MUSTAFA CEVÂD

مصطفى جواد
Müellif:
MUSTAFA CEVÂD
Müellif: MAHMÛD el-ARNAÛT
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2006
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-cevad
MAHMÛD el-ARNAÛT, "MUSTAFA CEVÂD", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-cevad (19.10.2019).
Kopyalama metni
Aslen Kerkük Türkmenleri’nden olup Bağdat’ta dünyaya geldi. 1922’de Bağdat Dârü’l-muallimîne’l-ibtidâiyye’de okurken başta dil âlimi Tâhâ er-Râvî olmak üzere hocalarının dikkatini çekti ve Mecelletü’t-Tilmîẕi’l-ʿIrâḳī’de şiirleri yayımlanmaya başladı. 1924’te mektebi bitirince Irak’ın güneyindeki Nâsıriye’de Medresetü’n-Nâsıriyye’ye öğretmen tayin edildi; ardından sırasıyla Basra’daki Medresetü’s-Seyf’te, Bağdat’taki Medresetü’l-Me’mûniyye’de ve Medresetü’l-Kâzımiyye’de görevlendirildi. Bu sırada Mecelletü’l-ʿİrfân el-Lübnâniyye ve Anistâs Marî Kermelî’nin Bağdat’ta çıkardığı Mecelletü Luġati’l-ʿArab’da makaleleri neşredildi. Maarif Bakanlığı’nda kâtiplik yaptı. 1934’te Kahire’ye giderek Külliyyetü’l-âdâb’da dersleri takip etti ve Fransızca öğrendi. Daha sonra Fransa’ya gitti. 1939’da Sorbonne Üniversitesi’nde Abbâsîler’in son dönem siyaseti hakkında doktora yaptı. Bağdat’a dönünce Sumer dergisinin kurucuları arasında yer aldı. Dârü’l-muallimîne’l-âliye’de ve Bağdat Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde hocalık yaptı. 1962’de Ma‘hedü’d-dirâsâti’l-İslâmiyyeti’l-ulyâ’nın başkanı olan Mustafa Cevâd 17 Aralık 1969 tarihinde Bağdat’ta öldü. Bütün Arap dünyasında tanınan çok yönlü bir ilim adamı ve güçlü bir şahsiyetti. Bağdat’taki el-Mecmaʿu’l-ʿilmiyyü’l-ʿIrâḳī, Kahire’deki Mecmaʿu’l-luġati’l-ʿArabiyye ve Dımaşk’taki el-Mecmaʿu’l-ʿilmiyyü’l-ʿArabî’ye üye seçilmişti. Fransızca, İngilizce, Farsça ve Türkçe biliyordu.

Eserleri. A) Telif Eserleri. Ebû Caʿfer en-Naḳīb (Bağdad 1950); Seyyidâtü’l-belâṭi’l-ʿAbbâsî (Beyrut 1950); Ḫâriṭatü Baġdâd ḳadîmen ve ḥadîs̱en (Bağdad 1951, Ahmed Sûse ve Ahmed Hâmid es-Sarrâf ile birlikte); el-Mebâḥis̱ü’l-luġaviyye fi’l-ʿIrâḳ (Bağdad 1955); ʿAṣrü’l-İmâm el-Ġazzâlî (Kahire 1961); Delîlü’l-Cumhûriyyeti’l-ʿIrâḳıyye (Bağdad 1961, Ahmed Sûse ve Mahmûd Fehmî Dervîş ile birlikte); Şaḫṣiyyâtü’l-ḳadr (eş-Şaḫṣiyyâtü’l-ʿArabiyye) (Beyrut 1963); Dârü’l-ḫilâfeti’l-ʿAbbâsiyye: Taʿyînü mevḍıʿihâ ve eşherü mebânîhâ (Bağdad 1965); Dirâsât fî felsefeti’n-naḥv ve’ṣ-ṣarf ve’l-luġa ve’r-resm (Bağdad 1968); Muḳteraḥât żarûriyye fî ḳavâʿidi’l-luġati’l-ʿArabiyye (Kahire 1968); Resâʾil fi’n-naḥvi ve’l-luġa (Bağdad 1969, Yûsuf Ya‘kūb ile birlikte); Mülâḥaẓât ʿalâ muṣavveri’l-ḫaṭṭi’l-ʿArabî (Bağdad 1969); Ḳul ve lâ teḳul (I-II, Bağdad 1969-1970). Ayrıca eş-Şuʿûrü’l-münsecem fi’l-kelâmi’l-muntaẓam adlı yayımlanmamış bir divanı vardır. Çeşitli dergilerde çıkmış makaleleri Fi’t-Türâs̱i’l-ʿArabî adlı eserde bir araya getirilmiştir (nşr. Muhammed Cemîl Şeleş – Abdülhamîd Alûcî, I-II, Bağdad 1975). Mustafa Cevâd’ın Rubâʿiyyâtü Ḥüseyin Ḳuds-i Neḫaʿî (Lahey 1956, Farsça’dan) ve Baġdâd medînetü’s-selâm (I-II, Bağdad 1962-1967, Richard Coke’dan, Fuâd Cemîl ile birlikte) gibi neşredilmiş bazı tercümeleri de vardır.

B) Neşirleri. Ziyâeddin İbnü’l-Esîr, el-Câmiʿu’l-kebîr fî ṣınâʿateyi’l-manẓûm mine’l-kelâm ve’l-mens̱ûr (Bağdad 1375/1956, Cemîl Saîd ile birlikte); İbnü’l-Mi‘mâr el-Bağdâdî, Kitâbü’l-Fütüvve (Bağdad 1958, Muhammed Takıyyüddin el-Hilâlî, Abdülhalîm en-Neccâr ve Ahmed Nâcî el-Kaysî ile birlikte); İbnü’s-Sâî, el-Câmiʿu’l-Muḫtaṣar fî ʿunvâni’t-tevârîḫ ve ʿuyûni’s-siyer (IX, Bağdad 1353/1934) ve Cihâtü’l-eʾimmeti’l-ḫulefâʾ mine’l-ḥarâʾir ve’l-imâʾ (Nisâʾü’l-ḫulefâʾ) (Kahire 1960, 1993); İbnü’s-Sâbûnî, Tekmiletü İkmâli’l-İkmâl (Bağdad 1377/1957; Beyrut 1406/1986); Zahîrüddin el-Kâzerûnî, Muḫtaṣarü’t-târîḫ (Bağdad 1969); İbnü’l-Fuvatî, Telḫîṣu Mecmaʿi’l-âdâb fî muʿcemi’l-elḳāb (I-IV, Dımaşk 1962-1967); Zehebî, el-Muḫtaṣarü’l-muḥtâc ileyhi min Târîḫi’l-Ḥâfıẓ Ebî ʿAbdillâh İbni’d-Dübeys̱î (I-III, Bağdad 1371-1397/1951-1977; Beyrut 1405/1985); Zebîdî, Tâcü’l-ʿarûs (I, Beyrut, ts.); Ahmed Mugniyye, en-Nehcü’l-ʿArabî (Bağdad 1946).

BİBLİYOGRAFYA
K. Avvâd, Muʿcemü’l-müʾellifîne’l-ʿIrâḳıyyîn, Bağdad 1969, III, 304-306; Ahmed Matlûb, Ḥareketü’t-taʿrîb fi’l-ʿIrâḳ, Bağdad 1403/1983, s. 168-177; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), VII, 230; Mahmûd Muhammed et-Tanâhî, Medḫal ilâ târîḫi neşri’t-türâs̱i’l-ʿArabî, Kahire 1405/1984, s. 6, 166, 280; Mîr Basrî, Aʿlâmü’l-edeb fi’l-ʿIrâḳı’l-ḥadîs̱, London 1415/1995, I, 295; Hamîd el-Matbaî, Mevsûʿatü aʿlâmi’l-ʿIrâḳ fi’l-ḳarni’l-ʿişrîn, Bağdad 1995, s. 202; Abdürrezzâk Muhyiddin, “Naʿyü’l-ʿAllâme ed-Doktor Muṣṭafâ Cevâd”, MMİIr., XVIII (1389/1969), s. 361-363; Mustafa Abdülkādir en-Neccâr, “ed-Doktor Muṣṭafâ Cevâd”, el-Müʾerriḫu’l-ʿArabî, sy. 56, Bağdad 1418/1998, s. 114-116.
Bu madde ilk olarak 2006 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 31. cildinde, 289-290 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.