MÂZİNÎ, İbrâhim Abdülkādir - TDV İslâm Ansiklopedisi

MÂZİNÎ, İbrâhim Abdülkādir

إبراهيم عبد القادر المازني
Müellif:
MÂZİNÎ, İbrâhim Abdülkādir
Müellif: EROL AYYILDIZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2003
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 29.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/mazini-ibrahim-abdulkadir
EROL AYYILDIZ, "MÂZİNÎ, İbrâhim Abdülkādir", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mazini-ibrahim-abdulkadir (29.09.2020).
Kopyalama metni
19 Ağustos 1890 tarihinde Kahire’de doğdu. Ailesi Mısır’da Menûfiye’nin Kūmümâzin mevkiinden geldiği için Mâzinî nisbesiyle tanındı. Orta öğreniminden sonra önce tıp, ardından hukuk fakültesine kaydolduysa da bu fakültelere devam etmeyip 1907’de yüksek öğretmen okuluna girdi. Bu dönemden itibaren Câhiz, Müberred, Ebü’l-Ferec el-İsfahânî, Ebû Ali el-Kālî ve Abdülkāhir el-Cürcânî gibi Arap edebiyatının otoritelerine ait belli başlı kaynakları, ayrıca İbnü’r-Rûmî, Mütenebbî, Şerîf er-Radî, Ebü’l-Alâ el-Maarrî gibi eski Arap şairlerinin divanlarını inceledi. Aynı zamanda İngilizce’sini geliştirdi ve İngiliz edebiyatına karşı ilgi duymaya başladı. İngilizce’den Arapça’ya yapılan bazı çevirilerin yanı sıra İngiliz edebiyatının meşhur simaları ile şiir ve edebiyat eleştirmenlerinin eserlerini okudu.

Yüksek öğretmen okulundan mezun olduktan sonra (1909) liselerde ve Kahire Akademisi’nde İngilizce öğretmenliği yaptı. 1914 yılında resmî görevinden ayrılarak özel liselerde öğretmenliğinin yanı sıra idarî görevler üstlendi. Bu dönemde Muhammed Ferîd Vecdî, Abbas Mahmûd el-Akkād, Ahmed Hasan ez-Zeyyât gibi ediplerle birlikte çalıştı. 1917’de öğretmenliği bırakıp kendini tamamıyla gazeteciliğe verdi. Önce Vâdi’n-Nîl gazetesinde mütercim ve redaktör olarak çalıştı (1918). Ardından el-Efkâr, el-Aḫbâr, el-Ehrâm, es-Siyâse, el-Belâġ, el-Esâs, er-Risâle, el-Hilâl, Rûzü’l-Yûsuf gibi gazete ve dergilerde yazılar yazmaya başladı. 1926’da el-Üsbûʿ dergisini çıkardı.

Mâzinî’nin yüksek öğretmen okulundaki öğrenciliği sırasında Arap ve Batı edebiyatları üzerinde yaptığı çalışmalar ona çağdaşı olduğu ediplerden farklı bir hayat görüşü kazandırdı. Şiir, makale, hikâye, roman ve edebî tenkit gibi türler üzerinde yeni düşünceler ortaya koymasına ve değerlendirmeler yapmasına imkân hazırladı. Mâzinî burada, daha sonraki yıllarda modern Mısır şiirinin en önemli simaları arasında yer alacak olan Abdurrahman Şükrî ile arkadaş oldu. Böylece o zamana kadar Ahmed Lutfî es-Seyyid, Tâhâ Hüseyin ve Muhammed Hüseyin Heykel’in temsil ettiği modernist Fransız şiir ve edebiyat ekolünün yanında Mâzinî, Akkād ve Abdurrahman Şükrî tarafından tesis edilen modernist İngiliz ekolü ortaya çıktı. “Divan grubu” adı verilen bu ekolün amacı Batı lirizmine uygun şiirler yazmaktı. Akkād ile birlikte şiir eleştirisine dair yazdıkları ed-Dîvân adlı eserde Mâzinî Araplar’da şiirin zayıf olduğunu iddia ediyordu. Bunun sebebini de Araplar’ın üzerinde yaşadığı coğrafya ile bu coğrafyanın onlara kazandırdığı karakter özelliklerine bağlıyordu. Ona göre çölün katılığı, kuruluğu, sıcaklığı ve çoraklığı Araplar’ın duygu ve düşüncelerine de yansımış, bundan dolayı şiirleri genellikle anlam bakımından kuru, tema bakımındansa sınırlı kalmıştı. Arap şiirindeki zayıflığın ikinci sebebi bu milletin Sâmî ırka mensup oluşuydu. Çünkü Mâzinî Sâmî ırkı şiirde zayıf buluyor, Ârî ırka mensup milletlerin ise daha güçlü olduğuna inanıyordu. Ardından roman yazmaya yönelen Mâzinî’nin en tanınmış romanı İbrâhîm el-Kâtib’dir. Kendisine ödül kazandıran bu çalışması, Muhammed Hüseyin Heykel’in 1913 yılında yayımlanan Zeyneb adlı eserinden sonra Mısır romancılığının gelişmesinde büyük bir merhale olarak kabul edilir. Edebiyatın çeşitli dallarında ortaya koyduğu orijinal çalışmalarıyla Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye’ye üye seçilen Mâzinî 10 Ağustos 1949 tarihinde Kahire’de vefat etti.

Eserleri. Şiir ve Edebiyat Eleştirisi. 1. eş-Şiʿr ġāyâtühû ve vesâʾiṭuh (Kahire 1915, 1986). 2. Şiʿru Ḥâfıẓ (Kahire 1915). Şiirlerindeki duygularında gerçekçi ve samimi olmadığını söylediği Mısırlı şair Hâfız İbrâhim’e yönelik bir eleştiridir. 3. ed-Dîvân (Abbas Mahmûd el-Akkād ile birlikte, Kahire 1921). 4. Ḥaṣâdü’l-heşîm (Kahire 1924, 1932, 1948). Makalelerinden seçmeleri ihtiva eder. 5. Ḳabżu’r-rîḥ (Kahire 1927; Beyrut 1975). Tâhâ Hüseyin’in eş-Şiʿrü’l-Câhilî ve Ḥadîs̱ü’l-erbiʿâʾ adlı eserlerinin eleştirisine dair makalelerini kapsamaktadır. 6. Ṣundûḳu’d-dünyâ (Kahire 1929). Siyasî makalelerini içermektedir. 7. Beşşâr b. Bürd (Kahire 1944). Şairin hayatı, şiirlerinin tahlil, değerlendirme ve eleştirisine dairdir. Romanları ve Tiyatro Eserleri. 1. İbrâhîm el-Kâtib (Kahire 1931). Halk dilinden uzak durmanın ve modern yazı dilini kullanmanın önemi vurgulanan romanda olaylar yazar İbrâhim ile hastahanede tanıştığı bir hemşire arasındaki duygusal ilişkiler etrafında gelişir. 2. İbrâhîmü’s̱-s̱ânî (Kahire 1943; Beyrut 1975). 3. Ġarîzetü’l-Merʾe ev ḥükmü’ṭ-ṭâʿa (Kahire 1930, 1935). Mısırlı kadının sosyal sorunlarını ele alan bir tiyatro eseridir. Diğer Eserleri. 1. Dîvânü şiʿr (I-II, Kahire 1917). İki bölümden meydana gelen divanın birinci kısmında şairin özgün şiirleri, ikinci kısımda bazı İngiliz şairlerini taklit ederek yazdığı manzumeler yer alır. 2. Riḥle ile’l-Ḥicâz (Kahire 1930). 3. Muḫtârât min edebi’l-Mâzinî (Kahire 1961).

Mâzinî 1935-1943 yılları arasında kırkı aşkın kısa hikâye kaleme alıp yayımlamıştır. Bunlardan bazıları müstakil birer kitap konusu olduğu gibi Fi’ṭ-ṭarîḳ’te (Kahire 1937, 1957) otuz dört kısa hikâye yer almıştır. Mâzinî’nin ayrıca İngilizce’den muhtelif çevirileri vardır.

BİBLİYOGRAFYA
Brockelmann, GAL Suppl., III, 157-164; Şevkī Dayf, el-Edebü’l-ʿArabiyyü’l-muʿâṣır, Kahire 1961, s. 261-269; Hamdî es-Sekkût, The Egyptian Novel and its Main Trends 1913-1952, Cairo 1971, s. 22-27; a.mlf. – Johns, Aʿlâmü’l-edebi’l-muʿâṣır fî Mıṣr: İbrâhîm ʿAbdülḳādir el-Mâzinî, Kahire 1987; H. Kilpatrick, The Modern Egyptian Novel, London 1974, s. 26-30; M. M. el-Badawî, Critical Perspectives, Cambridge 1975, s. 84-92, 105-109; a.mlf., “al-Māzinī the Novelist”, JAL, IV (1973), s. 112-145; S. K. Jayyusi, Trends and Movements, Leiden 1977, s. 152-163; Ahmed İsmailoviç, Felsefetü’l-istişrâḳ ve es̱eruhâ fi’l-edebi’l-ʿArabiyyi’l-muʿâṣır, Kahire 1980, s. 373-380; Enver el-Cündî, Aʿlâmü’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşer el-hicrî, Kahire 1981, I, 327-335; Ali B. Jad, Form and Technique in the Egyptian Novel 1912-1971, London 1983, s. 45-50, 88-89, 115-127; J. Brugman, An Introduction to the History of Modern Arabic Literature in Egypt, Leiden 1984, s. 138-147; Hannâ el-Fâhûrî, el-Mûcez fi’l-edebi’l-ʿArabî ve târîḫih, Beyrut 1985, IV, 395-413; R. Allen, Modern Arabic Literature, New York 1987, s. 214-219; a.mlf., “al-Māzinī”, Encyclopedia of Arabic Literature (ed. J. S. Meisami – P. Starkey), London 1998, II, 521-522; M. E. Saussey, “Ibrāhīm al-Māzinī et son Roman d’Ibrāhīm”, BEO, II (1932), s. 145-177; Müncî eş-Şemlî, “el-Mâzinî nâḳıden fî Ḥaṣâdi’l-heşîm”, Ḥavliyyâtü’l-Câmiʿati’t-Tûnisiyye, sy. 7, Tunus 1970, s. 7-20, 21-34; Ch. Vial, “al-Māzinī”, EI2 (İng.), VI, 955-958.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2003 yılında Ankara'da basılan 28. cildinde, 197 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER