ŞEMSEDDÎN-i SİRÂC AFÎF

شمس الدين سراج عفيف
ŞEMSEDDÎN-i SİRÂC AFÎF
Müellif: OSMAN GAZİ ÖZGÜDENLİ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2010
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 27.05.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/semseddin-i-sirac-afif
OSMAN GAZİ ÖZGÜDENLİ, "ŞEMSEDDÎN-i SİRÂC AFÎF", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/semseddin-i-sirac-afif (27.05.2020).
Kopyalama metni
Muhtemelen 751 (1350) yılında Abuhar’da doğdu. Delhi Türk Sultanlığı’nın hizmetinde bulunan bir aileye mensuptur. Babası Sultan Fîrûz Şah Tuğluk’un hizmetinde önemli görevler yapmıştır (Târîḫ-i Fîrûz Şâhî, s. 127, 197). Dedesi ve babası gibi çeşitli görevler ifa eden Şemseddin’in ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir.

Şemseddîn-i Sirâc’ın en önemli eseri Târîḫ-i Fîrûz Şâhî’dir (Menâḳıb-ı Fîrûz Şâhî). 801 (1398-99) yılından sonra telif edilen eser beş kısımdan ve her kısım on sekiz alt başlıktan (mukaddime) oluşmaktadır. Birinci kısımda Fîrûz Şah Tuğluk’un tahta çıkışına kadar olan faaliyetleri, ikinci kısımda Bengal ve Orissa savaşları, Hisar ve Fîrûzâbâd şehirlerinin inşası ile Nagarkot muhasarası, üçüncü kısımda Tatta seferi, dördüncü kısımda Sultan Fîrûz Şah’ın idare şekli ve imar faaliyetleri, beşinci kısımda Şehzade Feth Han, büyük hanlar ve meliklerle Sultan Fîrûz Şah’ın son dönemi hakkında bilgi verilmektedir. Beşinci kısmın son üç mukaddimesinin kaybolduğu anlaşılmaktadır. Târîḫ-i Fîrûz Şâhî, Delhi Türk Sultanlığı tarihçilerinden Ziyâeddîn-i Berenî’nin (ö. 758/1357) aynı adı taşıyan eserine zeyil olarak kaleme alınmıştır (s. 29-30). Fîrûz Şah’ın doğumundan ve ilk saltanat yıllarında meydana gelen olaylardan kısaca bahseden müellif, Fîrûz Şah’ın hükümdarlığının altıncı yılından itibaren cereyan eden hadiseleri ayrıntılı biçimde anlatmış, bu arada kendi gözlemlerinin yanı sıra babasının ve adını zikretmediği bazı kimselerin nakillerinden yararlanmıştır (s. 19, 21, 39, 96, 109, 127, 305).

Târîḫ-i Fîrûz Şâhî devrin siyasî hadiselerinin yanı sıra sosyal, ekonomik ve kültürel hayatla ilgili önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Bunlar arasında özellikle imar faaliyetleri, vergiler ve ziraî hayata dair bilgiler dikkati çeker. Kitap dönemin siyasî-idarî müesseseleriyle dinî tarih için de önem taşımaktadır. Müellif eserinde olaylarla ilgili toplayabildiği bütün mâlûmatı aktarmaya çalışmıştır. Bu arada sık sık şiirlerden faydalanmış ve anekdotlara yer vermiştir. Timur’un Hindistan seferi sonrasındaki karışıklıklara şahit olan Şemseddin, Fîrûz Şah Tuğluk dönemini altın çağ, sultanın kendisini de ideal hükümdar diye tasvir etmektedir. Eser Târîḫ-i Firişte başta olmak üzere birçok kitaba kaynak teşkil etmiştir.

Günümüze pek çok nüshası ulaşan Târîḫ-i Fîrûz Şâhî (Rieu, I, 241-242; III, 920-921; Storey, I/1, s. 511; Münzevî, Fihristvâre ..., II, 1197) Mevlevî Vilâyet Hüseyin tarafından Bibliotheca Indica serisi içinde yayımlanmış (Calcutta 1307/1890) ayrıca 1965’te Karaçi’de basılmıştır. Fedâ Ali Tâlib 1938’de eseri Urduca’ya tercüme etmiş, kitabın Hindistan tarihiyle ilgili bölümleri Sir Henry Miers Elliot ve John Dowson tarafından İngilizce’ye çevrilmiştir (The History of India As Told by Its own Historians, Delhi 1866-1877, 1990, III, 269-373). Muhammed Abdülhak ed-Dihlevî 1299 (1881) yılında eseri özetlemiştir. Kaynaklarda Şemseddîn-i Sirâc’a Menâkıb-ı ʿAlâʾî, Menâḳıb-ı Sulṭân Ġıyâs̱üddîn Tuġluḳ Şâh, Menâḳıb-ı Sulṭân Muḥammed, Ẕikr-i Ḫarâb-ı Delhi adlı eserler de nisbet edilmiştir (Luniya, s. 79).

BİBLİYOGRAFYA
Şemseddîn-i Sirâc Afîf, Târîḫ-i Fîrûz Şâhî (nşr. Mevlevî Vilâyet Hüseyin), Kalküta 1891; Rieu, Catalogue of the Persian Manuscripts, I, 241-242; III, 920-921; Ethé, Catalogue of the Persian Manuscripts, I, 90-91; W. Ivanow, Concise Descriptive Catalogue of the Persian Manuscripts in the Collection of the Asiatic Society of Bengal, Calcutta 1924, I, 35-36; Storey, Persian Literature, I/1, s. 509-512; P. Hardy, Historians of Medieval India: Studies in Indo-Muslim Historical Writing, London 1960, s. 40-55; Nefîsî, Târîḫ-i Naẓm u Nes̱r, I, 186; Münzevî, Fihrist, VI, 4613-4614; a.mlf., Fihristvâre-yi Kitâbhâ-yi Fârsî, Tahran 1375 hş., II, 1197; B. N. Luniya, Some Historians of Medieval India, Agra 1969, s. 78-82; Safâ, Edebiyyât, III/2, s. 1320; M. Gholam Rasul, The Origin and Development of Muslim Historiography, Dakka 1985, s. 71-75; The History of India (ed. H. M. Elliot – J. Dowson), Delhi 1990, III, 269-373; “Târîḫ-i Fîrûz Şâhî”, Dânişnâme-yi Edeb-i Fârsî (nşr. Hasan Enûşe), Tahran 1380, VI/1, s. 635-636; S. Conermann, Historiographie als Sinnstiftung: Indo-Persische Geschichtsschreibung Während der Mogulzeit (932-1118/1516-1707), Wiesbaden 2002, s. 74-75; I. H. Siddiqui, “S̲h̲ams al-Dīn-i Sirād̲j̲ ʿAfīf”, EI2 (İng.), IX, 296-297.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2010 yılında İstanbul'da basılan 38. cildinde, 523 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER