ŞEHREZÛRÎ, Mübârek b. Hasan

المبارك بن الحسن الشهرزوري
Müellif:
ŞEHREZÛRÎ, Mübârek b. Hasan
Müellif: TAYYAR ALTIKULAÇ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2010
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.07.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/sehrezuri-mubarek-b-hasan
TAYYAR ALTIKULAÇ, "ŞEHREZÛRÎ, Mübârek b. Hasan", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/sehrezuri-mubarek-b-hasan (21.07.2019).
Kopyalama metni
17 Rebîülâhir 462 (2 Şubat 1070) tarihinde, muhtemelen Musul ile Hemedan arasında bir yerleşim yeri olan (bugünkü Irak sınırları içinde) ve Zûr b. Dahhâk tarafından kurulduğu için Şehrezûr (Şehrizor) diye anılan beldede doğmuştur. Sem‘ânî ve İbnü’l-Esîr kelimenin Şehruzûr şeklinde okunacağını söylerken Yâkūt Şehrezûr okunuşunu tercih etmektedir. Bağdat’ta Dârü’l-hilâfe’de ikamet ettiği belirtilen Şehrezûrî’nin tahsil ve tedrîs hayatının büyük bölümünü bu şehirde geçirdiği anlaşılmaktadır. Babasından ve Ebü’l-Fazl Ahmed b. Hasan b. Hayrûn, Ahmed b. Abdülkādir b. Muhammed, Ca‘fer b. Ahmed es-Serrâc, Ahmed b. Ali b. Bedrân el-Hulvânî ve İbn Sivâr gibi hocalardan kıraat öğrendi. Ebü’l-Fazl Ahmed b. Hasan b. Hayrûn, Rızkullah et-Temîmî ve Ebü’l-Kāsım İsmâil b. Mes‘ade gibi birçok kişiden hadis dinledi. İbn Hezârmerd Abdullah b. Muhammed es-Sarîfînî, Ebü’l-Ganâim Abdüssamed b. Me’mûn’dan icâzet aldı. Ebû İshak eş-Şîrâzî’nin eserlerini rivayet etti. Kendisinden Muhammed b. Muhammed b. Hârûn el-Halebî, Ömer b. Bekrûn, Abdülvâhid b. Sultan, Hibetullah b. Yahyâ eş-Şîrâzî, Muhammed b. Yûsuf el-Gaznevî gibi şahsiyetler kıraat okurken Muhammed b. Ebü’l-Meâlî es-Sûfî, Es‘ad b. Ali, Ali b. Su‘lûk, Feth b. Abdüsselâm hadis rivayetinde bulundu. Bir ara Dımaşk’a giderek Hüseyin b. Ali er-Rehâvî, Ali b. Ferec ed-Dîneverî ve Ebü’l-Hattâb Ali b. Cerrâh’tan kıraat alanında faydalandı. 22 Zilhicce 550 (16 Şubat 1156) tarihinde Bağdat’ta vefat eden Şehrezûrî önce kendi medresesinde, ardından Nizâmiye Medresesi’nde kılınan cenaze namazından sonra Bâbülharb’de Hatîb el-Bağdâdî’nin kabri yanına defnedildi. Kıraat ilminde âlî isnada sahip olduğu belirtilen ve Sıbtu’l-Hayyât’tan sonra Irak’ta şeyhülkurrâ olan Şehrezûrî özellikle bu ilimdeki üstünlüğü ve kıraat ihtilâflarına vukufuyla, ayrıca faziletli ve dindar kişiliğiyle tanınmıştır. Büyük miktardaki mal varlığını hangi yolla kazandığı kaynaklarda belirtilmemekle birlikte bunların tamamını hayır için infak ettiği zikredilmektedir (Zehebî, Maʿrifetü’l-ḳurrâʾ, II, 984).

Eserleri. 1. el-Miṣbâḥu’ẓ-ẓâhir fi’l-ḳırâʾâti’l-ʿaşri’l-bevâhir. İbnü’l-Cezerî’nin bu ilimde yazılanların en güzellerinden kabul ettiği ve en-Neşr’inin kaynakları arasında saydığı eserin yazma nüshaları Süleymaniye (Lâleli, nr. 67), Nuruosmaniye (nr. 92, 93) ve Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler (Haraççıoğlu, nr. 719) kütüphanelerinde bulunmaktadır. Brockelmann ve Ferâmürz Hâc Menûçihrî, eserin başka nüshalarının Köprülü (nr. 21) ve Hindistan’da Âsafiye kütüphanelerinde olduğunu zikrediyorsa da yapılan araştırmada Köprülü Kütüphanesi’nde böyle bir esere rastlanmamıştır. 2. Sûreta’l-Fâtiḥa ve’l-Baḳara mine’l-Miṣbâḥi’z-zâhir fi’l-ḳırâʾâti’l-ʿaşri’l-bevâhir. İbrâhim b. Saîd ed-Devserî tarafından Mecelletü Câmiʿati’l-İmâm Muḥammed b. Suʿûd el-İslâmiyye içinde neşredilmiştir (sy. 31, Riyad 1421, s. 13-211). Ali Rıza Karabulut, Şehrezûrî’nin Nuruosmaniye Kütüphanesi’nde (nr. 94) el-Müfredât fi’l-ḳırâʾâti’s-sebʿ adlı bir eserinin varlığından söz ediyorsa da yapılan incelemede 94 numarada kayıtlı eserin giriş kısmında zikredilen kaynaklardan bunun Şehrezûrî’den sonra yaşamış, bilinmeyen bir müellife ait olduğu anlaşılmıştır. Aynı yazar, Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesi’nde (Haraççıoğlu, nr. 719) Şehrezûrî’nin el-İşârâtü’z-zâhire fi’l-ʿaşri’l-bâhire adlı bir eserinin bulunduğunu söylemektedir; ancak anılan kütüphanede Şehrezûrî’ye ait bu isimle kayıtlı bir kitap bulunmadığı gibi belirtilen numarada kayıtlı eser el-Miṣbâḥu’ẓ-ẓâhir’dir. Ferâmürz Hâc Menûçihrî, Keşfü’ẓ-ẓunûn’da (I, 822) ve Hediyyetü’l-ʿârifîn’de (II, 2) Şehrezûrî’ye nisbet edilen eẕ-Ẕeḫâʾir adlı kitabın Şehrezûrî’nin çağdaşı Mücellâ b. Cümey‘ el-Mahzûmî’ye ait olduğu belirtilmiştir.

BİBLİYOGRAFYA
Sem‘ânî, el-Ensâb, III, 473-475; Yâkūt, Muʿcemü’l-büldân, III, 375-376; İbnü’l-Esîr, el-Lübâb, II, 216; Zehebî, Maʿrifetü’l-ḳurrâʾ (Altıkulaç), II, 982-985; a.mlf., Târîḫu’l-İslâm: sene 541-550, s. 412-413; Ahmed b. Aybek ed-Dimyâtî, el-Müstefâd min Ẕeyli Târîḫi Baġdâd, Beyrut, ts. (Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye), s. 222-223; İbnü’l-Cezerî, Ġāyetü’n-Nihâye, II, 38-40; a.mlf., en-Neşr, I, 90; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 822; II, 1706; Brockelmann, GAL, I, 408; Suppl., I, 723; Hediyyetü’l-ʿârifîn, II, 2; Muʿcemü’l-maḫṭûṭâti’l-mevcûde fî mektebâti İstânbûl ve Ânâṭûlî (haz. Ali Rıza Karabulut), [baskı yeri ve tarihi yok]; Kāmûsü’l-a‘lâm, IV, 2888-2889; Ferâmürz Hâc Menûçihrî, “Ebü’l-Kerem Şehrezûrî”, DMBİ, VI, 197.

Tayyar Altıkulaç
Bu madde ilk olarak 2010 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 38. cildinde, 466-467 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.