PRUŞÇAK, Mustafa

Müellif:
PRUŞÇAK, Mustafa
Müellif: MUHAMMED ARUÇİ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2007
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 27.05.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/pruscak-mustafa
MUHAMMED ARUÇİ, "PRUŞÇAK, Mustafa", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/pruscak-mustafa (27.05.2020).
Kopyalama metni
XVII. yüzyılın sonlarında Bosna-Hersek’in Akhisar (Biograd, bugün Prusac) şehrinde doğdu. Osmanlı kaynaklarında Akhisârî, Boşnakça kaynaklarda Pruşçak nisbesiyle anılır. İsim zinciri, Saraybosna Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’ndeki (nr. R-551, vr. 113a; bk. Kasım Dobraca, I, 325) 1133 (1721) tarihli icâzetnâmesinde Mustafa b. Muhammed el-Bosnevî el-Akhisârî en-Nevâbâdî olarak zikredilir. Nevâbâdî nisbesi büyük ihtimalle, Hasan Kâfî Akhisârî’nin Akhisar’da yaptırdığı külliye etrafında oluşan ve Nevâbâd (yeni mahalle [Novo Mjesto]) adıyla anılan mahalleyle ilgilidir (bugün Srt mahallesinin üst tarafındadır). İlk öğrenimini muhtemelen doğum yerinde tamamladıktan sonra İstanbul’a ve ardından Kahire’ye gitti. Burada İskender Paşa Medresesi’ne kaydoldu. Ayrıca Ezher’deki derslere de katılmış olmalıdır. 1133 (1721) yılında Mustafa el-Erzurûmî el-Üsküdârî’den icâzetnâme aldı, 1135’te (1723) hacca gitti. Daha sonra Akhisar’a kadı tayin edildi. Buradaki medreselerde hocalık yaptı ve Akhisar’da vefat etti.

Eserleri. 1. Tebşîrü’l-ġuzât. 1151’de (1738) kaleme alınan eser, Banyaluka’da Avusturya-Macaristan ordularına galip gelen Osmanlı kumandanı Hekimoğlu Ali Paşa’ya ithaf edilmiştir (Gazi Hüsrev Bey Ktp., nr. R-2507). 2. Risâle fî fażîleti’l-cemâʿa (Gazi Hüsrev Bey Ktp., nr. R-761/1). Muharrem Omerdiç bu risâleyi Boşnakça tercümesiyle birlikte neşretmiştir (Muharem Omerdić, XIII-XIV [1987], s. 68-84). 3. Risâle fî ṣavmi’s-sitt min şevvâl (Gazi Hüsrev Bey Ktp., nr. R-761/2, vr. 4b-6a). Bu risâle de Muharrem Omerdiç tarafından Boşnakça çevirisiyle beraber yayımlanmıştır (XV-XVI [1987], s. 163-168). 4. Risâle fi’r-raḥmeti ve’ş-şefaḳati ʿale’l-ḫalḳ (Gazi Hüsrev Bey Ktp., nr. R-761/3). Niyaz Şükriç risâleyi Boşnakça tercümesiyle birlikte neşretmiştir (Nijaz Šukrić, sy. 2 [1987], s. 155-204). 5. Risâle fî ḥükmi’l-ḳahve ve’d-duḫân ve’l-eşribe (Gazi Hüsrev Bey Ktp., nr. R-761/4). Nevena Krstiç tarafından Boşnakça çevirisiyle birlikte yayımlanmıştır (Nevena Krstić, XX-XXI [1974], s. 71-107). 6. Risâletü’ẕ-ẕâkir fî ziyâreti ehli’l-meḳābir (Gazi Hüsrev Bey Ktp., nr. R-761/5, vr. 21-22). Azra Kadiç risâleyi Boşnakça tercümesiyle beraber neşretmiştir (Azra Kadić, sy. 136 [1990], s. 20-30). 7. er-Râdî li’l-mürtedî. Muhammed b. Ebü’l-Hasan el-Mağribî et-Tilimsânî’nin el-Hâdî li’l-mühtedî adlı hadise dair eserine yazılan bir şerhtir. Bu eserden ilk defa orijinal nüshasına sahip olan M. Tayyib Okiç söz etmiş (bk. bibl.), ardından Ömer Nakiçeviç eser hakkında bir makale yazmıştır (Anali GHB, XI-XII [1985], s. 3-18). Ömer Nakiçeviç, Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nde kayıtlı (Kasim Dobraca, I, 325) Risâle fi’l-ʿameli bi’l-usṭurlâb adlı eserin Pruşçak’a ait olduğunu ileri sürmüşse de (Uvod u Hadiske Znanosti, s. 167) araştırmacıların çoğu eserin meçhul bir müellif tarafından kaleme alınıp Pruşçak tarafından istinsah edildiğini belirtir (Nijaz Šukrić, sy. 2 [1987], s. 158).

BİBLİYOGRAFYA
Atâî, Zeyl-i Şekāik, s. 583-584; Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 2027; Mehmed Handžić, Književni Rad Bosansko-Hercegovačkih Muslimana, Sarajevo 1934, s. 17, 112; a.mlf., el-Cevherü’l-esnâ fî terâcimi ʿulemâʾi ve şuʿarâʾi Bosna (nşr. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv), Kahire 1413/1992, s. 183-184; Muhamed Tajjib Okić, “Islamska Tradicija”, Gajret-Kalendar za god. 1936, Sarajevo 1936, s. 64-66; Kasim Dobrača, Katalog Arapskih, Turskih i Perzijskih Rukopisa, Sarajevo 1963-79, I, 325; II, 600-602; Hazim Šabanović, Književnost Muslimana BiH na Orijentalnim Jezicima, Sarajevo 1973, s. 470-479; Safvet-beg Bašagić, Bošnjaci i Hercegovci u Islamskoj Književnosti, Sarajevo 1986, s. 196-198; Omer Nakićević, Uvod u Hadiske Znanosti, Sarajevo 1986, s. 166-167; a.mlf., “Muhaddis Mustafa Pruščak”, Anali GHB, XI-XII (1985), s. 3-18; Mustafa Ćeman, Bibliografija Bošnjačke Književnosti, Zagreb 1994, nr. 165, 168, 177, 239, 887, 2230, 3394, 4580, 8916, 10001, 14226, 16362, 16441, 16537, 16538, 16735, 16747; Nevena Krstić, “Mustafa Ibn Muhammad Al-Aqhisari (Pruščanin): Rasprava o Kafi, Duvanu i Pićima”, POF, XX-XXI (1974), s. 71-107; Muharem Omerdić, “Traktat o Vrlinama Džemata Hadži Mustafe Pruščaka”, Anali GHB, XIII-XIV (1987), s. 68-84; a.mlf., “Traktat o Postu Šest Dana Mjeseca Ševvala Hadži Mustafe Pruščaka”, a.e., XV-XVI (1987), s. 163-168; Nijaz Šukrić, “Etika Milosrđa ili Traktat o Samilosti i Sažaljenju Spram Živih Stvorenja od H. Mustafe sina Muhammeda Pruščaka (?-1169/1755-56)”, Zbornik Radova Islamskog Teološkog Fakulteta u Sarajevu, sy. 2, Sarajevo 1987, s. 155-204; Azra Kadić, “Rasprava o posjeæivanju grobova od Mustafe Pruščaka”, Islamska Misao, sy. 136, Sarajevo 1990, s. 20-30.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2007 yılında İstanbul'da basılan 34. cildinde, 358 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER