olup Ticâniyye tarikatına mensuptu. Bu tarikatı metheden şiirleri vardır. Hayatının sonuna doğru felç olan Ahmed Küreyyim, Muharrem 1315’te (Haziran 1897) vefat etti (Mahfûz, IV, 162).

Eserleri. Kaynaklarda zikredilen Küreyyim’e ait pek çok eser ve ders notunun tamamına yakını kütüphanelerde yazma halinde bulunmaktadır. 1. ʿİddetü’l-aḥkâm ʿalâ ʿumdeti’l-ḥükkâm. el-Künûzü’l-fıḳhiyye ʿalâ metni’l-Muḥibbiyye adıyla da bilinmektedir. Muhibbüddin Muhammed b. Muhammed el-Attâr’ın Hanefî fıkhına dair manzum risâlesinin şerhi olup Tunus hukuk sisteminde yürürlükte olan birçok kanunu ele almaktadır. Eserin müellif hattıyla yazılmış bir nüshası el-Mektebetü’z-Zeytûniyye’de, diğer bazı nüshaları da çeşitli kütüphanelerde mevcuttur (Tunus el-Mektebetü’l-Abdeliyye, nr. 3845; Dârü’l-kütübi’l-vataniyye, nr. 7760). 2. Tertîbü fetâvâ Sirâciddîn ʿÖmer b. ʿAlî el-Kinânî (Tertîbü fetâvâ Ḳāriʾi’l-Hidâye). Müellif bu eserinde, Kāriülhidâye diye meşhur olan Ebû Hafs Sirâcüddin’in Fetâvâ Ḳāriʾi’l-Hidâye (el-Fetâva’s-Sirâciyye) adlı kitabını sistemli hale getirerek çeşitli açıklamalarda bulunmuştur (Dârü’l-kütübi’l-vataniyye, nr. 9771; Tunus el-Mektebetü’l-Abdeliyye, nr. 6838). 3. el-Fetâva’l-Aḥmediyye. Küreyyim’in şeyhülislâm olmadan önceki fetvalarını içermektedir (Hasan Hüsnî Abdülvehhâb, I, 949). 4. Risâle fi’l-muḥâkeme beyne’ş-Şeyḫ Luṭfillâh el-İzmirlî ve beyne’ş-Şeyḫ Aḥmed el-Bârûdî fî mesʾeleti ḳaḍâʾi’l-fevâʾit. Kazâ namazlarına dair bir kitaptır (Mahfûz, IV, 163). 5. Meẓâhirü’l-mevâkib. Üşmûnî’nin Menhecü’s-sâlik ilâ Elfiyyeti’bni Mâlik adlı şerhine Ebû Abdullah Muhammed b. Ali et-Tûnisî’nin yazdığı Zevâhirü’l-kevâkib li-bevâhiri’l-mevâkib adlı hâşiyeyle (Tunus 1293, 1298) ilgili olarak Küreyyim’in yaptığı değerlendirmelerden oluşmaktadır (Mektebetü Muhammed es-Sâdık en-Neyfer, nr. 540). 6. Ḥâmi’l-ḥimâ bi-şerḥi ḳaṣîdeti Kâʿb b. Züheyr b. Ebî Sülmâ. 1864’te tamamlanan eser, Ḳaṣîdetü’l-Bürde şerhi yanında Câhiliye devri edebiyatından ve Tunus şairlerinin şiirlerinden de örnekler içermektedir. Eserin 350 varaklık bir nüshası mevcuttur (el-Mektebetü’z-Zeytûniyye, nr. 4364). 7. Ḳıṣṣatü’l-mevlidi’n-nebevî (Bernâmecü’l-Mektebeti’l-ʿAbdeliyye, Tunus 1326, II, 210). 8. es-Siḥrü’l-ḥalâl. Küreyyim’in sekiz defter halindeki divanıdır (Hasan Hüsnî Abdülvehhâb, I, 949). 9. Şerḥ ʿalâ naḥvi ʿişrîne ḥadîs̱en min Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. Küreyyim’in el-Câmiu’l-cedîd’de verdiği hadis derslerinin notları olup el-Mektebetü’l-Âşûriyye’de dört nüshası mevcuttur (nr. K-H 323, 331). 10. Muḫtaṣarü’t-târîḫ. Hafsîler, Murâdîler ve Dayılar döneminin Emîr Ali Paşa devrine kadar ele alındığı bir eser olup bazı Hanefî kadı ve müftülerinin biyografilerini de içermektedir (Ziriklî, I, 255). Küreyyim’in şu eserleri çeşitli kütüphanelerde mevcuttur: Tefsîru baʿżi’s-süver mine’l-Ḳurʾâni’l-Kerîm, Şerḥ ʿale’l-besmele, Şerḥ ʿalâ ḫuṭbeti Muḫtaṣari’s-Saʿd et-Teftâzânî, Ḥâşiye ʿalâ muḳaddimeti İbn Hişâm, Ḫuṭab minberiyye (Hasan Hüsnî Abdülvehhâb, I, 949).

BİBLİYOGRAFYA

Muhammed b. Osman es-Senûsî, Müsâmerâtü’ẓ-ẓarîf bi-ḥüsni’t-taʿrîf (nşr. Muhammed eş-Şâzelî en-Neyfer), Beyrut 1994, II, 142, 148; Bernâmecü’l-Mektebeti’l-ʿAbdeliyye, Tunus 1326, II, 210; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, II, 172; M. Hıdır Hüseyin, Tûnis ve Câmiʿu’z-Zeytûne (nşr. Ali Rızâ et-Tûnisî), Dımaşk 1391/1971, s. 117, 118; A. H. Green, The Tunisian Ulama: 1873-1915, Leiden 1978, s. 352, 354; a.mlf., el-ʿUlemâʾü’t-Tûnisiyyûn: 1873-1915 (trc. Hafnâvî Amâyiriyye – Esmâ Muallâ), Tunus 1416/1995, s. 368-369; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), I, 255; Mahfûz, Terâcimü’l-müʾellifîn, IV, 160, 161, 162, 163, 164, 165; Muhammed b. Hoca, Târîḫu meʿâlimi’t-tevḥîd fi’l-ḳadîm ve fi’l-cedîd (nşr. Hammâdî es-Sâhilî – Cîlânî b. Yahyâ), Beyrut 1985, s. 345; a.mlf., Ṣafaḥât min târîḫi Tûnis (nşr. Hammâdî es-Sâhilî – Cîlânî b. Yahyâ), Beyrut 1986, s. 197, 198, 204, 316, 332; Hasan Hüsnî Abdülvehhâb, Kitâbü’l-ʿÖmr fi’l-muṣannefât ve’l-müʾellifîne’t-Tûnisiyyîn (nşr. Muhammed el-Arûsî el-Matvî – Beşîr el-Bekkûş), Beyrut 1990, I, 948, 949, 950, 951, 952, 953; Muhammed Bûzîne, Meşâhîrü’t-Tûnisiyyîn, Tunus 1992, s. 112; Ahmed Abdüsselâm, el-Müʾerriḫûne’t-Tûnisiyyûn (trc. Ahmed Abdüsselâm – Abdürrezzâk el-Huleyvî), Tunus 1993, s. 405, 406; Muhammed en-Neyfer – Ali en-Neyfer, ʿUnvânü’l-erîb ʿammâ neşeʾe bi’l-bilâdi’t-Tûnisiyye min ʿâlimin edîb, Beyrut 1996, II, 141, 145; İbrâhim b. Abdullah el-Hâzimî, Mevsûʿatü aʿlâmi’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşer ve’l-ḫâmis ʿaşer el-hicrî fi’l-ʿâlemi’l-ʿArabî ve’l-İslâmî, Riyad 1419, II, 708, 709, 710, 711; Yûsuf Abdurrahman el-Mar‘aşlî, Nes̱rü’l-cevâhir ve’d-dürer fî ʿulemâʾi’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşer, Beyrut 1427/2006, I, 201-202.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2016 yılında İstanbul'da basılan EK-2. cildinde, 114-115 numaralı sayfalarda yer almıştır.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER